Büyükşehirlerde her hizmetin iki sahibi vardır ve asıl sorun bu iki sahibin sınırını bilmemekten doğar: hangi yol büyükşehirin, hangi park ilçenin, ruhsatı kim verir, ilan reklam vergisini kim tahsil eder, uygulama imar planını kim onaylar, katı atığı kim toplar ve kim bertaraf eder, eski köylerdeki mahallelerde hizmeti kim götürür? Büyükşehir belediye kanunu (5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu) ile büyükşehir sınırlarını il mülki sınırına taşıyan 6360 sayılı Kanun bu paylaşımı, büyükşehir belediyesinin organlarını, teşkilatını, gelir ve giderlerini, bütçesini, şirket kurmasını ve ilçe belediyeleriyle koordinasyonunu düzenler; bu rehber, 5393 sayılı Belediye Kanunu ile yetki ayrımlarını, imar uygulamalarını, 6360 sonrasında yaşanan sorunlu alanları ve büyükşehir belediyelerinde gelir artırıcı çalışmaları uygulama ve yargı kararları ışığında anlatır.
Büyükşehir Belediye Kanunu Nedir? 5216 Sayılı Kanun'un Amacı, Kapsamı, Kuruluş ve Sınırlar, 6360 Sayılı Kanun ve İl Mülki Sınırı Modeli
Büyükşehir belediye kanunu olarak anılan 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu (2004), büyükşehir belediyesi yönetiminin hukuki statüsünü düzenlemek ve hizmetlerin planlı, etkin ve uyum içinde yürütülmesini sağlamak amacıyla (md. 1) büyükşehir ve ilçe belediyelerinin kuruluşunu, organlarını, görev, yetki ve sorumluluklarını, gelir ve giderlerini ve aralarındaki ilişkileri düzenler (md. 2). Tanımlar (md. 3): büyükşehir belediyesi sınırları il mülki sınırı olan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisidir. Kuruluş (md. 4): nüfusu 750.000'i aşan illerin il belediyeleri kanunla büyükşehir belediyesine dönüştürülebilir. Sınırlar (md. 5): büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırlarıdır.
6360 sayılı kanun (2012; 2014 yerel seçimleriyle uygulandı): Aydın, Balıkesir, Denizli, Hatay, Malatya, Manisa, Kahramanmaraş, Mardin, Muğla, Tekirdağ, Trabzon, Şanlıurfa, Van ve sonradan Ordu'da büyükşehir belediyesi kurdu; büyükşehir sınırlarını il mülki sınırına genişletti (bütünşehir modeli), il özel idarelerini, belde belediyelerini ve köy tüzel kişiliğini kaldırıp köy ve beldeleri mahalleye dönüştürdü ve il özel idaresi görevlerini büyükşehir, ilçe belediyeleri, YİKOB ve bakanlıklara dağıttı; sonuçta 30 büyükşehir belediyesi ile 51 il belediyesi ayrımı oluştu. 7254 sayılı Kanun'la kırsal mahalle ve kırsal yerleşik alan düzenlemesi getirilerek büyükşehir meclisince belirlenen kırsal mahallelerde emlak, çevre temizlik vergisi, harç ve su ücreti muafiyetleri sağlandı.
Kanun'un yapısı: kuruluş ve sınırlar (md. 1-6), görev, yetki ve sorumluluklar (md. 7-11), organlar (md. 12-20), teşkilat ve personel (md. 21-22), mali hükümler (md. 23-25), şirket kurma (md. 26), belediyeler arası koordinasyon (md. 27) ve 5393'ün uygulanacağı haller (md. 28). 5393 sayılı Belediye Kanunu, 5216'da hüküm bulunmayan hallerde büyükşehir ve ilçe belediyeleri hakkında uygulanır.
