5393 Sayılı Kanun Eğitimi: Göreve Yeni Başlayanlar İçin Belediye Mevzuatı, Belediyenin Organları, Memurun Hakları ve Ödevleri, Protokol ve Resmi Yazışma
Belediye Nedir? 5393 Sayılı Belediye Kanunu ve 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu
Belediye, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 3. maddesine göre belde sakinlerinin mahalli müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idari ve mali özerkliğe sahip kamu tüzel kişisidir; Anayasa'nın 127. maddesi mahalli idarelerin anayasal temelidir ve İçişleri Bakanlığı idari vesayet yetkisini kullanır.
5393 sayılı Kanun il, ilçe ve belde belediyelerinin kuruluşunu, organlarını, görev ve yetkilerini, personelini, mali yapısını ve denetimini düzenler; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ise otuz büyükşehirde büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyeleri arasındaki görev paylaşımını, büyükşehir belediye meclisinin oluşumunu, büyükşehir belediyesinin il sınırlarının tamamındaki yetkisini (2012 tarihli 6360 sayılı Kanun'la), su ve kanalizasyon idareleri gibi bağlı kuruluşları ve ilçelere aktarılan payları düzenler.
Göreve yeni başlayanın ilk öğrenmesi gereken, kendi belediyesinin türüdür: büyükşehir ilçe belediyesinde çalışan personel için imar, ulaşım, itfaiye ve mezarlık gibi bazı yetkiler büyükşehirdedir; belde ve ilçe belediyesinde ise 5393 tek başına uygulanır.
Diğer temel mevzuat: 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 3194 sayılı İmar Kanunu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik. 5393 sayılı Kanun eğitimi, bu mevzuat ağını yeni başlayana bir harita olarak sunar.
Mevzuatın bütünü için belediye mevzuatı rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Belediyelerin Görev ve Yetkileri
5393 sayılı Kanun'un 14. maddesi belediyenin görev ve sorumluluklarını, 15. maddesi yetki ve imtiyazlarını sayar.
Görevler mahalli müşterek nitelikte olmak şartıyla iki gruptur: zorunlu görevler (imar, su-kanalizasyon-ulaşım gibi kentsel altyapı; çevre ve temizlik; zabıta, itfaiye, acil yardım ve kurtarma; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; park ve yeşil alanlar; kültür-sanat, turizm, gençlik ve spor; sosyal hizmet ve yardım, nikâh) ve nüfusa ve mali duruma göre yapılabilecek görevler (okul öncesi eğitim, devlete ait okul binalarının bakımı, sağlık tesisleri, kültür varlıklarının korunması).
Yetki ve imtiyazlar: belde sakinlerinin ihtiyaçlarını karşılamak için faaliyette bulunmak, yönetmelik çıkarmak, emir vermek ve yasak koymak; ruhsat ve izin vermek; vergi, resim, harç ve katılma paylarını tarh, tahakkuk ve tahsil etmek; toplu taşıma yapmak; taşınmaz alım-satım ve kiralaması; borçlanma; şirket ve işletme kurma.
Yeni başlayan için kritik ilke, görevin kanunla verilmiş olması gerektiğidir: belediyenin görev alanına girmeyen bir iş için harcama yapmak (kanunda karşılığı olmayan yardım ya da tesis), Sayıştay bulgusu ve kamu zararı doğurur; görev alanı sorusu, her işlemin ilk hukuki sorusudur.
Ayrıntı için belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları rehberi hazırlanmıştır.
Belediyenin Organları: Belediye Meclisi, Belediye Encümeni ve Belediye Başkanının Görevleri
Belediyenin organları üçtür ve yeni başlayan personelin her birinin işlevini ayırt etmesi gerekir.
Belediye meclisi (md. 17-26), belediyenin karar organıdır; seçimle gelen üyelerden oluşur, her ayın ilk haftası toplanır, stratejik plan, bütçe, kesin hesap, imar planları, borçlanma ve şirket kurulması gibi kararları alır; ihtisas komisyonları ve denetim komisyonuyla çalışır. Ayrıntı için belediye meclis üyeleri rehberi hazırlanmıştır.
