Vizyonder Logo
Vizyonder Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri - Tel:0242 338 2016

Belediyelerde Alternatif Finansman Modelleri ve Belediye Gelirlerinin Takip ve Tahsili: 5393 ve 5216'da Belediye Gelirleri, Gelir Tanımları ve Kamu Haznedarlığı, Belediye Muafiyetleri, Vergi Gelirlerinin Tarh, Tahakkuk ve Tahsili, Harçlar, Katılma Payları

Belediyelerde Alternatif Finansman Modelleri ve Belediye Gelirlerinin Takip ve Tahsili: 5393 ve 5216'da Belediye Gelirleri, Gelir Tanımları ve Kamu Haznedarlığı, Belediye Muafiyetleri, Vergi Gelirlerinin Tarh, Tahakkuk ve Tahsili, Harçlar, Katılma Payları
Belediyelerin yatırım ihtiyacı öz gelirlerinin ve genel bütçe payının çok üzerindedir; bu açığı kapatmanın iki yolu vardır: mevcut gelirleri tahakkuk ettirip tahsil etmek ve mevzuatın izin verdiği alternatif finansman araçlarını doğru kullanmak. Tahsil edilmeyen su alacağı, takip edilmeyen kira, zamanaşımına uğrayan vergi ve silinen ceza kadar limitsiz borçlanma, Danıştay incelemesinden geçmeyen imtiyaz sözleşmesi, fizibilitesiz yap işlet devret ya da eş finansmanı planlanmayan AB projesi de belediyeyi kamu zararı ve mali krizle karşı karşıya bırakır. Bu rehber, 5393, 5216 ve 2464 sayılı Kanunlar çerçevesinde gelir tanımlarını, muafiyetleri, vergi, harç ve ücret gelirlerinin tahsilini, su alacaklarını, imtiyazı, takip ve tahsil yöntemlerini, konut üretimi, fonlar, transferler ve ceza gelirlerini, borçlanma, kamu özel iş birliği, yap işlet, GYO ve şirket modellerini, kamu zararı ve sorumlulukları ile AB fonlarını anlatır.

Belediyelerde Alternatif Finansman Modelleri Nedir? Belediye Gelirlerine Genel Bakış: 5393 Sayılı Belediye Kanunu, 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu ve 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu

Belediyelerde alternatif finansman modelleri, belediyelerin kanunla belirlenen vergi, harç, katılma payı, ücret, kira, satış, ceza ve genel bütçe payı gelirlerinin (klasik gelirler) yanında yatırım ve hizmetlerini finanse etmek için kullandıkları borçlanma, kamu özel iş birliği, yap işlet ve yap işlet devret, imtiyaz, şirket ve işletme kurma, gayrimenkul yatırım ortaklığı, kat karşılığı inşaat, konut ve arsa üretimi, fonlar, şartlı transferler ve AB fonlarından oluşan araçların bütünüdür; alternatif finansmanın ön şartı mevcut gelirlerin eksiksiz tahakkuk ve tahsili olduğundan bu rehber gelir yönetimini ve alternatif modelleri birlikte ele alır.

Belediye gelirlerine genel bakış: 5393 sayılı Belediye Kanunu'nda md. 59 belediyenin gelirlerini, md. 68 borçlanmayı, md. 69 arsa ve konut üretimini, md. 70-71 şirket ve işletme kurmayı, md. 72 borç-alacak takasını ve md. 73 kentsel dönüşümü düzenler; 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nda md. 23 büyükşehir gelirlerini (genel bütçe payı, ilçe paylarından aktarım, şirket ve işletme gelirleri), md. 26 şirket kurma ve işletme devrini düzenler; 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu vergiler, harçlar, katılma payları ve ücretleri düzenler.

Temel tanımlar: vergi (kanunla konulan, karşılıksız mali yükümlülük), harç (hizmet ya da izin karşılığı bedel), katılma payı (yol-kanalizasyon-su tesisi harcamalarına katılım), ücret (isteğe bağlı hizmet karşılığı maliyet esaslı bedel), bedel (satış, devir ve işletme hakkı karşılığı), ceza, faiz ve zam, kira, işgaliye, ecrimisil (izinsiz kullanım tazminatı) ve tazminat.

Kamu haznedarlığı: belediyelerin ve bağlı kuruluşlarının mali kaynaklarını kamu bankalarında ve belirlenen araçlarda değerlendirme yükümlülüğü (Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği); yönetmeliğe aykırı değerlendirme sorumluluk doğurur.

Belediye muafiyetleri: belediyelerin kendi taşınmazlarında emlak vergisi muafiyeti (kiraya verilmeme şartı), damga vergisi ve harç istisnaları, motorlu taşıtlar vergisi muafiyeti; KDV'de belediyelerin kamu hizmeti niteliğindeki faaliyetleri KDV dışında kalır ancak ticari faaliyetleri (su satışı, kira, otopark) KDV'ye tabidir; yanlış muafiyet uygulaması vergi ziyaı sorumluluğu doğurur.