Belediye mevzuatının bütünü için belediye mevzuatı rehberi ve göreve yeni başlayanlar için belediye mevzuatı rehberi, il özel idarelerinin durumu için il özel idaresi rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Büyükşehir Belediyesinin Görev ve Yetkileri: 5216 Md. 7, Altyapı ve Ulaşım Hizmetleri (AYKOME ve UKOME), Yetkiler ve İmtiyazlar, Büyükşehir ve İlçe Belediyeleri Yetki Ayrımları ve İmar Uygulamaları
Büyükşehir belediyesinin görev ve yetkileri 5216 md. 7'de sayılır. Başlıca alanlar:
- Planlama — stratejik plan ve bütçeyi hazırlamak; çevre düzeni planına uygun 1/5.000-1/25.000 nazım imar planını yapmak ve onaylamak; ilçe belediyelerinin uygulama imar planlarını, parselasyon ve imar ıslah planlarını onaylayıp denetlemek; süresinde plan yapmayan ilçe yerine planı yapmak.
- Ulaşım — ulaşım ana planını yapmak, toplu taşıma araçlarının sayısını, bilet ücretlerini, güzergâhlarını belirlemek, park yerlerini tespit ve işletmek, trafik düzenlemesi görevlerini yürütmek.
- Yol ve altyapı — ilçe merkezlerini bağlayan yolları, meydan, bulvar ve cadde yapımını, bakımını ve karla mücadeleyi yürütmek; coğrafi ve kent bilgi sistemlerini kurmak.
- Çevre ve katı atık — çevrenin ve tarım alanlarının korunması, ağaçlandırma, gayrisıhhi işyerlerinin ve depolama alanlarının belirlenmesi, katı atık yönetim planı, katı atık ve hafriyatın bertarafı, sanayi ve tıbbi atık hizmetleri.
- Ruhsat ve denetim — birinci sınıf gayrisıhhi müesseseleri ruhsatlandırmak, laboratuvar kurmak, kendi yetki alanındaki işyerlerini denetlemek.
- Sosyal, kültürel ve sağlık hizmetleri — terminal ve otoparklar, bölge parkları, hayvanat bahçeleri, kütüphane, müze, spor tesisleri, amatör spor desteği, mabet, sağlık ve eğitim bina ve tesisleri, kültür ve tabiat varlıklarının korunması.
- Su, kanalizasyon, defin ve hal — su ve kanalizasyon hizmetleri, dere ıslahı, mezarlık ve defin hizmetleri, toptancı hal ve mezbaha yapımı ve ruhsatlandırması.
- Afet ve itfaiye — doğal afet planlaması, itfaiye ve acil yardım hizmetleri, patlayıcı madde denetimi, yangın önlemleri denetimi ve izinleri; afet riskli binaların tahliye ve yıkımında ilçelere destek.
- Diğer — hastane ve sosyal tesisler, meslek kursları, merkezi ısıtma sistemleri; 6360 ile eklenen tarım ve hayvancılığı destekleme görevi ve il özel idaresinden devralınan köy ve kırsal alan hizmetleri.
Büyükşehir ve ilçe belediyeleri yetki ayrımı: ilçe belediyeleri kanunla münhasıran büyükşehire verilenler dışındaki görevleri yapar; katı atığı toplayıp aktarma istasyonuna taşır (bertaraf büyükşehirde), sıhhi işyerlerini ve ikinci-üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseseleri ruhsatlandırır, kendi yol, park ve yeşil alanlarını yapar, uygulama imar planını hazırlar (büyükşehir onaylar), yapı ruhsatı ve iskân verir ve kaçak yapıyla mücadele eder. En sık tartışılan yetki alanları: yol sınıflandırması, park türü (bölge/mahalle), ilan-reklam, zabıta, işyeri ruhsatları, katı atık aşaması, mezarlık, kültür varlıkları ve kırsal mahalle hizmetleridir.
Altyapı hizmetleri (md. 8): Alt Yapı Koordinasyon Merkezi (AYKOME) kamu ve özel kuruluşların altyapı yatırımlarını ortak programa bağlar, kazı izinleri ve altyapı katılım payını düzenler; kararları bağlayıcıdır. Ulaşım hizmetleri (md. 9): Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) her türlü taşımacılığın koordinasyonunu, güzergâh ve tarifeleri belirler; kararları belediyeler ve kamu kurumları için bağlayıcıdır. Yetkiler ve imtiyazlar (md. 10): hizmetlerin şirket ya da işletme eliyle yürütülmesi, imtiyaz ve yap işlet devret. İmar denetim yetkisi (md. 11): büyükşehir belediyesi ilçe belediyelerinin imar uygulamalarını denetler, aykırılıkta süre verir ve düzeltilmezse kendisi düzeltir; kaçak yapılarda yıkım ve ceza yetkisini kullanabilir.