Belediye encümeni (md. 33-36), belediyenin yürütme ve karar organıdır; belediye başkanının başkanlığında, meclisin seçtiği üç üye ile başkanın birim amirleri arasından seçtiği üç üyeden (büyükşehirlerde beş ve beş; diğer belediyelerde iki ve iki) oluşur; haftada en az bir kez toplanır ve stratejik plan ile bütçe hakkında görüş bildirmek, kamulaştırma kararlarını almak, kanunlarda öngörülen cezaları vermek (imar, ruhsat, zabıta cezaları), taşınmaz işlemlerini yapmak ve ihaleleri karara bağlamak (2886 sayılı Kanun'a göre ihale komisyonu encümendir) gibi görevleri yürütür; belediye encümeni kararları personelin en sık uyguladığı kararlardır (ceza, ruhsat iptali, ihale).
Belediye başkanı (md. 37-44), belediye idaresinin başı ve tüzel kişiliğin temsilcisidir; belediyeyi stratejik plana uygun yönetir, bütçeyi uygular, meclis ve encümene başkanlık eder, personeli atar, belediyeyi mahkemelerde temsil eder ve harcama yetkilisidir (üst yönetici); belediye başkanının görevleri arasında meclise faaliyet raporu sunmak da vardır.
Organlar arası ilişki: meclis karar alır, başkan uygular, encümen hem karar hem yürütme yapar; başkan meclis kararını yeniden görüşülmek üzere iade edebilir, meclis ısrar ederse karar kesinleşir; meclis ile encümen arasındaki yetki ayrımı kanunda yazılıdır ve yanlış organdan çıkan karar hukuken sakattır.
Başkanlığın Sona Ermesi, Boşalması, Görevlendirme, Görevden Uzaklaştırma ve Meclisin Feshi
Belediye başkanlığı; ölüm, istifa, seçilme yeterliliğini kaybetme, meclisçe yetersizlik kararı verilip Danıştay'ca uygun görülmesi, seçimlerin yenilenmesi hâllerinde sona erer (md. 44).
Başkanlığın boşalması hâlinde (md. 45): vali tarafından meclisin on gün içinde toplanması sağlanır ve meclis, birinci başkan vekilinin başkanlığında, gizli oyla kalan süreyi tamamlamak üzere belediye başkanı seçer; ancak terör ve terör örgütlerine yardım suçları nedeniyle görevden uzaklaştırma hâllerinde, başkan ya da başkan vekili büyükşehir ve il belediyelerinde İçişleri Bakanı, diğer belediyelerde vali tarafından görevlendirilir (674 sayılı KHK).
Görevden uzaklaştırma (md. 47): görevleriyle ilgili bir suç sebebiyle haklarında soruşturma açılan belediye organları, kesin hükme kadar İçişleri Bakanı tarafından geçici tedbir olarak görevden uzaklaştırılabilir; karar iki ayda bir gözden geçirilir. Başkan vekili ile görevlendirilen başkan farklı kurumlardır: başkanın izin, hastalık ve geçici ayrılmalarında meclis başkan vekili değil, başkanın görevlendireceği başkan yardımcısı ya da meclis üyeleri arasından seçilecek başkan vekili (md. 40) görev yapar; bu ikisi karıştırılmamalıdır.
Meclis üyeliğinin sona ermesi (md. 29; devamsızlık, seçilme yeterliliğinin kaybı), boşalan meclisin görevinin yerine getirilmesi (md. 31; yedek üyelerle tamamlanamayan meclisin görevini seçim yapılıncaya kadar encümenin memur üyeleri yürütür) ve meclisin feshi (md. 30; görevlerini ihmal eden ya da siyasi konularda karar alan meclis, İçişleri Bakanlığı'nın bildirimi üzerine Danıştay kararıyla feshedilir) bu bölümün diğer konularıdır.
Protokol Kuralları: Sıralama, Hitap ve Yönetsel Davranış
Belediye, protokolün yoğun yaşandığı bir kurumdur: belediye başkanı ilçe ve il protokolünde yer alır, resmi törenler ve meclis toplantıları protokol kurallarıyla yürür ve yeni başlayan personel özellikle özel kalem, yazı işleri, basın ve halkla ilişkiler birimlerinde bu kurallarla hemen karşılaşır.