Klasik belediye gelirlerinin ayrıntısı için belediye gelirleri nelerdir rehberi, belediye mevzuatının bütünü için belediye mevzuatı rehberi, büyükşehir gelirleri için büyükşehir belediye kanunu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Belediye Vergi Gelirleri: Emlak, İlan Reklam, Eğlence, Haberleşme, Yangın Sigortası, Elektrik ve Havagazı Tüketim ve Çevre Temizlik Vergilerinin Tarhı, Tahakkuku, Tahsili ve Zamanaşımı; Harçlar, Harcamalara Katılma Payları ve Ücretler

Belediye vergi gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsil ve zamanaşımı:

  • Emlak vergisi — bildirim üzerine ya da re'sen tarh, Mart-Mayıs ve Kasım taksitleri; bildirim dışı taşınmazlarda zamanaşımı idarece öğrenilmeyi izleyen yıldan başlar; belediyeler tapu, MAKS ve yapı kayıt sistemleriyle çapraz kontrol yaparak bildirim dışı binaları tespit eder.
  • İlan reklam vergisi — Ocak beyanı, beyannamesiz ilanlarda yoklama ve re'sen tarh, beş yıllık tarh ve tahsil zamanaşımı.
  • Eğlence vergisi — biletli yerlerde bilet mühürleme ya da elektronik bilet, aylık beyan; biletsiz yerlerde günlük maktu verginin aylık tahsili.
  • Haberleşme vergisi — işletmecinin aylık beyanı; yangın sigorta vergisi — sigorta şirketlerinin aylık beyanı; elektrik ve havagazı tüketim vergisi — dağıtım şirketlerinin fatura üzerinden tahsili ve ertesi ayın yirmisine kadar beyanı.
  • Çevre temizlik vergisi — konutlarda su faturasıyla tahsil ve belediyeye aktarım, işyerlerinde bildirim ve grup-derece tarifesine göre yıllık tarh (Mayıs ve Kasım taksitleri).

Tüm belediye vergilerinde VUK'a göre tarh, tebliğ, tahakkuk, vergi ziyaı ve usulsüzlük cezaları, pişmanlık, düzeltme, uzlaşma ve dava ile 6183'e göre ödeme emri, gecikme zammı, haciz ve tahsil zamanaşımı (beş yıl) uygulanır.

Belediye Gelirleri Kanunu harçları (işgal, tatil günlerinde çalışma ruhsatı, kaynak suları, tellallık, hayvan kesimi, ölçü-tartı, bina inşaat, kayıt-suret, imar, işyeri açma, muayene-ruhsat-rapor, sağlık belgesi harçları): tarifeler Cumhurbaşkanı sınırlarında meclisçe belirlenir ve makbuz karşılığı tahsil edilir.

Harcamalara katılma payları (yol, su ve altyapı maliyetlerine katılım): hizmetin tamamlanmasıyla tahakkuk eder, vergi değerine göre dağıtılır; meclisin vazgeçme yetkisi yoktur ve tahakkuk ettirilmemesi kamu zararıdır. Ücretler (2464 md. 97 ve 5393 md. 18/f): su, ulaşım, otopark, nikâh, cenaze, itfaiye ve sosyal tesis ücretleri maliyet ve piyasa esasına göre belirlenir.

Su alacakları: abonelik sözleşmesi, sayaç okuma ve tahakkuk, fatura tebliği (itiraz süresi ve hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi yolu), son ödeme tarihi ve gecikme zammı, su kesme; su alacakları özel hukuk alacağı olduğundan Borçlar Kanunu'na göre beş yıllık zamanaşımına tabidir. Tahsil edilmeyen su alacakları Sayıştay bulgularının başında gelir.

İmtiyaz hakları: içme suyu, katı atık ve toplu ulaşım hizmetlerinin (5393 md. 15, 5216 md. 7 ve 10) belediye, bağlı kuruluş ya da şirketi eliyle ya da imtiyaz yoluyla özel kişilere gördürülmesi; imtiyaz sözleşmesinin Danıştay incelemesi ve Cumhurbaşkanı ya da İçişleri Bakanlığı onayı gereken haller ile imtiyaz bedeli, hasılat payı ve işletme hakkı devir bedeli gibi gelirler.

Alacakların cebren tahsili için 6183 sayılı Kanun rehberi, su hizmetleri için içme suyu yönetimi rehberi, katı atık tarifeleri için katı atık bedeli ve tarife raporu rehberi tamamlayıcıdır.

Belediye Gelirlerinin Takip ve Tahsili: Tarh ve Tahakkuk, Uzlaşma, Feragat ve Silme, Zamanaşımı, Sorumluluk, İcra Takibi, Alacakların Tahsil Yöntemleri (Kredi Kartı, PTT, İnternet, İcra) ve Belediye Gelirlerinde Kamu Zararı

Belediye gelirlerinin takip ve tahsili alacağın niteliğine göre iki rejime tabidir: kamu alacağı niteliğindeki vergi, harç, katılma payı ve idari para cezaları VUK'a göre tarh edilip 6183 sayılı Kanun'a göre (ödeme emri, haciz, satış, tecil, gecikme zammı, tahsil zamanaşımı beş yıl) takip edilir; kira, ecrimisil, su ve ücret alacakları gibi özel hukuk alacakları sözleşme ve Borçlar Kanunu'na göre ihtar ve icra takibi ile takip edilir.