İlçe ve büyükşehir belediyelerinin görev paylaşımı için belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları rehberi, işyeri ruhsatlarında yetki paylaşımı için işyeri açma ve çalışma ruhsatı rehberi, imar mevzuatı için imar mevzuatı rehberi, katı atık yetki paylaşımı ve tarifeleri için katı atık bedeli ve tarife raporu rehberi tamamlayıcıdır.
Büyükşehir Belediyesinin Organları: Büyükşehir Belediye Meclisi, Büyükşehir Belediye Encümeni, Büyükşehir Belediye Başkanının Görev ve Yetkileri, Teşkilat ve Personel
Büyükşehir belediye meclisi (md. 12-14): karar organıdır; büyükşehir belediye başkanı meclisin başkanıdır, ilçe belediye başkanları doğal üyedir ve ilçe meclislerinden seçilen üyeler meclisi tamamlar. Meclis ayda bir toplanır ve stratejik plan, bütçe ve kesin hesabı kabul etme, nazım ve ilçe uygulama imar planlarını onaylama, borçlanma, taşınmaz işlemleri, şirket kurma, ihtisas komisyonları (imar-bütçe komisyonu zorunlu) ve denetim komisyonu oluşturma yetkilerine sahiptir.
Meclis kararlarının kesinleşmesi (md. 14): başkan kararı yeniden görüşülmek üzere iade edebilir, meclis salt çoğunlukla ısrar edebilir, kesinleşen karar valiliğe gönderilir ve vali idari yargıya başvurabilir. İlçe meclislerinin bütçe ve imar planı kararları büyükşehir meclisince onaylanır (aynen ya da değiştirerek); diğer ilçe kararları büyükşehir başkanına gönderilir ve başkan iade edebilir.
Büyükşehir belediye encümeni (md. 15-16): başkanın başkanlığında, meclisin bir yıllığına seçtiği beş üye ile başkanın birim amirleri arasından seçtiği beş üyeden (genel sekreter ve mali hizmetler birim amiri dahil) oluşan on bir kişilik organdır; haftada en az bir kez toplanır ve bütçe incelemesi, ödenek aktarma, kamulaştırma, imar para cezaları ve kaçak yapı kararları, ihale komisyonu görevi gibi işleri yürütür.
Büyükşehir belediye başkanının görev ve yetkileri (md. 17-18): belediye idaresinin başı ve temsilcisidir, doğrudan seçmenler tarafından seçilir; teşkilatı sevk ve idare eder, stratejik plan ve bütçeyi hazırlayıp uygular, meclis ve encümene başkanlık eder, meclis kararlarını iade edebilir, personeli atar, belediyeyi ve bağlı kuruluşları denetler, görev ve yetkilerinin bir kısmını ilçe belediye başkanına devredebilir ve afet planlamasını büyükşehir ölçeğinde yapar.
Büyükşehir belediye teşkilatı ve personeli (md. 21-22): teşkilat norm kadroya uygun genel sekreterlik, daire başkanlıkları ve müdürlüklerden oluşur; büyükşehirde başkan yardımcısı bulunmaz, bunun yerine İçişleri Bakanı'nca atanan genel sekreter ve başkanca atanan genel sekreter yardımcıları ile daire başkanları görev yapar; personel memur, sözleşmeli personel, işçi ve belediye şirketi personeli statülerine tabidir.
