Memur Disiplin Cezaları ve Disiplin İşlemleri: Soruşturmadan Karara Rehber

Memur Disiplin Cezaları Nelerdir?

Memur disiplin cezaları, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinde beş derecede sayılır:

• Uyarma — görevde daha dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi.
• Kınama — kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesi.
• Aylıktan kesme — brüt aylığın otuzda biri ile sekizde biri arasında kesinti.
• Kademe ilerlemesinin durdurulması — bir ile üç yıl.
• Devlet memurluğundan çıkarma.

Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, öğrenim durumu nedeniyle yükselebileceği derecenin son kademesinde bulunan memurda aylıktan kesmeye dönüşür.

Disiplin Amirleri ve Disiplin Kurulları: Kim Hangi Cezayı Verir?

Disiplin amirleri, Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği ve kurumların disiplin amirleri yönergeleriyle belirlenir; uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezaları disiplin amirlerince verilir.

Disiplin kurulunda, hakkında karar verilen memurun sendika temsilcisinin de bulunması hakkı, usul hatalarının bir diğer sık kaynağıdır.

Disiplin Soruşturması Nasıl Yapılır? Savunma Hakkı

Disiplin soruşturması nasıl yapılır:

1. Fiilin öğrenilmesi üzerine disiplin amiri soruşturma başlatır ya da bir muhakkik (soruşturmacı) görevlendirir; muhakkik, hakkında soruşturma yapılandan üst ya da eşit unvanda olmalıdır.
2. Muhakkik delilleri toplar, tanıkları dinler, belgeleri inceler ve şüpheli memurun ifadesini alır.
3. Soruşturma raporu; fiilin sabit olup olmadığını, hangi disiplin hükmüne girdiğini ve önerilen cezayı içerir.
4. Ceza verilmeden önce memura savunma hakkı tanınır: isnat edilen fiil açıkça bildirilir, savunma için yedi günden az olmamak üzere süre verilir; süresinde savunma yapmayan hakkını kullanmaktan vazgeçmiş sayılır.
5. Yetkili amir ya da kurul karar verir; karar gerekçeli olarak memura tebliğ edilir.

Disiplin Cezalarında Zamanaşımı ve Karar Süreleri

Disiplin cezalarında zamanaşımı iki türlüdür (657 md. 127):

• Soruşturma zamanaşımı — uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay, devlet memurluğundan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin soruşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
• Ceza zamanaşımı — fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde disiplin cezası verilmezse yetki düşer.

İtiraz ve Yargı Yolu

Uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir; itiraz otuz gün içinde karara bağlanır ve süresinde itiraz edilmeyen ceza kesinleşir (657 md. 135).

Cezalar özlük dosyasına işlenir; uyarma ve kınama beş yıl, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması on yıl sonra memurun başvurusu ve amirin uygun görmesiyle dosyadan silinebilir (md. 133).

Disiplin Affı Nedir?

Disiplin affı nedir: yasama organının çıkardığı bir kanunla, belirli bir tarihten önce işlenen fiiller nedeniyle verilmiş disiplin cezalarının bütün sonuçlarıyla affedilmesidir; af, cezayı özlük dosyasından siler ve tekerrür hesabında dikkate alınmasını önler, ancak devlet memurluğundan çıkarma cezası gibi bazı cezaları ve belirli fiilleri kapsam dışında bırakabilir.

Af, idarenin takdirinde değildir; kanun çıkmadan hiçbir amir ya da kurul cezayı affedemez, yalnızca kanundaki silinme süreleri işletilebilir. Af kanunu çıktığında personel birimleri, kapsamdaki cezaları özlük dosyalarından resen ayıklamakla yükümlüdür.

İşçi Personelde Disiplin: 4857 Sayılı Kanun

Belediye şirketleri ve kamu işyerlerinde 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi çalışan işçilerde disiplin, 657'den tümüyle farklı işler: cezalar kanunla değil, toplu iş sözleşmesi ya da işyeri disiplin yönetmeliğiyle belirlenir (ihtar, ücret kesme, geçici iş akdi askıya alma gibi); ücret kesme cezası İş Kanunu'nun 38. maddesine göre bir ayda iki gündelikten fazla olamaz ve nedeni bildirilir.

4483, 3628, 5237 ve 3071 Sayılı Kanunlar: Disiplinle Kesişen Alanlar

• 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun: Görev nedeniyle işlenen suçlarda ön inceleme ve yetkili merciin soruşturma izni; disiplin soruşturması ile ceza soruşturması ayrı yürür, biri diğerini beklemez
• 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu: Mal bildirimi süreleri ve yenileme; süresinde bildirim yapmamak disiplin cezası, gerçeğe aykırı bildirim ceza sorumluluğu doğurur
• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: Zimmet, irtikap, rüşvet, görevi kötüye kullanma, ihaleye fesat karıştırma gibi kamu görevlisi suçları; ceza mahkûmiyetinin memuriyete etkisi (657 md. 48 ve 98)
• 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun: Dilekçelere otuz gün içinde cevap yükümlülüğü; ihlali disiplin konusu

Sık Yapılan Hatalar

• Savunma almadan ya da yedi günden kısa süre vererek ceza vermek
• Bir aylık soruşturma zamanaşımını kaçırmak
• Yetkisiz amirin ceza vermesi; kurul kararı gerektiren cezayı amirin vermesi
• Fiili kanundaki disiplin hükmüyle eşleştirmeden genel ifadelerle ceza yazmak
• Muhakkikin şüpheliden alt unvanda olması
• Ceza kararını gerekçesiz ve tebliğsiz bırakmak; itiraz süresini bildirmemek
• İşçiye memur disiplin hükümlerini uygulamak

Disiplin İşlemleri Eğitimi Kimler İçin? 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Eğitimi, 4483 ve 3628 Sayılı Kanun Eğitimi Modülleri

Disiplin işlemleri eğitimi; disiplin amiri konumundaki tüm yöneticiler, disiplin kurulu ve yüksek disiplin kurulu üyeleri, muhakkik olarak görevlendirilen personel, insan kaynakları ve personel birimleri, hukuk müşavirlikleri, teftiş ve iç denetim birimleri ile belediye şirketlerinin insan kaynakları sorumluları için uygundur.