6183 Sayılı Kanun Nedir? Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun: Amme Alacağını Koruma Tedbirleri, Rızaen Ödeme, Tecil ve Taksitlendirme, Ödeme Emri, Mal Bildirimi, Cebren Tahsil, Haciz ve Satış, Tahsil Zamanaşımı ve Tebligat

6183 Sayılı Kanun Nedir? Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, Kapsamı ve İcra ve İflas Kanunu ile Farkları

6183 sayılı kanun nedir: 1953 tarihli Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, Devlete, il özel idarelerine ve belediyelere ait vergi, resim, harç, para cezası gibi asli, gecikme zammı ve faiz gibi fer'i amme alacaklarının ve bunların takip masraflarının tahsil usulünü düzenler (md. 1); özel kanunlarında 6183'e göre tahsil edileceği yazılı alacaklar (5510 sayılı Kanun'a göre sosyal güvenlik primleri, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'na göre idari para cezaları, ecrimisil, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanunu alacakları) da Kanun kapsamındadır (md. 2).

Kanun'daki tanımlar (md. 3): amme alacağı, amme borçlusu (kanuni temsilci, mirasçı, vergi mükellefi, vergi sorumlusu, kefil dahil), amme alacaklısı (Devlet, il özel idaresi, belediye), tahsil dairesi (vergi dairesi, belediye gelir birimi, SGK icra servisi) ve mal (menkul-gayrimenkul ile her türlü hak ve alacaklar).

Kanun'un sistematiği dört ana bölümde okunur: amme alacağını korumaya yönelik tedbirler, rızaen ödeme, cebren tahsil ve ortak hükümler (zamanaşımı, terkin, yasaklar ve cezalar, tebligat). Kamu zararının tahsili yalnızca kanunla amme alacağı sayılan kısımlarda 6183'e girer; bu ayrım için kamu zararı rehberi tamamlayıcıdır.

Amme Alacağı Nedir ve Nasıl Korunur? Teminat, İhtiyati Haciz, İhtiyati Tahakkuk, Rüçhan Hakkı, Kesip Ödeme Mecburiyeti ve İşlem Yasağı

Amme alacağı nedir: kamu idaresinin kamu gücüne dayanarak ve kamu hizmetinin uygulanmasından doğan, sözleşme ve haksız fiil dışındaki alacağıdır; Kanun bu alacağı, borçlunun malvarlığını kaçırmasına karşı bir dizi tedbirle korur.

İhtiyati haciz (md. 13-16): henüz tahakkuk etmemiş ya da vadesi gelmemiş amme alacağı için, borçlunun mallarının kaçırılmasını önlemek amacıyla, alacaklı amme idaresinin mahalli en büyük memurunun (vali, kaymakam; belediyelerde belediye başkanı) kararıyla konulan hacizdir.

• Kanun'un 13. maddesindeki yedi hâlde uygulanır: teminat istenmesini gerektiren hâllerin varlığı, borçlunun belli bir ikametgâhının bulunmaması, kaçması ya da mallarını kaçırması ihtimali, teminat ya da kefil gösterilmemesi, mal bildiriminde bulunmama ya da noksan bildirim, para cezasını gerektiren fiil dolayısıyla amme davası açılması ve iptali istenen tasarrufun konusu mallar.
• İhtiyati hacze karşı haciz tutanağının tebliği tarihinden itibaren on beş gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir; borçlu teminat gösterirse haciz kaldırılır.

İhtiyati tahakkuk (md. 17-20): ihtiyati haciz sebeplerinden bazılarının varlığı hâlinde amme alacağının ihtiyaten tahakkuk ettirilmesidir; yalnızca vergi ve resimler için uygulanır, belediye ve diğer idarelerin alacakları için uygulanmaz.

Kesip ödeme mecburiyeti (md. 22): amme alacağını borçlusundan kesip tahsil dairesine ödemek mecburiyetinde olan işverenler, bankalar ve kiracılar bu mecburiyeti kanuni süresinde yerine getirmezse kesilmeyen tutar kendilerinden tahsil edilir. İşlem yasağı ve borcu yoktur uygulaması (md. 22/A): Cumhurbaşkanı, kamu ihale sözleşmeleri ve hakediş ödemeleri gibi işlemlerde vadesi geçmiş borç durumunu gösterir belge aranması zorunluluğu getirebilir; belge aramadan ödeme yapan görevliler ödenen tutar kadar sorumlu olur. Mahsup (md. 23): reddi gereken amme alacakları, borçlunun aynı idareye olan muaccel borçlarına mahsup edilir.

İptal Davası, Hükümsüz Sayılan Tasarruflar, Ortaklığın Feshinin İstenmesi ve Kanuni Temsilcilerin Sorumluluğu

İptal davası (md. 24-31): amme borçlusunun malını kaçırmak için yaptığı tasarrufların, alacaklı amme idaresinin genel mahkemelerde açacağı dava ile hükümsüz sayılmasıdır.

