Modülün amacı: Büyük kaza senaryosunun amacı, kapsamı ve diğer proses güvenliği çalışmalarındaki yerini açıklamak.

• Büyük kaza, kayıp muhafaza ve kritik olay kavramları
• Büyük Kaza Senaryo Dokümanı ile BKÖP ve güvenlik raporu ilişkisi
• Alt ve üst seviyeli kuruluşlarda doküman yaklaşımı
• Deterministik senaryo, frekans ve risk değerlendirmesi ayrımı

Uygulama: Bir olayın proses güvenliği ve büyük kaza potansiyeli açısından sınıflandırılması.

Katılımcı kazanımı: Büyük kaza senaryosunu yalnızca sonuç modellemesi değil, nedenlerden tedbirlere ve riske uzanan izlenebilir bir analiz zinciri olarak konumlandırır.

Modülün amacı: Senaryo geliştirmeden önce gerekli tesis, proses, kimyasal ve yerleşim verilerini yapılandırmak.

• Kuruluş sınırları, üniteler ve komşu faaliyetler
• Tehlikeli madde envanteri, fiziksel hâl ve proses koşulları
• PFD, P&ID, ekipman listesi, yerleşim planı ve güvenli işletme limitleri
• Normal işletme, duruş, devreye alma, bakım ve transfer koşulları

Uygulama: Örnek veri paketindeki eksik, çelişkili ve güncelliğini yitirmiş bilgilerin belirlenmesi.

Katılımcı kazanımı: Senaryo kalitesinin kullanılan temel proses güvenliği bilgisinin doğruluğuna bağlı olduğunu değerlendirir ve gerekli veri setini oluşturur.

Modülün amacı: Tehlikeli ekipmanları sistematik ve gerekçeli biçimde seçmek.

• Tank, reaktör, kolon, basınçlı kap, boru hattı ve transfer ekipmanları
• Tehlikeli madde miktarı, koşullar, konum ve çevresel etki
• Ekipman gruplama, bölümleme ve senaryo sınırlarının belirlenmesi
• Geçici sistemler, paket üniteler, yükleme-boşaltma ve yardımcı tesisler

Uygulama: Bir tesis yerleşiminde senaryo geliştirilmesi gereken ekipmanların tarama matrisiyle seçilmesi.

Katılımcı kazanımı: Yalnızca en büyük envantere değil; proses koşulu, yerleşim, hassas alıcı ve domino potansiyeline göre tehlikeli ekipmanları belirler.

Modülün amacı: Kritik olaya götüren teknik, operasyonel, insani ve dış kaynaklı nedenleri geliştirmek.

• Korozyon, yorulma, aşırı basınç, reaksiyon kaçması ve ekipman arızası
• Yanlış operasyon, bakım hatası, prosedür sapması ve insan faktörleri
• Elektrik, otomasyon, yardımcı tesis ve ortak nedenli arızalar
• Deprem, sel, yıldırım, aşırı sıcaklık ve diğer Natech etkileri

Uygulama: Örnek bir depolama veya proses ekipmanı için neden ağacı hazırlanması.

Katılımcı kazanımı: Genel ifadeler yerine kanıtlanabilir, ekipmana ve işletme koşuluna özgü kök nedenleri senaryo yapısına aktarır.

Modülün amacı: Nedenler ile sonuç dalları arasındaki merkezi kritik olayı açık ve ölçülebilir biçimde tanımlamak.

• Delik, çatlak, hat kopması, taşma, kap yırtılması ve kontrol kaybı
• Anlık ve sürekli salımlar
• Gaz, sıvı, basınçlı sıvı ve iki fazlı kaynak terimler
• Delik boyutu, salım yönü, süre, izolasyon ve envanter boşalması

Uygulama: Aynı ekipman için küçük kaçak, büyük kaçak ve tam kopma senaryolarının ayrıştırılması.

Katılımcı kazanımı: Kritik olayı belirsiz bir kaza tanımı yerine kaynak terim hesaplamasına ve olay ağacına temel olacak teknik açıklıkta yazar.

Modülün amacı: Kritik olaydan önce çalışan tedbirlerin bağımsızlık, etkinlik ve doğrulanabilirlik açısından incelenmesi.

• Doğal güvenli tasarım ve proses sınırları
• BPCS, alarm, interlock, SIS/SIF ve acil durdurma
• Mekanik koruma, emniyet vanası, izolasyon ve ikincil muhafaza
• Prosedür, denetim, bakım ve operatör müdahalesinin rolü
• Bağımsızlık, etkinlik, performans standardı ve test kanıtı

Uygulama: Bir bariyer listesindeki mükerrer, bağımlı ve yeterli kanıtı olmayan tedbirlerin ayıklanması.

Katılımcı kazanımı: Her kontrolü otomatik olarak bağımsız güvenlik tedbiri saymadan bariyerin işlevini, başarısızlık biçimini ve doğrulama kanıtını sorgular.