Protokol sıralaması, devlet protokol listesine göre yapılır (vali, garnizon komutanı, belediye başkanı, cumhuriyet başsavcısı; ilçede kaymakam, belediye başkanı, garnizon komutanı); oturma düzeni (ev sahibinin sağı en üst konuğa verilir), konuşma sıraları (en kıdemsiz önce, en üst son konuşur), karşılama-uğurlama (üst konuk kapıda karşılanır; karşılama sırası protokol sırasının tersidir), araçlarda öncelik (üst arka sağda oturur, ilk biner son iner) ve resmi ziyaretler protokolün temel kurallarıdır.
Protokole hitap: Sayın Valim, Sayın Başkanım, Sayın Kaymakamım biçiminde unvanla; konuşmalarda protokol sırasına göre selamlama yapılır. Yönetsel davranış personelin makam sahibiyle ve vatandaşla ilişkisinde ölçüdür: kurum içi hiyerarşiye saygı, amirle iletişimde biçim, vatandaşı karşılama ve uğurlama, telefon ve yazışma dili.
Protokol bilgisi, belediye adına yapılan her işlemin kurumsal ciddiyetini gösterir; hata kişiye değil belediyeye yazılır.
Ayrıntı için protokol ve nezaket kuralları rehberi hazırlanmıştır.
Belediye Memurunun Hakları ve Ödevleri: 657 Sayılı Kanun'a Göre Genel Haklar, Ödevler ve Sorumluluklar
Belediye memurunun hakları ve ödevleri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na göre belirlenir; belediye memuru merkezi idare memuruyla aynı kanuna tabidir ancak atama ve disiplin amiri belediye başkanıdır.
Genel haklar (md. 17-25): uygulamayı isteme hakkı, güvenlik hakkı (kanunlarda yazılı hâller dışında memurluğa son verilememesi), emeklilik hakkı, çekilme (istifa) hakkı, müracaat-şikâyet-dava açma hakkı, sendika kurma ve üye olma hakkı, izin hakları (yıllık, mazeret, hastalık, aylıksız, doğum, süt izni), kovuşturma güvencesi (4483 sayılı Kanun) ve isnat ve iftiralara karşı korunma hakkı.
Ödevler ve sorumluluklar (md. 6-16): sadakat, tarafsızlık ve devlete bağlılık (siyasi partiye üye olma yasağı, hizmette ayrım yapmama), amire ve maiyete ilişkin görevler (kanuna aykırı emri yerine getirmeme, yazılı ısrarında sorumluluğun amire geçmesi, suç teşkil eden emrin hiçbir surette yerine getirilmemesi), kişisel sorumluluk ve zarar (idareye verilen zarardan sorumluluk; rücu), mal bildirimi (3628 sayılı Kanun), basına bilgi verme yasağı, resmi belge ve gizli bilgilerin korunması, ticaret ve kazanç getirici faaliyet yasağı, hediye alma ve menfaat sağlama yasağı, grev yasağı ve kılık-kıyafet kuralları.
Disiplin (md. 124-136): uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezaları; savunma hakkı, disiplin kurulu ve itiraz; belediyede disiplin amiri belediye başkanı ve yönetmelikle belirlenen amirlerdir.
657 ile ilgili ayrıntılar için 657 sayılı Kanun rehberi ve memur disiplin cezaları rehberi hazırlanmıştır; belediyede sözleşmeli personel (5393 md. 49) ve işçi statüleri ayrıca vardır ve yeni başlayan kendi statüsünün hangi kanuna tabi olduğunu bilmelidir.
Resmi Yazışma Kuralları
Belediyede her işlem yazıyla başlar ve yazıyla biter; Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (2020), yazının biçimini ve akışını belirler ve yeni başlayanın ilk haftasında öğrenmesi gereken beceridir.
Belge yapısı: başlık (kurum ve birim), sayı (kurum kodu, standart dosya planı kodu ve belge kayıt numarası), tarih, konu, gönderilen makam, ilgi (önceki yazışmalara atıf), metin (giriş-gelişme-sonuç; arz ve rica kuralı: üst makama arz edilir, alt makama rica edilir, aynı düzeydeki makama arz ve rica edilir), imza, ek listesi ve dağıtım (gereği ve bilgi için gönderilenler).
Elektronik belge yönetim sistemi (EBYS) ve e-imza, belediyelerde resmi yazışmanın ana aracıdır: belge sistemde hazırlanır, paraf ve imza akışı elektronik yürür, e-Yazışma paketiyle kurumlar arası gönderilir, KEP ile tebligat yapılır ve standart dosya planına göre arşivlenir.