Ortaklığın feshinin istenmesi (md. 34): borçluya ait mal bulunmaması hâlinde, borçlunun sermayesi paylara bölünmüş olmayan ortaklıklardaki (kollektif, adi komandit) hissesinin haczi ve ortaklığın feshinin istenmesi yoludur; sermaye şirketlerindeki paylar ise doğrudan haczedilir ve satılır.

Limited şirket ortaklarının sorumluluğu (md. 35): şirketten tahsil edilemeyen amme alacağından ortaklar sermaye hisseleri oranında doğrudan sorumludur; Anayasa Mahkemesi ve Danıştay kararları önce şirketin, sonra kanuni temsilcinin, sonra ortağın takip edilmesi sırası üzerine yerleşik içtihat oluşturmuştur.

Rızaen Ödeme: Ödeme Zamanı ve Yeri, Mahsup Sırası, Gecikme Zammı, Tecil ve Taksitlendirme, Tehir

Rızaen ödeme (md. 37-47), borçlunun amme alacağını cebre gerek kalmadan ödemesidir. Amme alacakları özel kanunlarında belli edilen zamanlarda, belirlenmemişse tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir; bu sürenin son günü vade günüdür ve vadesinde ödenmeyen alacak gecikme zammına ve cebren tahsile konu olur.

Gecikme zammı (md. 51): ödeme müddeti içinde ödenmeyen kısma vadenin bitim tarihinden itibaren her ay için Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen aylık oranda uygulanır; vergi ziyaı cezalarına da uygulanır ancak diğer para cezalarına uygulanmaz.

Tehir: ölüm hâlinde takibin geri bırakılması (md. 50; ölüm günüyle beraber üç gün takip yapılmaz, mirasçılar hakkında terekenin tasfiyesine kadar takip yapılmaz), tabii afetlerde Bakanlığın mücbir sebep ilanı ve mahkemece verilen yürütmenin durdurulması kararları takibi durdurur.

Cebren Tahsil: Ödeme Emri Nedir, Ödeme Emrine Dava, Mal Bildirimi Nedir, Hapsen Tazyik ve Mal Edinme Bildirimi

Cebren tahsil (md. 54), vadesinde ödenmeyen amme alacağının tahsil dairesince zorla tahsilidir: teminatın paraya çevrilmesi, borçlunun mallarının haczedilerek paraya çevrilmesi ya da gerekli şartlar varsa iflasının istenmesi yoluyla yapılır.

Ödeme emrine karşı dava (md. 58): borcu olmadığı, kısmen ödediği ya da borcun zamanaşımına uğradığı iddiasıyla tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde vergi mahkemesinde dava açılabilir; dava açılması takibi kendiliğinden durdurmaz (yürütmeyi durdurma kararı gerekir) ve haksız çıkan borçlu hakkında haksız çıkma zammı (yüzde on) uygulanır.

Mal bildirimi nedir (md. 59-60): borçlunun, amme alacağını karşılayacak miktarda menkul ve gayrimenkul malları ile alacak ve haklarını ya da malı olmadığını tahsil dairesine bildirmesidir.

Tebligat, cebren tahsilin her adımında geçerlilik şartıdır: ödeme emri, haciz bildirisi ve satış ilanının usulüne uygun tebliği olmadan sonraki işlemler hukuken sakat olur.

Haciz İşlemleri ve Satış: Teminatın Paraya Çevrilmesi, Menkul ve Gayrimenkul Haczi, Haczedilemeyen Mallar, Üçüncü Şahıslardaki Alacaklar, Satış İşlemleri

Teminatın paraya çevrilmesi ve kefilin takibi (md. 56-57): teminat gösterilmiş amme alacağı vadesinde ödenmezse borçluya on beş gün içinde ödemesi bildirilir, aksi hâlde teminat paraya çevrilir; kefil ve yabancı temsilciler asıl borçlu gibi takip edilir.

Haciz (md. 62-78): mal bildirimi süresi içinde borcunu ödemeyen borçlunun menkul ve gayrimenkullerinin, tahsil dairesi başkanının imzaladığı haciz varakasına dayanılarak haczedilmesidir; haciz borca yetecek miktarda mal üzerine konur, borçlu hacze karşı yedi gün içinde itiraz ya da vergi mahkemesinde dava açabilir.

Üçüncü şahıslardaki menkul mallar ile alacak ve hakların haczi (md. 79): banka hesapları, maaş, kira alacağı gibi hak ve alacaklar, borçlu ya da zilyed üçüncü şahsa tebliğ edilen haciz bildirisiyle haczedilir; üçüncü şahıs yedi gün içinde bildirmezse mal elinde ve borç zimmetinde sayılır. Elektronik haciz bildirisi (e-haciz) bankalara elektronik ortamda gönderilir.