Modülün amacı: Kritik olay sonrası gelişebilecek yangın, patlama, toksik yayılım ve çevresel sonuçları yapılandırmak.

• Hemen tutuşma, gecikmeli tutuşma ve tutuşmama
• Havuz yangını, jet yangını, parlama yangını, VCE ve BLEVE
• Toksik bulut, su-toprak kirliliği ve çevresel yayılım
• İzolasyon, set, drenaj, yangınla mücadele ve acil müdahale etkileri

Uygulama: Yanıcı veya toksik bir salım için olay ağacı ve sonuç dallarının hazırlanması.

Katılımcı kazanımı: Her kayıp muhafazanın aynı sonuca ulaşmadığını; tutuşma, hava koşulu, izolasyon ve azaltıcı tedbirlere bağlı sonuç yollarını ayırır.

Modülün amacı: Senaryo sonuçlarını insan, çevre, ekipman ve kuruluş dışı alanlar açısından değerlendirmek.

• Kaynak terim, meteoroloji ve fiziksel etki modeli seçimi
• Termal radyasyon, aşırı basınç, impuls ve toksik konsantrasyon
• Çalışan, halk, bina, kritik altyapı ve çevresel alıcılar
• Etki mesafeleri, konturlar, haritalama ve belirsizlik
• Acil durum ve arazi kullanım kararlarıyla ilişki

Uygulama: Örnek etki konturlarının tesis yerleşimi üzerine işlenmesi ve hassas alıcıların belirlenmesi.

Katılımcı kazanımı: Model çıktısını tek bir maksimum mesafe olarak değil, gerekçeli eşikler ve alıcı türleri üzerinden yorumlar.

Modülün amacı: Senaryo nedenlerinin ve sonuç dallarının frekanslarını izlenebilir biçimde değerlendirmek.

• Başlatıcı olay frekansı ve veri kaynakları
• Koşullu olasılıklar, tutuşma ve hava durumu dağılımları
• Tedbir başarısızlık olasılıkları ve ortak nedenler
• Senaryo frekansı, sonuç sınıfı ve risk matrisi yaklaşımı
• Belirsizlik, muhafazakârlık ve duyarlılık analizi

Uygulama: Örnek bir senaryoda başlangıç frekansından sonuç dalı frekansına ilerleyen hesap zinciri.

Katılımcı kazanımı: Sonuç şiddetini olasılık ve frekanstan ayırır; veri kaynağını ve varsayımları görünür biçimde kaydeder.

Modülün amacı: Birincil olayın başka ekipmanları veya kuruluşları etkileyerek ikincil kazalara dönüşmesini değerlendirmek.

• Termal radyasyonla ekipman ısınması ve kap hasarı
• Aşırı basınç, impuls ve fırlayan parçacıklar
• Ortak yardımcı tesis, kontrol odası ve acil müdahale kaybı
• Kuruluş içi ve kuruluşlar arası domino etkisi
• Deprem, sel, yıldırım ve doğal tehlike kaynaklı teknolojik kazalar

Uygulama: Bir tank çiftliği veya proses ünitesinde birincil ve ikincil senaryo zincirinin kurulması.

Katılımcı kazanımı: Domino ve Natech etkilerini yalnızca ek bir sonuç olarak değil, senaryo seçimi ve bariyer yeterliliğini değiştiren analiz girdileri olarak ele alır.

Modülün amacı: Analiz sonuçlarını denetlenebilir ve güncellenebilir senaryo kayıtlarına dönüştürmek.

• Ekipman, madde, neden, kritik olay ve sonuç tanımları
• Önleyici ve azaltıcı tedbirlerin kodlanması
• Frekans, etki, risk ve aksiyon alanları
• Varsayım, veri kaynağı, sürüm ve onay kayıtları
• Senaryo kimliği ve diğer dokümanlarla çapraz referans

Uygulama: Dağınık analiz notlarının standart bir büyük kaza senaryo kayıt formuna aktarılması.

Katılımcı kazanımı: Senaryoyu P&ID, HAZOP, LOPA, modelleme, bakım ve acil durum dokümanlarıyla ilişkilendirilen izlenebilir bir kayıt haline getirir.

Modülün amacı: Senaryo dokümanının kapsam, teknik tutarlılık ve yaşam döngüsü boyunca güncelliğini güvenceye almak.

• Çok disiplinli ekip, görev dağılımı ve yetkinlik
• Kapsam tamlığı, senaryo tekrarları ve boşluk analizi
• MOC, olaylar, denetim bulguları ve periyodik gözden geçirme
• Bağımsız teknik kontrol ve aksiyon izleme
• Yönetim onayı ve kontrollü doküman yönetimi

Uygulama: Örnek bir senaryo paketinin kontrol listesiyle incelenmesi ve iyileştirme planının hazırlanması.

Katılımcı kazanımı: Senaryo dokümanını tek seferlik rapor olarak değil, değişiklikler ve öğrenilen derslerle güncellenen yaşayan bir proses güvenliği kaydı olarak yönetir.