Uzlaşma, feragat ve silinmesi: vergi alacaklarında VUK uzlaşma hükümleri (belediye uzlaşma komisyonu), 5393 md. 15/son'a göre alacakların ve zamların terkin-taksitlendirme yetkisinin meclise ait olması, 6183 md. 105-106'ya göre tahsil imkânsızlığında terkin, yapılandırma ve af düzenlemeleri (7143, 7256, 7326, 7440 sayılı Kanunlar ve benzeri). Alacaktan yetkisiz organ kararıyla feragat ya da silme kamu zararı ve görevi kötüye kullanma sonucu doğurabilir.

Zamanaşımı: tarh zamanaşımı (VUK beş yıl), tahsil zamanaşımı (6183 beş yıl; ödeme emri ve haciz gibi işlemlerle kesilir), özel hukuk alacaklarında Borçlar Kanunu zamanaşımı (kira ve su beş yıl); zamanaşımına uğratılan alacaklar kamu zararı olarak sorumlulara rücu edilir.

Sorumluluk: 5018 md. 71'e göre gelirin tahakkuk ettirilmemesi, eksik tahakkuk, tahsil edilmemesi ya da zamanaşımına uğratılması kamu zararıdır; sorumluluk gelir tahakkuk memuru ve müdürü, muhasebe yetkilisi, veznedar, mali hizmetler müdürü ve üst yönetici arasında görevlerine göre dağılır (Sayıştay ilamlarında müştereken ve müteselsilen tazmin).

İcra takibi: kamu alacaklarında belediyenin kendi icra servisi (6183 uygulaması; haciz varakası, banka ve maaş haczi, e-haciz), özel hukuk alacaklarında icra dairesi aracılığıyla ilamsız takip.

Alacakların tahsil yöntemleri: kredi kartı (belediye vezneleri ve internet sitesinde; sanal POS), PTT (PTT ile tahsilat protokolü), internet (e-belediye, e-Devlet entegrasyonu, mobil ödeme, otomatik ödeme talimatı), banka protokolleri (anlaşmalı bankalar, otomatik ödeme), vezne ve tahsildar (makbuz, günlük kasa kapanışı), taksitlendirme (6183 md. 48 tecil; meclis yetkisi), mahsup ve takas (5393 md. 72: belediyenin kamu idarelerine olan borçları ile alacaklarının takası; İller Bankası payından kesinti) ve icra takibi.

Kamu zararı süreci için kamu zararı nedir rehberi, tebligat için tebligat kanunu ve elektronik tebligat rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Belediyelerin Konut Üretimi, Fonlar, Yardım ve Transferler, Menkul ve Gayrimenkul Satış ve Kirası, Taşınır ve Taşınmaz Mal ve Hak Tahsisi ve Ceza Gelirleri

Belediyelerin konut üretimi: 5393 md. 69'a göre belediye, düzenli kentleşmeyi sağlamak amacıyla imarlı ve altyapılı arsalar üretmek, konut yapmak, satmak, kiralamak, arazi satın almak, kamulaştırma yapmak ve bu konuda kamu kurumları ve bankalarla ortak proje gerçekleştirmek yetkisine sahiptir.

Arsa üretimi ve tahsisi (18. madde uygulaması ve kamulaştırma; dar gelirlilere tahsis ve satış), konut üretimi-tahsisi-satımı-kiralanması (Arsa ve Konut Üretimi Yönetmeliği), TOKİ ile iş birliği (arsa karşılığı konut, hasılat paylaşımı, kentsel dönüşüm ortak projeleri), belediyelerin GYO kurması (5393 md. 70 ve SPK mevzuatı; taşınmazların ayni sermaye olarak konulması) ve kentsel dönüşüm ve gelişim alanlarında (md. 73) konut üretimi.

Fonlar: otopark fonu (Otopark Yönetmeliği; otopark bedellerinin toplanması ve amaç dışı kullanım yasağı), altyapı katılım payları (5216 md. 8 AYKOME), gecekondu fonu (775 sayılı Kanun) ve kültür-tabiat varlıklarının korunmasına katkı payı hesabı (2863 ek md. 12: emlak vergisinin yüzde onu).

Yardım ve transferler: genel bütçe vergi gelirlerinden belediyelere pay verilmesi (5779: nüfus, yüzölçüm ve gelişmişlik endeksine göre; İller Bankası'nın aylık hesaplama ve aktarımı; SGK-vergi-enerji borçları kesintileri) ve çeşitli merkezi kuruluşlarca yapılan transferler (Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı şartlı yardımları, İçişleri Bakanlığı yardım ödeneği, kalkınma ajansları, SUKAP ve benzeri programlar).

Menkul ve gayrimenkul satış ve kirası: belediyelerin taşınır-taşınmaz tahsisi, satışı ve kiraya verilmesi (5393 md. 18/e ve 34/g; 2886 sayılı Kanun; tahmini bedel, ilan, ihale, encümen kararı); Hazine taşınmazı satışından belediye payı ve Hazine taşınmazlarının belediyelere bedelsiz devri de bu kapsamdadır.