Meclis üyelerinin görevleri için belediye meclis üyeleri eğitimi rehberi, meclisin denetim yolları için belediye meclisinin denetim yolları rehberi, denetim komisyonu için belediye denetim komisyonu rehberi, personel rejimi için belediyelerde personel mevzuatı rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Büyükşehir Belediyesinin Gelirleri, Giderleri ve Büyükşehir Belediye Bütçesi, Büyükşehir Belediyelerinin Şirket Kurması, Belediyeler Arası Hizmet İlişkileri ve Koordinasyon
Büyükşehir belediyesinin gelirleri (md. 23; 5779 sayılı Kanun): genel bütçe vergi gelirlerinden büyükşehir sınırları içindeki tahsilata göre ayrılan pay, ilçe belediyelerine ayrılan payın belirli kısmı, 2464 sayılı Kanun'da yer alan ve büyükşehrin yetki alanına giren vergi, resim ve harçlar (ilan-reklam, eğlence vergisi payı, işgal harcı, hal ve mezbaha, otopark ve ulaşım gelirleri), yol-su-kanalizasyon katılma payları, bağlı kuruluşların yıllık bütçe gelirlerinin yüzde beşi, şirket temettüleri, taşınmaz satış ve kira gelirleri ile borçlanmadır.
Giderleri (md. 24): hizmet binaları, personel giderleri, mal ve hizmet alımları, yatırım giderleri, ilçelere yardım ve ortak proje giderleri, bağlı kuruluş ve şirketlere sermaye, sosyal hizmet, kültür-spor, faiz ve borç ödemeleri, kamulaştırma, dava-tazminat ve afet giderleridir.
Büyükşehir belediye bütçesi (md. 25): ilçe belediyelerinin bütçeleri büyükşehir meclisine sunulur ve meclis bunları aynen ya da değiştirerek kabul eder; meclis mevzuata aykırı maddeleri çıkarma, yetkisiz gelirleri çıkarma ve kanuni sınır dışındaki vergi oranlarını düzeltme yetkisine sahiptir. İlçe bütçe değişikliklerine karşı on gün içinde Danıştay'a itiraz edilebilir; ilçe bütçeleri Kasım sonuna kadar büyükşehire gönderilir.
Büyükşehir belediyelerinin şirket kurması (md. 26): büyükşehir kendi görev alanında sermaye şirketleri kurabilir; hafriyat sahaları, toplu ulaşım, sosyal tesis, büfe ve otoparkları işletebilir ya da yüzde ellisinden fazla ortak olduğu şirketlere 2886'ya tabi olmaksızın meclis kararıyla devredebilir (şirketin üçüncü kişiye devri 2886'ya tabidir); kuruluş Cumhurbaşkanı izni ve Belediye Şirketleri Yönetmeliği'ne tabidir.
Belediyeler arası hizmet ilişkileri ve koordinasyon (md. 27): hizmet ihtilafında büyükşehir meclisi yönlendirici karar alabilir, büyükşehir ilçelere yatırım ve mali yardım yapabilir, hizmetleri ilçelere devredebilir ve ilçe borçları paylardan mahsup edilebilir; AYKOME ve UKOME kararları koordinasyonun temel araçlarıdır.
Belediye şirketlerinin kuruluş ve yönetimi için belediye şirketleri rehberi ve belediye ile belediye şirketi arasındaki ilişki rehberi, su ve kanalizasyon idareleri için içme suyu yönetimi rehberi tamamlayıcıdır.
Büyükşehir Belediyelerinde İmar Uygulamaları, 6360 Sayılı Kanun ve Sonrasında Yaşanan Sorunlu Alanlar, 5393 ve 5216'da Yetki Ayrımları ve Büyükşehir Belediyelerinde Gelir Artırıcı Çalışmalar
Büyükşehir belediyelerinde imar uygulamaları: nazım imar planları büyükşehir meclisince yapılır ve onaylanır (çevre düzeni planına uygunluk şartıyla); uygulama imar planları ilçe meclislerince hazırlanır ve büyükşehirce üç ay içinde onaylanır, aksi hâlde büyükşehir kendisi plan yapabilir. Büyükşehir kendi görev alanındaki (yol, park, tesis) ruhsatları kendisi verir, ilçeler yapı ruhsatı ve iskân yetkisini kullanır; büyükşehirin md. 11 imar denetim yetkisi ilçe uygulamalarını denetlemeyi ve gerektiğinde düzeltmeyi kapsar.
