Resmi yazışma kuralları, Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (2020) ile belirlenir; belgenin bölümlerinden yazı tipine, hitaptan imzaya, gizlilik derecesinden elektronik gönderime kadar her ayrıntı standarttır. Kurala aykırı belge geçersiz sayılabilir, iade edilir ya da kurumun itibarını zedeler; resmi yazışma kuralları eğitimi bu kuralları örneklerle uygulanabilir kılar.
Resmi Yazışma Kuralları Neden Standarttır?
Kamu kurumları arasında ve kurumla vatandaş arasında yazışma, hukuki sonuç doğuran bir işlemdir; bir yazının kim tarafından, hangi yetkiyle, ne zaman ve kime yazıldığının tartışmasız olması gerekir. Bu nedenle biçim serbest değildir: Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (2020), fiziksel ve elektronik ortamda hazırlanan tüm resmi belgelerin bölümlerini, biçimini, gönderim ve alım usulünü tek tek düzenler. Kurala uymayan belge ilgili kurumca iade edilebilir, delil değeri tartışılır hâle gelir ve en hafif sonuç olarak kurumun özensiz göründüğü izlenimini yaratır.
Resmi Yazı Nasıl Yazılır? Belgenin Bölümleri
Resmi yazı nasıl yazılır sorusunun cevabı, belgenin Yönetmelik'te sıralanan bölümlerini doğru yerde ve doğru biçimde kullanmaktır:
- Başlık: Kurumun adı ve belgeyi hazırlayan birim (büyük harfle, ortalanmış)
- Sayı: Kurum kodu (DETSİS), standart dosya planı konu kodu ve belge kayıt numarası; elektronik belgelerde E- ön eki
- Tarih: Gün, ay, yıl; elektronik belgede sistem tarafından atanır
- Konu: Belgenin içeriğini kısa ve açık anlatan ifade
- Muhatap: Gönderilen makamın adı (büyük harfle); gerekiyorsa birim, adres ve dağıtım
- İlgi: Belgenin dayandığı önceki yazıların tarih ve sayısı, sıralı harflerle
- Metin: Giriş, gelişme ve sonuç; sonuç cümlesinde arz ya da rica
- İmza: İmzalayanın adı, soyadı ve unvanı; elektronik imzada e-imza ibaresi ve doğrulama bilgisi
- Ek ve dağıtım: Eklerin adı ve sayısı; belgenin gönderildiği tüm makamlar
- Paraf ve koordinasyon: Belgeyi hazırlayan ve kontrol edenlerin parafı; diğer birimlerin koordinasyon parafı
Yazı tipi ve punto, kâğıt boyutu, kenar boşlukları ve sayfa numarası da Yönetmelik'te belirlenmiştir; EBYS şablonları bu kuralları zorlar ama metin içi hataları önlemez.
Hitap, Arz ve Rica: En Çok Karıştırılan Kurallar
Muhatap bir makamsa hitap makamın adıyla yapılır; kişiyse Sayın ifadesiyle ad ve unvan yazılır. Sonuç cümlesinde arz üst makama ve aynı düzeydeki makama, rica ast makama yöneliktir; dağıtımlı belgelerde hem üst hem ast makam varsa arz ve rica ederim kullanılır. Alt makama arz etmek ya da üst makamdan rica etmek, resmi yazışmada en sık yapılan ve en çok göze batan hatadır. Belgeyi imzalayanın yetkisi de hitabı belirler: imza yetkileri yönergesinde kimin hangi belgeyi imzalayacağı ve hangi makam adına yazışma yapılacağı tanımlanır.
Gizlilik Dereceleri, İvedilik ve Süreli Belgeler
Gizlilik derecesi taşıyan belgeler (çok gizli, gizli, özel, hizmete özel) belgenin üst ve alt orta kısmında büyük harfle işaretlenir; gizlilik dereceli belgenin hazırlanması, çoğaltılması, gönderilmesi ve saklanması ayrı kurallara tabidir. İvedilik derecesi (çok ivedi, ivedi) belgenin sağ üst köşesine yazılır; süreli belgelerde cevap süresi günlüdür ibaresiyle belirtilir. Bu işaretlerin atlanması, belgenin normal akışta işlem görmesine ve sürenin kaçırılmasına yol açar.
EBYS Resmi Yazışma Örnekleri ve e-Yazışma Teknik Rehberi
EBYS resmi yazışma örnekleri arayanların bilmesi gereken, EBYS'de belgenin aynı Yönetmelik'e göre ama elektronik bölümlerle oluştuğudur: sayı sistemden atanır, tarih e-imza anında belirlenir, imza bloğunda güvenli elektronik imza bilgisi ve belge doğrulama kodu bulunur, paraf ve koordinasyon elektronik iş akışıyla yapılır. e-Yazışma teknik rehberi ise kurumlar arası elektronik belge gönderiminin standart paketini (e-Yazışma Paketi) tanımlar: belge, üstveri, ekler ve imzaların tek pakette, KEP üzerinden gönderilmesi. Kâğıt belgede geçerli olan kuralların tamamı elektronik belgede de geçerlidir; fark yalnızca taşıyıcıdadır.