Taşınır-taşınmaz mal ve hak tahsisi: kültür ve tabiat varlıklarının belediyelere tahsisi (2863 ve Kültür ve Turizm Bakanlığı; restorasyon karşılığı kullanım), yatırımlar için kamu taşınmazlarının tahsisi (Hazine, Milli Emlak, Orman, DSİ) ve belediye taşınmazlarının kamu kurumu, dernek ve birliklere tahsisi (md. 75).

Ceza gelirleri: Kabahatler Kanunu (5326: belediye encümeni, zabıta ve belediye başkanının idari para cezası yetkisi; cezanın tebliği, peşin ödeme indirimi, sulh ceza hakimliğine başvuru), diğer kanunlardaki cezalar (1608 sayılı Kanun, İmar Kanunu md. 42, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatları Yönetmeliği) ve Hal Kanunu (5957: hal rüsumu — toptan satış bedelinin yüzde biri ya da belirli oranı; belediye ile Bakanlık paylaşımı).

Taşınmaz yönetimi için taşınmaz mal yönetimi rehberi, idari para cezaları için kabahatler kanunu ve idari para cezaları rehberi tamamlayıcıdır.

Belediyelerde Borçlanma Suretiyle Finansman, Alternatif Gelir Yöntemleri: Belediyelerde Kamu Özel İş Birliği Modeli, Yap İşlet Modeli, Kat Karşılığı İnşaat ve Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı, Şirket ve İşletme Kurulması

Belediyelerde borçlanma suretiyle finansman: 5393 md. 68'e göre belediye, görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderleri karşılamak amacıyla borçlanma yapabilir ve tahvil ihraç edebilir.

Dış borçlanma 4749 sayılı Kanun çerçevesinde sadece yatırım programındaki projelerin finansmanı için yapılabilir. Belediye ve bağlı kuruluşları ile sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları şirketlerin faiz dahil borç stok tutarı en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının yeniden değerleme oranıyla artırılan miktarını aşamaz (büyükşehirlerde bir buçuk kat); bu miktarın yüzde onunu geçen iç borçlanmalarda meclis üye tam sayısının salt çoğunluğu ve İçişleri Bakanlığı onayı gerekir, yüzde onu geçmeyende meclisin salt çoğunluk kararı yeterlidir.

Borçlanma araçları: İller Bankası kredileri, kamu ve özel banka kredileri, Avrupa Yatırım Bankası, Dünya Bankası, EBRD ve KfW gibi uluslararası kuruluşların kredileri, kira sertifikası ve tahvil ihracı ile finansal kiralama.

  • Belediyelerde kamu özel iş birliği — belediye hizmet ve yatırımlarının tasarım-finansman-yapım-işletme-bakım aşamalarının özel sektörle uzun süreli sözleşmelerle paylaşılması (imtiyaz sözleşmeleri, işletme hakkı devri; otopark, terminal, hal, katı atık, toplu taşıma projelerinde uygulama örnekleri).
  • Yap işlet devret (3996 sayılı Kanun ve 5393 md. 15) — köprü, tünel, otopark, terminal, arıtma, enerji ve sosyal tesis yatırımlarının özel sektöre yaptırılıp belirli süre işlettirildikten sonra devralınması; süre kırk dokuz yılı geçemez. Yap işlet modelinde işletme devredilmez.
  • Kat karşılığı inşaat — belediye arsalarının kat karşılığı ihaleyle (2886) müteahhide verilmesi; belediyeye düşen bağımsız bölümlerin satışı ya da kiralanması.
  • Gayrimenkul yatırım ortaklığı — belediye taşınmazlarının GYO çatısı altında toplanıp halka arz ya da özel yatırımcıyla finanse edilmesi (SPK mevzuatı, belediye meclisi ve Cumhurbaşkanı izni).

Şirket ve işletme kurulması: 5393 md. 70'e göre belediye Cumhurbaşkanı izni ve meclis kararıyla şirket kurabilir; md. 71'e göre İçişleri Bakanlığı izniyle bütçe içi işletme kurabilir; 5216 md. 26'ya göre büyükşehir belediyeleri belirli işletmeleri şirketlerine 2886 dışında devredebilir. Şirketlerin belediyeye temettü ve kira ödemesi, belediyenin şirkete sermaye aktarımının sınırları ve şirketlerin Sayıştay denetimi alternatif gelir yönetiminin parçalarıdır.

Belediye şirketlerinin yönetimi ve belediyeyle ilişkisi için belediye şirketleri rehberi ve belediye ile belediye şirketi arasındaki ilişki rehberi, kentsel dönüşüm modelleri için kentsel dönüşüm finansmanı ve modelleri rehberi, finansal okuryazarlık için finansçı olmayanlar için finans rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Belediye Gelirlerinde Kamu Zararı: Oluşması ve Sorumluluklar (Üst Yönetici, Mali Hizmetler Müdürü, Muhasebe Yetkilisi, Gelir Tahakkuk Müdürü ve Memuru, Veznedar) ve Belediyelerin AB Fonlarından Yararlanması

Belediye gelirlerinde kamu zararı: 5018 md. 71'e göre kamu zararı, kamu görevlilerinin kasıt, kusur ya da ihmalinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem ya da eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel ya da eksilmeye neden olunmasıdır.

