Belediye Gelirleri Nelerdir? Belediyeler Açısından Vergi Usul Kanunu, Emlak Vergisi Kanunu (Bina ve Arazi Vergisi), 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, Belediye Vergileri (İlan ve Reklam, Eğlence, Haberleşme, Elektrik ve Havagazı Tüketim, Yangın Sigort

Belediye Gelirleri Nelerdir? Gelir Türleri, Hukuki Dayanak ve Belediyeler Açısından Vergi Usul Kanunu

Belediye gelirleri nelerdir: 5393 sayılı Belediye Kanunu md. 59'a göre belediyenin gelirleri kanunlarla gösterilen belediye vergi, resim, harç ve katılma payları, genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan pay, genel ve özel bütçeli idarelerden yapılacak ödemeler, taşınır ve taşınmaz malların kira-satış gelirleri, hizmet karşılığı ücretler, faiz ve ceza gelirleri, bağışlar ve girişim-iştirak gelirleridir.

Belediye gelirleri öz gelirler (vergi, harç, katılma payı, ücret, kira, satış, ceza, faiz) ve transfer gelirleri (genel bütçe payı, merkezi idare transferleri, bağış ve yardımlar) olarak ikiye ayrılır; Türkiye'de belediye gelirlerinin büyük bölümünü genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılan paylar oluşturduğundan öz gelirlerin artırılması mali özerkliğin ölçüsüdür.

Belediyeler açısından Vergi Usul Kanunu: 213 sayılı VUK md. 1'e göre bu Kanun hükümleri genel bütçeye giren vergi, resim ve harçlar ile belediyelere ait vergi, resim ve harçlar hakkında uygulanır. Belediye vergi ve harçlarında vergi dairesi görevi belediyeye aittir (md. 4).

• Tarh (md. 20): beyana dayanan tarh, ikmalen, re'sen ve idarece tarh.
• Tebliğ (md. 21 ve 93-109): posta, memur eliyle, ilanen ve elektronik tebliğ; usulsüz tebliğ tarhiyatı geçersiz kılar.
• Zamanaşımı (md. 113-114): tarh zamanaşımı vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından beş yıl.
• Vergi hatalarının düzeltilmesi (md. 116-126), pişmanlık (md. 371), vergi ziyaı cezası (md. 344), usulsüzlük (md. 351-352), ceza indirimi (md. 376), uzlaşma (ek md. 1-12), yoklama ve inceleme (md. 127-152), vergi mahkemesinde dava (2577 sayılı Kanun; otuz gün).

Belediye mevzuatının bütünü için belediye mevzuatı rehberi, alacakların cebren tahsili için 6183 sayılı Kanun rehberi, alternatif finansmanın ayrıntısı için belediyelerde alternatif finansman modelleri rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Emlak Vergisi Kanunu: Bina Vergisi, Arazi Vergisi, Ortak Hükümler (Bildirim, Vergi Değeri, Takdir Komisyonu, Tarh, Tahakkuk, Taksitler, Zamanaşımı) ve Özellikli Durumlar

Emlak vergisi kanunu (1319 sayılı, 1970): Türkiye sınırları içinde bulunan binalar bina vergisine, arazi ve arsalar arazi vergisine tabidir; vergi 1986'dan bu yana taşınmazın bulunduğu yer belediyesince tarh, tahakkuk ve tahsil edilir.

Arazi vergisi (md. 12-21): mükellef arazinin maliki ve intifa hakkı sahibidir; daimi muaflıklar (md. 14: kamu arazileri, mezarlıklar, orman ve mera), geçici muaflıklar (md. 15: yeni tarıma açılan araziler, fidanlık). Arazi vergisi oranı binde bir, arsalarda binde üç (büyükşehirde yüzde yüz artırımlı); arsa sayılan araziler imar planıyla iskân sahası olarak ayrılan yerlerdir.

Ortak hükümler (md. 22-41): bildirim (md. 23: yeni inşa edilen binalar için inşaatın sona erdiği bütçe yılı içinde); vergi değeri (md. 29: arsa ve araziler için belediye takdir komisyonunca dört yılda bir takdir olunan birim değerler; binalar için Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca belirlenen bina metrekare normal inşaat maliyet bedelleri).