Resmi Yazışma Örnekleri: Yaygın Belge Türleri
Resmi yazışma örnekleri ihtiyacı çoğunlukla belirli belge türleri içindir: üst makama bilgi ve görüş sunan yazı, ast birime talimat yazısı, kurumlar arası bilgi isteme ve cevap yazısı, vatandaşa cevap yazısı, olur (onay) belgesi, tutanak, dağıtımlı genelge ve iç yazışma (birimler arası). Her türün metin kurgusu farklıdır: talimat yazısında ne yapılacağı ve süresi net, cevap yazısında ilgi ve sonuç cümlesi açık, olur belgesinde teklif eden ile onaylayan makam ayrı olmalıdır. Eğitimde her belge türü için doğru ve hatalı örnek yan yana incelenir; katılımcılar kendi kurumlarının gerçek yazılarını kurallara göre düzeltir.
Sık Yapılan Hatalar
- Arz ve rica ifadelerinin ters kullanılması
- Konu satırının belgenin içeriğini yansıtmaması ya da çok uzun olması
- İlgi tutulan yazının tarih ve sayısının eksik yazılması
- Yanlış standart dosya planı kodu; belgenin arşivde bulunamaması
- Ek listesi ile fiilen eklenen belgelerin uyuşmaması
- Dağıtımın eksik yapılması; belgenin ilgili makama ulaşmaması
- Gizlilik ve ivedilik derecelerinin işaretlenmemesi
- Uzun, karmaşık ve anlaşılmaz cümleler; Türkçe yazım ve noktalama hataları
Kurumsal Yazışma Eğitimi ve Yazışma Eğitimi Kimler İçin?
Kurumsal yazışma eğitimi ya da yazışma eğitimi; yazı işleri ve genel evrak birimleri, tüm birimlerin belge hazırlayan personeli, sekreterlik ve özel kalem çalışanları, imza ve paraf yetkilileri, yeni başlayan aday memurlar, EBYS sistem yöneticileri, belediyelerin yazı işleri müdürlükleri ile kamu kurumlarıyla yazışan özel sektör kuruluşları için uygundur. Resmi yazışma eğitimi kurumsal alındığında, kurumun kendi EBYS şablonları ve gerçek yazıları üzerinden çalışılır; evrak kayıt, arşiv mevzuatı ve standart dosya planı modülleri eklenerek belge yaşam döngüsünün tamamı işlenebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Resmi yazı nasıl yazılır?
Yönetmelik'teki bölümler sırayla ve doğru biçimde kullanılır: başlık, sayı (kurum kodu + dosya planı kodu + kayıt numarası), tarih, konu, muhatap, ilgi, metin, imza, ek ve dağıtım, paraf ve koordinasyon. Yazı tipi, punto, kâğıt boyutu ve kenar boşlukları da standarttır.
Arz ile rica arasındaki fark nedir?
Arz üst makama ve aynı düzeydeki makama, rica ast makama yöneliktir. Dağıtımlı belgede hem üst hem ast makam varsa arz ve rica ederim kullanılır. Ters kullanım resmi yazışmada en sık yapılan hatadır.
Resmi yazışma kuralları hangi mevzuatta düzenlenir?
Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te (2020). Fiziksel ve elektronik ortamda hazırlanan tüm resmi belgelerin bölümlerini, biçimini, gönderim ve alım usulünü düzenler.
Sayı bölümü nasıl oluşturulur?
Kurumun DETSİS kodu, standart dosya planındaki konu kodu ve belge kayıt numarasından oluşur; elektronik belgelerde E- ön eki bulunur. Yanlış dosya planı kodu, belgenin arşivde bulunamamasına yol açar.
EBYS'de resmi yazışma nasıl farklılaşır?
Kurallar aynıdır; sayı sistemden atanır, tarih e-imza anında belirlenir, imza bloğunda güvenli elektronik imza bilgisi ve doğrulama kodu bulunur, paraf ve koordinasyon elektronik iş akışıyla yapılır. Kurumlar arası gönderim e-Yazışma Paketi ve KEP ile yapılır.
Gizlilik ve ivedilik dereceleri nasıl gösterilir?
Gizlilik derecesi (çok gizli, gizli, özel, hizmete özel) belgenin üst ve alt orta kısmında büyük harfle; ivedilik derecesi (çok ivedi, ivedi) sağ üst köşede yazılır; süreli belgelerde günlüdür ibaresi kullanılır. Atlanırsa belge normal akışta işlem görür ve süre kaçırılabilir.
En sık yapılan resmi yazışma hataları nelerdir?
Arz-rica karışıklığı, içeriği yansıtmayan konu satırı, eksik ilgi bilgisi, yanlış dosya planı kodu, ek listesiyle eklerin uyuşmaması, eksik dağıtım, işaretlenmeyen gizlilik-ivedilik ve uzun, karmaşık cümlelerle yazım hataları.
Resmi yazışma kuralları eğitimi kimler için uygundur?
Yazı işleri ve evrak birimleri, belge hazırlayan tüm personel, sekreterlik ve özel kalem çalışanları, imza ve paraf yetkilileri, aday memurlar, EBYS sistem yöneticileri, belediyelerin yazı işleri müdürlükleri ve kamu kurumlarıyla yazışan özel sektör kuruluşları için uygundur.