Gelir tarafında kamu zararı; tahakkuk ettirilmeyen vergi-harç-katılma payları, tahsil edilmeyen ya da zamanaşımına uğratılan alacaklar, kanuni dayanak olmadan silinen ya da taksitlendirilen alacaklar, güncellenmeyen tarifeler ve kira bedelleri, yanlış uygulanan muafiyetler, ihalesiz kiralama-satış, ecrimisil uygulanmaması, fonların amacı dışında kullanılması ve borçlanma limitlerinin aşılması hallerinde oluşur. Sayıştay denetimlerinde gelir kaybı bulguları tazmin hükmüyle sonuçlanır.

Sorumluluklar:

  • Üst yönetici (belediye başkanı) — 5018 md. 11 ve 5393 md. 38: gelirlerin tahakkuk ve tahsilini sağlama, iç kontrol sistemini kurma.
  • Mali hizmetler müdürü ya da daire başkanı — 5018 md. 60: gelirlerin tahakkuku ile alacakların takip ve tahsil işlemlerinin yürütülmesi.
  • Muhasebe yetkilisi — 5018 md. 61: gelirlerin tahsil edilmesi, yersiz tahsil edilenlerin iadesi, muhasebe kayıtlarının usulüne uygun tutulması.
  • Gelir tahakkuk müdürü ve memuru — tarh, tahakkuk, tebliğ, mükellef tespiti; tahakkuk yapılmamasından ve hatalı tahakkuktan sorumludur.
  • Veznedar — tahsilat, makbuz düzenleme, kasa ve zimmet sorumluluğu.

Sorumluluk müşterek ve müteselsil uygulanır; disiplin ve ceza boyutu (görevi kötüye kullanma, zimmet, irtikap) da gündeme gelebilir.

Belediyelerin AB fonlarından yararlanması: Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) programları (çevre, ulaşım, bölgesel kalkınma, yerel yönetim bileşenleri), AB'nin belediyelere açık merkezi programları (Ufuk Avrupa, LIFE, Erasmus+, Avrupa Kentsel Girişimi, Belediye Başkanları Sözleşmesi), kalkınma ajanslarının mali destek programları ve Dünya Bankası, JICA, AFD, KfW, EBRD gibi kuruluşların hibe programları.

Yararlanma yöntemleri: proje fikri ve ihtiyaç analizi, çağrı takibi (AB Türkiye Delegasyonu, Merkezi Finans ve İhale Birimi), proje döngüsü yönetimi ve mantıksal çerçeve ile başvuru, eş finansman planlaması, AB satın alma kuralları (PRAG) ve raporlama, proje ofisi kurulması ve kardeş şehir ilişkileri (Eurocities, Energy Cities, ICLEI, UCLG-MEWA); fon kullanımının denetimi ve usulsüzlükte geri ödeme riski gözetilmelidir.

AB projeleri hazırlama ve yönetme için AB proje döngüsü yönetimi rehberi ve proje yazma ve proje yönetimi rehberi, mahalli idarelerde muhasebe için mahalli idareler bütçe ve muhasebe yönetmeliği rehberi tamamlayıcıdır.

Sık Yapılan Hatalar

  • Alternatif finansmana yönelmeden önce mevcut gelirlerin tahakkuk ve tahsil açığını kapatmamak
  • Belediye muafiyetlerini ticari faaliyetlere (kira, su satışı, sosyal tesis) uygulayıp KDV ve vergi ziyaına yol açmak
  • Su alacaklarını abone sözleşmesi ve tebliğ olmadan takip etmek; icra ve zamanaşımını izlememek
  • İmtiyaz sözleşmelerini Danıştay incelemesi ve gerekli onaylar olmadan imzalamak
  • Alacakları yetkisiz organ kararıyla silmek, taksitlendirmek ya da yapılandırma dışında indirim yapmak
  • Kredi kartı, PTT ve internet tahsilat protokollerini Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği'ne aykırı düzenlemek
  • Otopark, gecekondu ve kültür varlıkları fonlarını amacı dışında kullanmak
  • Borç stoku limitini aşmak; yüzde on üstü borçlanmada İçişleri Bakanlığı onayını almamak
  • Yap işlet devret ve KÖİ projelerinde fizibilite, risk paylaşımı ve bütçe etkisini hesaplamamak
  • Kat karşılığı inşaat ve GYO işlemlerini 2886 ve SPK kurallarına aykırı yürütmek
  • Belediye şirketlerine sınırsız sermaye aktarımı yapmak; temettü ve kira gelirlerini almamak
  • AB projelerinde eş finansman ve PRAG kurallarını planlamayıp hibeyi geri ödemek zorunda kalmak

Belediye Gelirleri ve Alternatif Finansman Modelleri Eğitimi Kimler İçin? Belediye Gelirleri Eğitimi, Emlak Vergisi Eğitimi, Belediye Harçları Eğitimi ve 5216 Sayılı Kanun Eğitimi Programları