• Tarh ve tahakkuk (md. 30): vergi belediyece bildirimden ya da re'sen tespitten sonra tarh olunur.
• Ödeme süresi (md. 30): birinci taksit Mart-Nisan-Mayıs, ikinci taksit Kasım ayı.
• Zamanaşımı (md. 40): bildirim dışı kalan bina ve arazilerde zamanaşımı idarece öğrenildiği tarihi takip eden yılın başından başlar.
• Satışta sorumluluk (md. 30): devir ve ferağı yapılan taşınmazın geçmiş yıl vergilerinden devreden ve devralan müteselsilen sorumludur.
• Kısıtlılık (md. 30): imar planında umumi hizmetlere ayrılan taşınmazlarda kısıtlılık süresince verginin onda birinin tahsili.
• Kültür ve tabiat varlıklarının korunmasına katkı payı (2863 ek md. 12): emlak vergisinin yüzde onu oranında.

Taşınmaz kayıtları için taşınmaz mal yönetimi rehberi tamamlayıcıdır.

2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ve Belediye Vergileri: İlan ve Reklam Vergisi, Eğlence Vergisi, Haberleşme Vergisi, Elektrik ve Havagazı Tüketim Vergisi, Yangın Sigortası Vergisi, Çevre Temizlik Vergisi ve Ortak Hükümler

2464 sayılı belediye gelirleri kanunu (1981) beş kısımdan oluşur: belediye vergileri (md. 12-51), belediye harçları (md. 52-85), harcamalara katılma payları (md. 86-94), ücrete tabi işler (md. 97) ve çeşitli hükümler (md. 98-104: VUK ve 6183'e tabi olma, tarifelerin belediye meclisince kanuni sınırlar içinde belirlenmesi).

Çevre temizlik vergisi (mükerrer md. 44): belediye sınırları içindeki konut, işyeri ve diğer binalar için alınır; konutlarda su tüketim miktarı esas alınarak su faturasıyla tahsil edilir (büyükşehirlerde yüzde yirmi beş artırımlı); işyerlerinde bina gruplarına ve derecelerine göre yıllık maktu tarife uygulanır ve bildirim ile Mayıs-Kasım taksitleri alınır.

Katı atık bedeli ile çevre temizlik vergisinin ilişkisi için katı atık bedeli ve tarife raporu rehberi, baz istasyonu ve reklam alanı gelirleri için baz istasyonu gelirleri rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Belediye Harçları: İşgal, Tatil Günlerinde Çalışma Ruhsatı, Kaynak Suları, Tellallık, Hayvan Kesimi, Ölçü ve Tartı, Bina İnşaat, Kayıt ve Suret, İmar Harçları, İşyeri Açma İzni, Muayene Ruhsat ve Rapor, Sağlık Belgesi Harcı

Belediye harçları, belediyelerin sunduğu belirli hizmet ve izinler karşılığında 2464 sayılı Kanun'a göre alınan ve tarifeleri Cumhurbaşkanı'nca belirlenen alt-üst sınırlar içinde belediye meclisince tespit edilen gelirlerdir:

• İşgal harcı (md. 52-57) — pazar, meydan, yol gibi umuma ait yerlerin işgali; m² ve gün başına ya da taşıt başına tarife; izinsiz işgalde harç yanında ecrimisil ve Kabahatler Kanunu cezası uygulanır.
• Tatil günlerinde çalışma ruhsatı harcı (md. 58-62) — hafta tatili ve ulusal bayram günlerinde çalışma izni olan işyerlerine yıllık maktu harç.
• Kaynak suları harcı (md. 63-66) — özel kaplara doldurulup satılacak kaynak sularının denetimi; kap hacmine göre litre başına harç.
• Tellallık harcı (md. 67-71) — belediyeye ait hal, balıkhane ve mezat yerlerindeki satışlarda satış bedelinin yüzde ikisi.
• Hayvan kesimi muayene ve denetleme harcı (md. 72-75) — mezbaha ve kanaralarda kesilen hayvanların muayenesi; hayvan türüne göre harç.
• Ölçü ve tartı aletleri muayene harcı (md. 76-78) — ölçü ve tartı alet ve vasıtalarının belediyelerce damgalanması.