6360 sonrası sorunlu alanlar: kırsal alanlara hizmet götürmede ilçe kapasite yetersizliği, köyden mahalleye dönüşen yerlerde vergi ve ücret yükü (kırsal mahalle düzenlemesiyle kısmen giderildi), il özel idaresinden devralınan personel-taşınmaz-borç paylaşımı uyuşmazlıkları, YİKOB ile büyükşehir arasındaki görev sınırı, su-kanalizasyon ve ulaşım tarifelerinin il geneline yayılması, ilan-reklam ve otopark gelirlerinde büyükşehir-ilçe paylaşım tartışmaları ve yol, park, zabıta ve mezarlık yetki çatışmalarıdır.
5216 md. 28'e göre 5393 sayılı Kanun ve diğer ilgili kanunlar, 5216'ya aykırı olmadıkça büyükşehir ve ilçe belediyeleri hakkında da uygulanır; farklılıklar meclis yapısı, kararların kesinleşmesi, encümenin on bir üyeli yapısı, genel sekreterlik, ilçe bütçelerinin büyükşehirce kabulü, nazım-uygulama planı onay yetkisi ve ruhsat, zabıta, katı atık, mezarlık ve ulaşım görevlerinin paylaşımıdır.
Büyükşehir belediyelerinde gelir artırıcı çalışmalar:
- İlave gelir kaynakları — kullanılmayan taşınmazların kiraya verilmesi ve satışı, reklam ve otopark gelirleri, katı atık ve enerji tesislerinden gelir, yap işlet devret ve imtiyaz gelirleri, AB ve kalkınma ajansı fonları.
- Mevcut gelirlerin artırılması — ilan-reklam ve işgal harcı mükelleflerinin tespiti, kira sözleşmelerinin güncel bedele çekilmesi, tahsilat oranının artırılması, su ve katı atık tarifelerinin tam maliyet esasına göre belirlenmesi, taşınmaz envanteri ve ecrimisil.
- Fazla ve yersiz ödemelerin belirlenmesi — personel ve hakediş ödemelerinde hatalar, kira ve hizmet alımlarında yersiz ödemeler, şirketlere aktarılan kaynakların denetimi ve Sayıştay bulgularının tespiti.
Belediye gelirlerinin ayrıntısı için baz istasyonu gelirleri rehberi, kamu zararı ve fazla ödemeler için kamu zararı nedir rehberi, mahalli idareler bütçesi için mahalli idareler bütçe ve muhasebe yönetmeliği rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Sık Yapılan Hatalar
- Büyükşehir ile ilçe belediyesi arasındaki görev paylaşımını (yol, park, ruhsat, ilan reklam, zabıta, katı atık, mezarlık) meclis kararı ve protokol olmadan fiilen belirlemek
- İlçe uygulama imar planlarını üç ay içinde karara bağlamamak ya da nazım plana aykırı onaylamak
- Büyükşehir meclisinin ilçe kararları üzerindeki onay ve iade yetkisini süre ve usul dışında kullanmak
- Encümeni on bir üyeli yapısına aykırı oluşturmak; encümen yetkisindeki cezaları başka organa aldırmak
- Genel sekreter atamasında İçişleri Bakanı onayını almamak; norm kadro dışında birim kurmak
- İlçe bütçelerini Kasım sonuna kadar büyükşehire göndermemek; büyükşehirin bütçe değiştirme yetkisini kanuni sınırlar dışında kullanmak
- Genel bütçe vergi gelirleri paylarını, bağlı kuruluş yüzde beş payını ve ilçe paylarından aktarımları takip etmemek
- Belediye şirketlerine 2886 dışı işletme devrinde meclis kararı, süre ve bedel belirlememek; şirketin üçüncü kişiye devrini 2886'sız yapmak
- AYKOME ve UKOME kararlarını almadan altyapı kazısı ve toplu taşıma düzenlemesi yapmak
- Kırsal mahalle kararlarını almayıp eski köylerde vergi ve ücret muafiyetlerini uygulamamak
- İl özel idaresinden devralınan taşınmaz, personel ve borçların paylaşımını komisyon kararlarına aykırı yürütmek
- İlan reklam, işgal harcı ve otopark gelirlerinde büyükşehir ve ilçe yetki alanını karıştırmak
Büyükşehir Belediye Kanunu Eğitimi Kimler İçin? 5393 Sayılı Kanun Eğitimi, 6360 Sayılı Kanun Eğitimi ve Belediye Eğitimi Programları
Büyükşehir belediye kanunu eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
- Büyükşehir ve büyükşehir ilçe belediyelerinin başkanları, başkan yardımcıları, genel sekreterleri ve daire başkanları.