Belediye gelirleri ve alternatif finansman modelleri eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

  • Belediye başkanları ve başkan yardımcıları, genel sekreterler, mali hizmetler müdürleri ve daire başkanları, strateji geliştirme birimleri.
  • Gelir ve tahakkuk müdürlükleri, tahsilat-vezne-icra servisleri, muhasebe yetkilileri, emlak ve istimlak müdürlükleri, kaynak geliştirme ve iştirakler daire başkanlıkları.
  • Su ve kanalizasyon idarelerinin abone ve tahsilat birimleri, ulaşım ve toplu taşıma daireleri, fen işleri ve altyapı birimleri, hukuk müşavirlikleri, dış ilişkiler ve AB proje ofisleri.
  • Belediye şirketi yöneticileri, encümen ve meclis üyeleri, iç denetçiler, mahalli idare birlikleri ile belediyelere finansman ve danışmanlık hizmeti sunan banka ve müşavirlik uzmanları.

Eğitim içeriği belediye gelirlerine genel bakış, muafiyetler, belediye vergi gelirleri, harçlar-katılma payları-ücretler, su alacakları, imtiyaz hakları, gelirlerin takip ve tahsili, konut üretimi, fonlar, yardım ve transferler, tahsil yöntemleri, ceza gelirleri, borçlanma, alternatif gelir yöntemleri (KÖİ, yap işlet devret, kat karşılığı inşaat, GYO), şirket kurulması, kamu zararı sorumlulukları ve AB fonlarından yararlanma bölümlerinden oluşur; eğitim süresi altı gün otuz altı saattir.

Program Sayıştay bulguları, Danıştay ve Yargıtay kararları, örnek tarife, sözleşme, fizibilite ve proje uygulamalarıyla yürütülür. Belediye gelirleri eğitimi, emlak vergisi eğitimi ve belediye harçları eğitimi modülleri gelir yönetimine odaklanan kısa programlar, 5216 sayılı kanun eğitimi büyükşehir gelir paylaşımına odaklanan program olarak ayrıca düzenlenir; program belediye eğitimi dizisinde belediye mevzuatı, belediye şirketleri, kentsel dönüşüm finansmanı, kamu zararı ve AB proje döngüsü programlarıyla bütünleşir ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.

Güncel Notlar

Alternatif finansman araçları devreye alınırken projelerin sadece getiri potansiyeline değil, belediyenin nakit akışı ve yasal yükümlülüklerine olan etkisine odaklanılmalıdır. Uygulamada olası mali ve hukuki riskleri önlemek için şu hususlara dikkat edilmelidir:

  • Ön fizibilite ve eş finansman kontrolü: Dış kaynaklı fonlar ve hibe programlarında, belediye bütçesinden karşılanması gereken eş finansman payı ile KDV gibi uygun olmayan maliyetlerin nakit akışını bozmayacak şekilde önceden bloke edilmesi gerekir.
  • Sözleşme ve risk paylaşımı dengesi: Gelir ortaklığı, KÖİ veya yap-işlet projelerinde talep ve gelir garantisi içeren taahhütlerin belediye bütçesine getireceği uzun vadeli koşullu yükümlülükler bağımsız senaryolarla test edilmelidir.
  • Kurumsal yapı ve yetki ayrışımı: İktisadi işletme ve belediye şirketleri üzerinden yürütülen finansman modellerinde, sermaye aktarımları ile kaynak kullanımlarının sayıştay denetimi ve mevzuat sınırlarıyla tam uyumlu yürütülmesi esastır.
Son güncelleme: 11.10.2026

Sıkça Sorulan Sorular

Belediyelerde alternatif finansman modelleri nelerdir?

Belediyelerin vergi, harç, katılma payı, ücret, kira, satış, ceza ve genel bütçe payı gibi klasik gelirleri dışında yatırım ve hizmetlerini finanse etmek için kullandıkları araçlardır: 5393 md. 68 limitleri içinde iç ve dış borçlanma, tahvil ve kira sertifikası ihracı, İller Bankası ve uluslararası finans kuruluşu kredileri, kamu özel iş birliği ve imtiyaz sözleşmeleri, 3996 sayılı Kanun'a göre yap işlet devret ve yap işlet modelleri, kat karşılığı inşaat, gayrimenkul yatırım ortaklığı, md. 69 kapsamında arsa ve konut üretimi ve TOKİ iş birliği, md. 70-71 şirket ve bütçe içi işletme kurulması, otopark, altyapı, gecekondu ve kültür varlıkları fonları, şartlı merkezi transferler ile IPA ve diğer AB ve uluslararası hibe programlarıdır; her modelin ayrı mevzuat, izin, fizibilite ve denetim rejimi vardır ve ön şart mevcut gelirlerin eksiksiz tahakkuk ve tahsilidir.

Belediye muafiyetleri nelerdir ve sınırları nedir?