İmar ile ilgili harçlar (md. 80): ilk parselasyon harcı, ifraz ve tevhit harcı, plan ve proje tasdik harcı, zemin açma izni ve toprak hafriyatı harcı ve yapı kullanma izni harcı; harçların ilgili işlem tamamlanmadan ödenmesi gerekir. İşyeri açma izni harcı (md. 81): işyeri alanına göre m² başına harç, belirli m²'yi aşan işyerlerinde üst sınır uygulanır.

Muayene, ruhsat ve rapor harcı (md. 82) ve sağlık belgesi harcı (md. 83): mevzuat gereğince zorunlu belgeler için belge başına maktu harç alınır; kayıt ve suret harcı (md. 79) belediyelerden istenen kayıt suretleri ve harita-plan-kroki suretleri için sayfa ve m² başına alınır.

İşyeri ruhsatı ve harç ilişkisi için işyeri açma ve çalışma ruhsatı rehberi, imar harçlarının dayanağı olan işlemler için imar mevzuatı rehberi tamamlayıcıdır.

Harcamalara Katılma Payları (Yol, Kanalizasyon, Su Tesisleri), Ücrete Tabi İşler, Müze Giriş Ücretleri, Madenler ve Hazine Taşınmazı Satışından Paylar, Gecekondu Fonu, Belediyeler Açısından Uzlaşma ve Tebliğ İşlemleri

Harcamalara katılma payları (2464 md. 86-94): yeni yol açılması ya da yolların iyileştirilmesinde yol harcamalarına katılma payı (md. 86), yeni kanalizasyon tesisi yapılmasında kanalizasyon harcamalarına katılma payı (md. 87), yeni su tesisleri yapılmasında su tesisleri harcamalarına katılma payı (md. 88).

Ücrete tabi işler (md. 97): belediyeler harç ya da katılma payı konusu yapılmayan hizmetler için belediye meclislerince düzenlenen tarifelere göre ücret alabilir (otopark, su, ulaşım, nikâh, cenaze, itfaiye, kurs ve sosyal tesis ücretleri).

• Müze giriş ücretlerinden belediyelere verilen paylar (2464 mükerrer md. 97 ve 2863 sayılı Kanun) — belirli oranın ilgili belediyeye aktarılması.
• Madenlerden belediyelere verilen paylar (3213 sayılı Maden Kanunu md. 14) — Devlet hakkının belirli oranının maden sahasının bulunduğu belediyeye aktarılması.
• Hazine'ye ait taşınmazların satışından gelen paylar (4706 sayılı Kanun md. 5) — satış bedellerinin belirli yüzdesinin ilgili belediyeye aktarılması.
• Belediyelerde gecekondu fonu işlemleri (775 sayılı Gecekondu Kanunu md. 12-13) — gecekondu önleme ve ıslah amacıyla kurulan, ayrı hesapta izlenen ve amacı dışında kullanılamayan fon.

Tebliğ işlemleri: VUK md. 93-109'a göre ihbarname, ödeme emri ve ceza ihbarnamesi mükellefe posta ile (iadeli taahhütlü), memur eliyle, ilanen (adres bilinmiyorsa; ilanın son gününden itibaren bir ay sonra tebliğ sayılır) ve elektronik ortamda (e-tebligat) tebliğ edilir; tebliğ tarihi dava, uzlaşma, ödeme ve zamanaşımı sürelerinin başlangıcıdır.

Tebligat usulü için tebligat kanunu ve elektronik tebligat rehberi, idari para cezalarının tebliğ ve tahsili için kabahatler kanunu ve idari para cezaları rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Belediyelerin Gayrimenkul Satış ve Kiralaması, Yardım ve Transferler (Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay, Merkezi Kuruluş Transferleri) ve Alternatif Gelir Kaynakları (Borçlanma, Kamu Özel İş Birliği, Şirket, Yap İşlet Devret, GYO, AB Fonları)

Belediyelerin gayrimenkul satış ve kiralaması: 5393 md. 18/e'ye göre taşınmaz mal alımı-satımı-tahsisi ve üç yıldan fazla kiralanmasına belediye meclisi, md. 34/g'ye göre üç yılı geçmeyen kiralamalara belediye encümeni karar verir; satış ve kiralama 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na göre yapılır.