- Meclis üyeleri, ihtisas komisyonu ve encümen üyeleri.
- Yazı işleri, mali hizmetler, strateji geliştirme, imar ve şehircilik, ulaşım, çevre koruma, fen işleri, zabıta, emlak ve istimlak, kaynak geliştirme ve iştirakler birimleri; hukuk müşavirlikleri ve iç denetçiler.
- Su ve kanalizasyon idareleri, diğer bağlı kuruluşlar ve belediye şirketlerinin yöneticileri; YİKOB personeli.
- Büyükşehir olmaya aday il belediyeleri ve büyükşehirlerle çalışan kamu kurumları, meslek odaları ve özel sektör temsilcileri.
Eğitim içeriği; büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları, büyükşehir ve ilçe belediyeleri yetki ayrımları, organları (meclis, encümen, başkan), teşkilat ve personel, gelirleri, giderleri ve bütçesi, şirket kurma, belediyeler arası koordinasyon, imar uygulamaları, 6360 sonrası sorunlu alanlar, 5393 ile yetki ayrımları ve gelir artırıcı çalışmalar bölümlerinden oluşur.
Program Danıştay ve Sayıştay kararları, İçişleri Bakanlığı görüşleri ve uygulama örnekleriyle desteklenir, katılımcıların kendi belediyelerindeki yetki paylaşımı ve gelir yapısı üzerinden uygulamalı yürütülür ve süre bir ya da iki gün olarak planlanır. 5393 sayılı kanun eğitimi, 6360 sayılı kanun eğitimi ve ilçe belediye kanunu aramalarıyla ulaşılan bu program, belediye eğitimi dizisinde belediye mevzuatı, belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları, belediye meclis üyeleri, belediye şirketleri, imar mevzuatı ve belediye gelirleri programlarıyla bütünleşir ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Büyükşehir belediye kanunu (5216 sayılı Kanun) neyi düzenler?
2004 tarihli 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, büyükşehir belediyesi yönetiminin hukuki statüsünü ve hizmetlerin planlı, etkin ve uyum içinde yürütülmesini sağlamak amacıyla büyükşehir ve ilçe belediyelerinin kuruluşunu (toplam nüfusu 750.000'i aşan illerde kanunla), sınırlarını (il mülki sınırı), görev, yetki ve sorumluluklarını (md. 7-11; AYKOME ve UKOME, imtiyazlar, imar denetim yetkisi), organlarını (meclis, encümen, başkan), teşkilat ve personelini (genel sekreterlik, daire başkanlıkları, norm kadro), gelir, gider ve bütçesini, şirket kurmasını ve belediyeler arası koordinasyonu düzenler; 5393 sayılı Belediye Kanunu 5216'da hüküm bulunmayan hallerde uygulanır ve 6360 sayılı Kanun büyükşehir sınırlarını il geneline taşıyarak il özel idarelerini, beldeleri ve köy tüzel kişiliklerini kaldırmıştır.
6360 sayılı Kanun neleri değiştirdi?
2012 tarihli ve 2014 yerel seçimleriyle uygulanan 6360 sayılı Kanun on dört ilde (sonra Ordu ile on beş) yeni büyükşehir belediyesi kurdu, tüm büyükşehir belediyelerinin sınırlarını il mülki sınırına genişletti (bütünşehir modeli), büyükşehir olan illerde il özel idarelerini, belde belediyelerini ve köylerin tüzel kişiliğini kaldırıp köy ve beldeleri mahalleye dönüştürdü, il özel idaresi görevlerini büyükşehir ve ilçe belediyeleri, YİKOB ve bakanlıklara dağıttı, devir, tasfiye ve paylaştırma komisyonları kurdu, gelir paylaşımını yeniden düzenledi ve büyükşehirlere tarım ve hayvancılığı destekleme görevi verdi. Sonrasında kırsal alanlara hizmet, köyden mahalleye dönüşen yerlerde vergi ve su ücreti yükü, devralınan personel ve borçlar, YİKOB sınırı ve büyükşehir ile ilçe yetki çatışmaları sorun alanı olmuş, 7254 sayılı Kanun'la kırsal mahalle ve kırsal yerleşik alan düzenlemesi getirilmiştir.