Belediyeler kendi kullanımlarındaki taşınmazlarda emlak vergisinden (kiraya verilmeme şartıyla), taraf oldukları sözleşmelerde damga vergisinden (vergiyi karşı taraf öder), Harçlar Kanunu'ndaki istisnalarla harçlardan, belirli araçlarda motorlu taşıtlar vergisinden ve itfaiye, ambulans ve toplu taşıma araçları gibi alımlarda özel tüketim vergisinden muaf ya da istisnadır; kamu hizmeti niteliğindeki faaliyetleri KDV dışındadır ancak su satışı, kira, otopark, sosyal tesis ve benzeri ticari faaliyetleri KDV'ye tabidir ve belediye bu faaliyetler için KDV mükellefi olup sorumlu sıfatıyla tevkifat da yapar. Muafiyetler yalnızca kanunla konulur, ticari faaliyetlere genişletilemez ve yanlış muafiyet uygulaması vergi ziyaı cezası, gecikme faizi ve kamu zararı sorumluluğu doğurur.

Belediye gelirlerinin takip ve tahsili nasıl yapılır?

Vergi, harç, katılma payı, idari para cezası ve fer'ileri kamu alacağı olarak VUK'a göre tarh, tebliğ ve tahakkuk ettirilip 6183'e göre ödeme emri, teminat, ihtiyati haciz, haciz, satış, tecil, gecikme zammı ve beş yıllık tahsil zamanaşımı kurallarıyla belediyenin kendi icra servisince takip edilir; kira, su ve ücret gibi özel hukuk alacakları ise sözleşme ve Borçlar Kanunu'na göre ihtar, İcra ve İflas Kanunu'na göre ilamsız takip ve davayla, ecrimisil ise 6183'e göre takip edilir. Uzlaşma VUK hükümlerine, terkin ve taksitlendirme 5393 md. 15 ve 6183 md. 48, 105-106'ya ve yapılandırma kanunlarına göre yetkili organlarca yapılır; tahsil kredi kartı, PTT, internet, banka protokolleri, vezne, taksitlendirme, takas ve mahsup yollarıyla gerçekleştirilir ve tahakkuk ettirilmeyen, tahsil edilmeyen ya da zamanaşımına uğratılan alacaklar kamu zararı olarak sorumlulara rücu edilir.

Belediye su alacaklarının tahsili nasıl işler?

Su alacağı abonelik sözleşmesine dayanan özel hukuk alacağıdır: sayaç okuma ve tahakkuk dönemine göre su, atık su, çevre temizlik vergisi, katı atık bedeli ve KDV kalemlerini içeren fatura düzenlenir ve tebliğ edilir, aboneler faturaya itiraz süresi içinde tüketici hakem heyeti ya da mahkemeye başvurabilir, son ödeme tarihinde ödenmeyen faturaya gecikme zammı uygulanır, abone yönetmeliğine göre su kesilir ve yeniden açma ücreti alınır, taksitlendirme yapılabilir ve tahsil edilemeyen alacaklar Borçlar Kanunu'ndaki beş yıllık zamanaşımı içinde icra takibine konu edilir; çevre temizlik vergisi kısmı ise 6183'e tabidir. Kaçak ve usulsüz kullanımlar tespit tutanağıyla tahakkuk ettirilir, tarifeler meclis ya da genel kurulca belirlenir ve tahsil edilmeyen su alacakları Sayıştay bulgularının başında geldiğinden abone, tahakkuk ve tahsilat sisteminin bütünleşik izlenmesi gerekir.

Belediyelerde borçlanma limitleri ve usulü nedir?

5393 md. 68'e göre belediye görev ve hizmetlerinin gerektirdiği giderler için borçlanabilir ve tahvil ihraç edebilir; dış borçlanma 4749 sayılı Kanun çerçevesinde yalnızca yatırım programındaki projeler için yapılır, İller Bankası kredilerinde geri ödeme planı sunulur ve banka yetersiz planı reddeder. Belediye, bağlı kuruluşları ve yüzde elliden fazla ortak olduğu şirketlerin faiz dahil iç ve dış borç stoku en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla artırılmış tutarını (büyükşehirlerde bir buçuk katını) aşamaz; bu tutarın yüzde onunu geçen iç borçlanmalarda meclis üye tam sayısının salt çoğunluk kararı ve İçişleri Bakanlığı onayı, geçmeyenlerde meclisin salt çoğunluk kararı gerekir. Limit aşımı sorumluluk doğurur; borç yönetiminde maliyet, kur riski, teminat ve gelir temliki ile borç stokunun bütçe ve kesin hesapta raporlanması izlenir.

Belediyelerde kamu özel iş birliği, yap işlet devret ve GYO modelleri nasıl uygulanır?