Sık hatalar: arz ve rica kuralını karıştırmak, ilgi yazısını eksik yazmak, konu satırını boş bırakmak, paraf sırasını atlamak, dağıtımı yanlış yapmak, ek olduğu hâlde belirtmemek ve yetkisiz imza.
Ayrıntı için resmi yazışma kuralları rehberi ve EBYS rehberi hazırlanmıştır.
Sık Yapılan Hatalar
- Kendi belediyesinin türünü (büyükşehir ilçe, il, ilçe, belde) ve yetki paylaşımını bilmemek
- Meclis, encümen ve başkan yetkilerini karıştırmak; kararı yanlış organdan çıkarmak
- Görev alanına girmeyen iş için harcama yapmak
- Başkan vekili ile görevlendirilen başkanı karıştırmak
- Kanuna aykırı emri yazılı ısrar olmadan yerine getirmek; suç teşkil eden emri uygulamak
- Hediye, ticaret ve basına bilgi verme yasaklarını bilmemek
- Protokol sırasını ve hitabı yanlış uygulamak
- Arz ve rica kuralını, ilgi ve paraf düzenini karıştırmak; EBYS dışı yazışma
Belediye Mevzuatı Eğitimi (Göreve Yeni Başlayanlar İçin) Kimler İçin? Belediye Eğitim Programları, 5216 Sayılı Kanun Eğitimi ve Büyükşehir Belediye Kanunu Eğitimi
Göreve yeni başlayanlar için belediye mevzuatı eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
- Belediyeye ilk kez atanan memurlar ve aday memurlar, 5393 sayılı Kanun'un 49. maddesine göre istihdam edilen sözleşmeli personel.
- Belediye şirketlerinden ya da başka kurumlardan belediyeye geçen personel, yeni atanan birim amirleri ve müdür yardımcıları.
- Yeni seçilen belediye başkanlarının özel kalem, basın ve danışman kadroları, yeni seçilen meclis ve encümen üyeleri.
- İl özel idareleri ve mahalli idare birliklerinin yeni personeli ile belediyede staj yapan öğrenciler.
Program belediyenin hukuki yapısı ve mevzuat haritası, görev ve yetkiler, organlar ve organlar arası ilişkiler, başkanlığın sona ermesi ve boşalması, protokol kuralları, memurun hakları ve ödevleri ile resmi yazışma kuralları bölümlerinden oluşur.
Her bölümde yeni başlayanın ilk aylarda karşılaşacağı gerçek durumlar (encümen kararının hazırlanması, vatandaş başvurusunun cevaplanması, amirin emrine itiraz, protokol karşılaması, resmi yazının hazırlanması) uygulama olarak çalışılır. Belediye eğitim planlarında bu program oryantasyon modülü olarak yer alır; 5216 sayılı Kanun eğitimi ve büyükşehir belediye kanunu eğitimi, büyükşehir ve ilçe belediyelerinin personeli için programın büyükşehir modülü olarak eklenir; ardından personelin birimine göre imar, ruhsat, zabıta, mali hizmetler, ihale, insan kaynakları ve yazı işleri programlarıyla uzmanlaşma sağlanır. Kurumsal uygulamada belediyenin kendi organizasyon şeması, imza yetkileri yönergesi, meclis ve encümen karar örnekleri ve yazışma şablonları üzerinden çalışılır ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.
Sıkça Sorulan Sorular
5393 sayılı Kanun eğitimi göreve yeni başlayanlara ne kazandırır?
Belediyenin organları nelerdir ve görevleri nasıl ayrılır?
Belediye başkanlığı boşalırsa ne olur?
Belediye meclisi hangi hâllerde feshedilir?
Belediye memurunun temel hakları ve ödevleri nelerdir?
Belediyede protokol kurallarının temel ilkeleri nelerdir?
Resmi yazışmada arz ve rica kuralı nedir?
Göreve yeni başlayanlar için belediye mevzuatı eğitimi kimler için uygundur?
"Uygulamalı Eğitim" verilmektedir. Bu eğitimde katılımcılar, baştan sona canlandırmalı olarak yaşayarak öğrenmektedirler.