Büyükşehir belediyesinin görev ve yetkileri nelerdir ve ilçe belediyeleriyle nasıl ayrılır?
5216 md. 7'ye göre büyükşehir belediyesi stratejik plan ve bütçe, 1/5.000 ile 1/25.000 nazım imar planı ve ilçe uygulama planlarının onayı, ulaşım ana planı, toplu taşıma, taksi ve servis ruhsatları, ana yollar, meydan ve bulvarlar, ilan reklam yerleri, numaralama, kent bilgi sistemi, çevre ve su havzalarının korunması, katı atık yönetim planı ve bertaraf, birinci sınıf gayrisıhhi müesseseler, terminal ve otoparklar, bölge parkları ve sosyal donatılar, kültür varlıkları, su ve kanalizasyon, mezarlık, toptancı hal ve mezbaha, itfaiye ve afet, sağlık ve sosyal hizmetler, merkezi ısıtma ve tarım ve hayvancılık desteği görevlerini yürütür. İlçe belediyeleri bunlar dışındaki görevleri, katı atık toplama ve taşımayı, sıhhi ve ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi işyeri ruhsatlarını, diğer yolları, uygulama imar planı hazırlığını, yapı ruhsatı ve kaçak yapıyla mücadeleyi, mahalle parklarını ve 5393'teki diğer görevleri üstlenir; büyükşehir bazı görevlerini ilçelere devredebilir ve ihtilaflarda büyükşehir meclisi düzenleyici karar alır.
Büyükşehir belediye meclisi, encümeni ve başkanının görev ve yetkileri nelerdir?
Büyükşehir belediye meclisi ilçe belediye başkanları ile ilçe meclislerinden seçilen üyelerden oluşan karar organıdır; stratejik plan, bütçe ve kesin hesabı, nazım imar planlarını ve ilçe uygulama planlarını, borçlanma, taşınmaz işlemleri, şirket kurma ve tarifeleri karara bağlar, ihtisas ve denetim komisyonlarını kurar, ilçe meclislerinin bütçe ve imar kararlarını onaylar ve başkanın iade ettiği kararları salt çoğunlukla ısrarla kesinleştirir. Encümen başkan, meclisten seçilen beş üye ve genel sekreter ile mali hizmetler amiri dahil beş birim amirinden oluşur; bütçe ve programı inceler, aktarma, kamulaştırma, cezalar, yıkım kararları, ihale ve taksitlendirme işlerini yürütür. Başkan belediyenin başı ve temsilcisidir; teşkilatı sevk ve idare eder, stratejik plana göre yönetir, bütçeyi uygular, meclis ve encümene başkanlık eder, kararları iade edebilir, personeli atar, şirket ve bağlı kuruluşları denetler, afet planlaması yapar ve yetkilerini ilçe başkanlarına devredebilir.
Büyükşehir belediyesinin gelirleri ve bütçesi nasıl oluşur?
Gelirler 5779 sayılı Kanun'a göre il sınırları içinde tahsil edilen genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay (bir bölümü doğrudan, kalanı nüfus ve yüzölçüme göre), ilçe belediye paylarından büyükşehire ve su idaresine aktarılan kısımlar, 2464 sayılı Kanun'daki büyükşehir yetki alanına giren vergi, resim ve harçlar (ilan reklam, eğlence vergisi payı, işgal harcı, hal, otopark ve ulaşım gelirleri), büyükşehir tesislerindeki vergi ve harçlar, harcamalara katılma payları, kira, faiz ve ceza gelirleri, bağlı kuruluşların bütçe gelirlerinin yüzde beşi, şirket temettüleri, taşınmaz satış ve kira gelirleri, borçlanma ve diğer gelirlerden oluşur. Bütçe 5216 md. 25'e göre büyükşehir bütçesi ile ilçe belediyelerinden Kasım sonuna kadar gelen bütçelerin büyükşehir meclisince yatırım ve hizmet bütünlüğü sağlanarak aynen ya da kanuni sınırlar içinde değiştirilerek kabul edilmesiyle oluşur; ilçeler değişikliklere on gün içinde Danıştay'a itiraz edebilir.