Yardım ve transferler: genel bütçe vergi gelirlerinden belediyelere pay verilmesi (5779 sayılı Kanun): genel bütçe vergi gelirleri tahsilatının belirli yüzdesi büyükşehir dışındaki belediyelere (nüfus ve gelişmişlik endeksine göre), büyükşehir ilçe belediyelerine ve büyükşehir belediyelerine aktarılır; paylar İller Bankası'nca aylık hesaplanıp belediye hesaplarına aktarılır (SGK, vergi ve enerji borçları için kesinti sınırı yüzde kırktır).

• Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın çevre ve altyapı yardımları (atık su arıtma, katı atık ve içme suyu tesisleri için şartlı nakdi yardım).
• Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın kültür varlıkları ve turizm altyapı yardımları, İçişleri Bakanlığı'nın belediyelere yardım ödeneği, kalkınma ajanslarının mali destek programları.
• KÖYDES ve SUKAP gibi programlar; şartlı bağış ve yardımların amacına uygun kullanımı gerekir.

Kentsel dönüşüm ve finansman modelleri için kentsel dönüşüm finansmanı rehberi, AB projeleri için AB proje döngüsü yönetimi rehberi, belediye şirketleri için belediye şirketleri rehberi, büyükşehir gelir paylaşımı için büyükşehir belediye kanunu rehberi tamamlayıcıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Belediye vergilerinde VUK'un tebliğ, zamanaşımı, ceza ve düzeltme kurallarını uygulamamak
• Emlak vergisinde bildirim dışı binaları yoklama ve tapu bilgileriyle tespit etmemek; takdir komisyonu değerlerini güncellememek
• İndirimli emlak vergisi şartlarını belge istemeden kabul etmek; kısıtlılık uygulamasını atlamak
• İlan ve reklam vergisinde mükellef tespiti yapmamak; beyannamesiz ilanları re'sen tarh etmemek
• Elektrik tüketim ve yangın sigortası vergilerinde dağıtım ve sigorta şirketleriyle mutabakat yapmamak
• Çevre temizlik vergisinde işyeri grup ve derecelerini güncellememek; su idaresiyle paylaşımı izlememek
• Harç tarifelerini kanuni sınırlar dışında belirlemek ya da meclis kararı olmadan uygulamak
• Harcamalara katılma paylarını hiç tahakkuk ettirmemek ya da meclis kararıyla vazgeçmek
• Ücret tarifelerini maliyet esasına göre belirlememek; harç ile ücreti karıştırmak
• Kira bedellerini güncellememek; süresi biten kiraları ihalesiz uzatmak; ecrimisil uygulamamak
• Uzlaşma komisyonunu kurmamak; usulsüz tebliğle tarhiyatları geçersiz kılmak
• Borçlanma limitlerini aşmak; şartlı yardım ve fonları amacı dışında kullanmak

Belediye Gelirleri Eğitimi Kimler İçin? Emlak Vergisi Eğitimi, Belediye Harçları Eğitimi ve Belediye Eğitimi Programları

Belediye gelirleri eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

• Belediyelerin gelir ve tahakkuk müdürlükleri, mali hizmetler müdürlükleri ve strateji geliştirme daire başkanlıkları; emlak vergisi, ilan reklam, çevre temizlik vergisi ve harç servisleri.
• Tahsilat ve icra servisleri, veznedarlar, emlak ve istimlak müdürlükleri (kira, satış, ecrimisil), zabıta (işgal harcı ve ilan reklam tespitleri).
• Ruhsat ve denetim birimleri, imar müdürlükleri (imar harçları, bina inşaat harcı, katılma payları), fen işleri ve su-kanalizasyon idareleri, hukuk müşavirlikleri, encümen ve meclis üyeleri, iç denetçiler.
• Büyükşehir, il, ilçe ve belde belediyeleri ile belediye şirketlerinin gelir yönetimiyle ilgili personeli ve mahalli idare birlikleri.

Eğitim içeriği belediyeler açısından Vergi Usul Kanunu, Emlak Vergisi Kanunu, Belediye Gelirleri Kanunu (vergiler, harçlar, katılma payları), müze-maden-Hazine payları, gecekondu fonu, uzlaşma ve tebliğ, gayrimenkul satış-kiralama, yardım-transferler ve alternatif gelir kaynakları bölümlerinden oluşur.