Menkul mal haczi ve satışı (md. 77-87): haczedilen mallar açık artırmayla satılır, ilk artırmada biçilen değerin yüzde yetmiş beşinden aşağı satılamaz, ilk artırmada satılamayan mallar ikinci artırmada en çok artırana ihale edilir.

Gayrimenkul haczi ve satışı (md. 88-99): gayrimenkul haczi tapu siciline şerh verilir, satış artırma ilanı ile en az on beş gün önce ilan edilir, birinci artırmada rayiç değerin yüzde yetmiş beşi şartı, ikinci artırmada yüzde ellisinden aşağı ihale yasağı aranır; ihale bedeli yedi gün içinde ödenir, ödenmezse ihale feshedilir.

Tahsil Zamanaşımı, Terkin, Yasaklar ve Cezalar ile Tebligat Müessesesi

Tahsil zamanaşımı (md. 102-104): amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden yıl başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar; bu, alacağın tarh zamanaşımından (VUK md. 114) ayrı bir kurumdur.

Terkin: tabii afetler nedeniyle varlıklarının en az üçte birini kaybedenlerin ilgili amme alacakları Cumhurbaşkanı kararıyla terkin edilir (md. 105); tahsil imkânsızlığı ve masrafın alacaktan fazla olması hâlinde belirli tutarın altındaki alacaklar terkin edilir (md. 106; belediyeler için belediye meclisi kararı gerekir).

Tebligat müessesesi (md. 8): Kanun'da yazılı sürelerin hesaplanmasında ve tebliğlerin yapılmasında Vergi Usul Kanunu hükümleri uygulanır; ödeme emri, haciz bildirisi ve satış ilanı VUK'un 93-109. maddelerine göre posta yoluyla, memur eliyle, ilan yoluyla ya da e-tebligat ile tebliğ edilir; usulsüz tebliğ ödeme emrinin ve sonraki bütün işlemlerin iptaline yol açar.

Tebligat türleri, e-tebligat ve usulsüz tebligat sonuçları için tebligat kanunu ve elektronik tebligat rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Sık Yapılan Hatalar

• Sözleşmeden ya da haksız fiilden doğan alacağı 6183'e göre takip etmek; ecrimisili genel hükümlere göre takip etmek
• Tahakkuk etmemiş ya da usulüne uygun tebliğ edilmemiş alacak için ödeme emri çıkarmak
• Ödeme emrinde borcun mahiyet ve miktarını ile dava süresini yazmamak
• Gecikme zammını yanlış oran ve dönemle hesaplamak; mahsup sırasını uygulamamak
• Tecil talebini teminat ve çok zor durum incelemesi yapmadan kabul etmek ya da reddetmek
• Haciz varakası olmadan ya da borcu aşan miktarda haciz uygulamak
• Haczedilemeyen mallara ve asgari ücretin onda birini aşan kısma haciz koymak
• E-haciz bildirisini borç tutarıyla sınırlamamak; haczi kaldırmayı geciktirmek
• Satış ilanı süre ve içerik şartlarına uymamak; rayiç değer tespiti yapmamak
• Zamanaşımını kesen işlemleri belgelememek; zamanaşımına uğramış alacağı takip etmek

6183 Sayılı Kanun Eğitimi Kimler İçin? Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Eğitimi, Amme Alacakları Eğitimi, Tahsil Eğitimi ve Mali Yönetim ve Mali Mevzuat Eğitimi Programları

6183 sayılı kanun eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

• Belediyelerin ve il özel idarelerinin gelir müdürlükleri, tahsilat ve icra birimleri, mali hizmetler müdürlükleri.
• Vergi dairelerinin tahsilat ve icra servisleri, Sosyal Güvenlik Kurumu'nun icra ve tahsilat birimleri.
• Üniversite ve özel bütçeli idarelerin strateji geliştirme birimleri, idari para cezası veren kurumların ceza ve tahsilat birimleri.
• Belediye şirketleri ve döner sermayeli işletmelerin alacak takip birimleri, iç denetçiler, mali müşavirler ve avukatlar.

Program bir gün altı saattir ve 6183 ile İcra ve İflas Kanunu farkları, tanımlar, amme alacağını korumaya yönelik tedbirler (teminat, ihtiyati haciz, ihtiyati tahakkuk, rüçhan hakkı, iptal davası, kanuni temsilcilerin sorumluluğu), rızaen ödeme (mahsup sırası, tecil ve tehir), cebren tahsil (ödeme emri, mal bildirimi, hapsen tazyik, haciz ve satış), zamanaşımı, yasaklar ve cezalar ile tebligat müessesesi bölümlerinden oluşur.