Büyükşehir belediyeleri nasıl şirket kurar ve ilçe belediyeleriyle nasıl koordinasyon sağlar?
5216 md. 26'ya göre büyükşehir belediyesi görev ve hizmet alanlarında Cumhurbaşkanı izni ve 5393 md. 70 ile Belediye Şirketleri Yönetmeliği'ne göre sermaye şirketleri kurabilir, genel sekreter ve personel şirket yönetim ve denetim kurullarında görev alabilir, hafriyat sahaları, toplu ulaşım, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini yüzde ellisinden fazlasına ortak olduğu şirketlere 2886'ya tabi olmaksızın meclisçe belirlenen süre ve bedelle işlettirebilir; şirketin üçüncü kişilere devri ise 2886'ya tabidir. Md. 27'ye göre belediyeler arası ihtilaflarda büyükşehir meclisi yönlendirici ve düzenleyici karar alır, ortak projeler yürütülür, büyükşehir ilçelere yatırım ve mali yardım yapabilir, mücavir alan hizmetlerini devredebilir, ilçe paylarından alacaklarını kesebilir ve AYKOME ile UKOME kararları tüm belediyeler ve kamu kurumları için bağlayıcıdır.
Büyükşehir belediyelerinde gelir artırıcı çalışmalar nasıl yapılır?
İlave gelir kaynakları kullanılmayan taşınmazların kiraya verilmesi ve satışı, reklam alanları ve otoparkların işletilmesi, ulaşım gelirleri, hal ve mezbaha gelirleri, katı atık bertaraf ve atıktan enerji, arıtılmış su satışı, sosyal tesis ve turizm gelirleri, yap işlet devret ve imtiyazlar, AB ve kalkınma ajansı fonları, şirket temettüleri, harcamalara katılma payları, değer artış payı ve otopark bedelleriyle belirlenir; mevcut kaynaklar ilan reklam mükellef tespiti ve tarife güncellemesi, işgal harcı ve pazar yeri düzenlemesi, kira bedellerinin güncellenmesi, tahsilat oranının artırılması, genel bütçe payının ve bağlı kuruluş yüzde beş payının takibi, tam maliyet esaslı su ve katı atık tarifeleri, taşınmaz envanteri ve ecrimisil ile artırılır; fazla ve yersiz ödemeler personel ödemeleri, ihale ve hakedişler, fiyat farkı, kira ve hizmet alımları, şirketlere aktarılan kaynaklar, sosyal yardımlar ve avans mahsupları taranarak Sayıştay bulguları ışığında tespit ve tahsil edilir.
Büyükşehir belediye kanunu eğitimi kimler için uygundur?
Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin başkanları, başkan yardımcıları, genel sekreterleri ve yardımcıları, daire başkanları, meclis, ihtisas komisyonu ve encümen üyeleri, yazı işleri, mali hizmetler, strateji geliştirme, imar ve şehircilik, ulaşım, çevre koruma, fen işleri, zabıta, emlak istimlak, kaynak geliştirme ve iştirakler birimleri, hukuk müşavirlikleri, iç denetçiler, su ve kanalizasyon idareleri ve bağlı kuruluş yöneticileri, belediye şirketi yöneticileri, YİKOB personeli, büyükşehir olmaya aday il belediyeleri ile büyükşehirlerle çalışan kamu kurumları, meslek odaları ve özel sektör temsilcileri için uygundur. Bir ya da iki günlük program görev ve yetki ayrımları, organlar, teşkilat ve personel, gelir, gider ve bütçe, şirket kurma, koordinasyon, imar uygulamaları, 6360 sonrası sorunlar, 5393 ve 5216 yetki ayrımları ve gelir artırıcı çalışmaları Danıştay ve Sayıştay kararlarıyla uygulamalı işler.