Kamu özel iş birliğinde belediye hizmet ve yatırımlarının tasarım, finansman, yapım, işletme ve bakımı imtiyaz, işletme hakkı devri, hizmet alımı ya da kiralama sözleşmeleriyle özel sektörle paylaşılır; risk paylaşımı, süre, bedel, hizmet standardı ve denetim düzenlenir, imtiyaz sözleşmeleri Danıştay incelemesi ve gerekli onaylardan geçer ve 4734 kapsamındaki hizmet alımından ayrılır. Yap işlet devret 3996 sayılı Kanun ve 5393 md. 15'e göre köprü, otopark, terminal, hal, arıtma, katı atık ve sosyal tesis yatırımlarının özel sektöre yaptırılıp en fazla kırk dokuz yıl işlettirildikten sonra devralınmasıdır ve yetkilendirme, ihale, tarife, garanti ve devir esaslarına tabidir. Kat karşılığı inşaat belediye arsalarının 2886 ihalesiyle müteahhide verilip belediyeye düşen bağımsız bölümlerin satışı ya da kiralanmasıdır; GYO ise belediye taşınmaz ve projelerinin SPK mevzuatı ve gerekli izinlerle ortaklık çatısında finansmanıdır.

Belediye gelirlerinde kamu zararı nasıl oluşur ve kim sorumludur?

5018 md. 71'e göre tahakkuk ettirilmeyen ya da eksik tahakkuk ettirilen vergi, harç ve katılma payları, tahsil edilmeyen ya da zamanaşımına uğratılan emlak vergisi, su, kira, ecrimisil ve ceza alacakları, kanuni dayanaksız silinen ya da indirilen alacaklar, güncellenmeyen tarife ve kiralar, yanlış muafiyetler, ihalesiz ya da düşük bedelli kiralama ve satış, amacı dışında kullanılan fonlar, belediye aleyhine imtiyaz hükümleri ve limit aşan borçlanma gelir tarafında kamu zararı oluşturur. Sorumluluk görevlere göre üst yönetici (gelir yönetiminin gözetimi ve iç kontrol), mali hizmetler müdürü ya da daire başkanı (gelir ve alacakların tahakkuk, takip ve tahsilinin yürütülmesi), muhasebe yetkilisi (tahsilat ve kayıt), gelir tahakkuk müdürü ve memuru (tarh, tahakkuk, tebliğ, yoklama, mükellef tespiti) ve veznedar (tahsilat, makbuz, kasa ve zimmet) arasında dağılır; Sayıştay ilamlarında müşterek ve müteselsil tazmin uygulanır ve zarar yönetmeliğe göre faiziyle tahsil edilir.

Belediye gelirleri ve alternatif finansman modelleri eğitimi kimler için uygundur ve ne kadar sürer?

Belediye başkanları ve yardımcıları, genel sekreterler, mali hizmetler müdürleri ve daire başkanları, strateji geliştirme, gelir ve tahakkuk, tahsilat, vezne ve icra birimleri, muhasebe yetkilileri, emlak istimlak, kaynak geliştirme ve iştirakler daireleri, su ve kanalizasyon idareleri, ulaşım ve altyapı birimleri, hukuk müşavirlikleri, dış ilişkiler ve AB proje ofisleri, belediye şirketi yöneticileri, encümen ve meclis üyeleri, iç denetçiler, tüm belediye türleri, mahalli idare birlikleri ve belediyelere finansman ve danışmanlık sunan kuruluşların uzmanları için uygundur. Altı gün otuz altı saatlik program gelir tanımları ve muafiyetlerden vergi, harç, katılma payı, ücret ve su alacaklarına, imtiyaz, takip ve tahsil, konut üretimi, fonlar, transferler, taşınmaz ve ceza gelirlerine, borçlanma, KÖİ, yap işlet, GYO, şirket, kamu zararı ve AB fonlarına kadar Sayıştay bulguları ve yargı kararlarıyla uygulamalı işlenir.
Bu konuda uygulamalı eğitim almak ister misiniz?
Belediye Gelirleri ve Alternatif Finansman Modelleri Eğitimi programımız hakkında detaylı bilgi alın, teklif isteyin.
Belediye Gelirleri ve Alternatif Finansman Modelleri Eğitimi Sayfasına Git
Kamu İhale Danışmanlık Hizmetlerimiz

Vizyonder kamu ihale danışmanlığı hizmetleri

Danışmanlık Alanlarımız PDF

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Kurumsal Eğitim Kataloğu

Vizyonder Eğitim Kurumsal Eğitim Kataloğu

Kamu İhalelerinde Danışmanlık Merkezi Yayında!

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar Danışmanlığı

Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Vizyonder - Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Vizyonder Psikoloji Akademi Eğitimleri ve Danışmanlık Hizmetleri Başladı!

Vizyonder Psikoloji Akademi

Elektronik İhale Eğitimi

Elektronik İhale Eğitim Semineri - e-ihale eğitimi - vizyonder

Eğitim Seminerlerimize Kayıt Olun!

Vizyonder Eğitim Seminerlerine Kayıt Olun!

Sürdürülebilirlik Raporu Hazırlama
Tüm Sorularınız İçin
0(212) 232 2016
Eğitimlerimizden özellikle yeni çalışanların yararlanabilmesi için
"Uygulamalı Eğitim" verilmektedir. Bu eğitimde katılımcılar, baştan sona canlandırmalı olarak yaşayarak öğrenmektedirler.
Bu Sayfayı Paylaş
Hoşgeldiniz. Yardıma ihtiyacınız olursa buraya tıklayarak Whatsapp üzerinden bilgi alabilirsiniz.