Vakıf yükseköğretim kurumları ihale yönetmeliği, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na 2018'de eklenen hükümle Yükseköğretim Kurulu'na verilen yetkiye dayanılarak hazırlanan ve 16 Kasım 2018'de yürürlüğe giren, vakıf yükseköğretim kurumlarının (vakıf üniversiteleri ve vakıf meslek yüksekokulları) mal ve hizmet alımları, yapım işleri, danışmanlık hizmet alımları ile mal ve hizmet satışları, taşınmazların satışı, kiraya verilmesi, trampası ve sınırlı ayni hak tesisi işlemlerinde uygulanacak esas ve usulleri düzenleyen yönetmeliktir; vakıf üniversiteleri ihale yönetmeliği olarak da anılır.
Hukuki dayanak ve gerekçe: Anayasa md. 130'a göre vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları kamu tüzel kişiliğine sahiptir ve Devletin gözetim ve denetimi altındadır. Vakıf yükseköğretim kurumları 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamında olmadığı için (md. 2) bu yönetmelik onların özel ihale rejimini oluşturur; 2018 öncesinde her vakıf üniversitesinin kendi mütevelli heyet kararlarıyla belirlediği satın alma usulleri arasındaki farklılıklar yönetmeliğin çıkarılmasına yol açmıştır.
Amaç ve kapsam: amaç kurumların kaynaklarının etkin, ekonomik ve verimli kullanılmasını, alım ve satım işlemlerinin saydam ve rekabetçi biçimde yapılmasını sağlamaktır; kapsam her türlü kaynaktan karşılanan mal ve hizmet alımları, yapım işleri, danışmanlık hizmetleri ile mal ve hizmet satışları, taşınmaz satışı, kiraya verilmesi, trampası ve sınırlı ayni hak tesisidir. Personel istihdamı, burs ve akademik faaliyetler kapsam dışıdır.
Temel tanımlar: vakıf yükseköğretim kurumu, mütevelli heyet (kurumun en yüksek karar organı; ihale yetkisinin kaynağı), ihale yetkilisi (mütevelli heyet başkanı ya da yetki verilen rektör/genel sekreter), ihale komisyonu, aday, yüklenici, yaklaşık maliyet ve teminat kavramları 4734'teki tanımlara paralel biçimde yönetmelikte yer alır.
Uyulması gereken kurallar: saydamlık, rekabet, eşit muamele ve güvenirlik ilkeleri; doğal bağlantı olmadıkça işlerin bir arada ihale edilmemesi; parasal limitlerin altında kalmak amacıyla işlerin bölünmemesi; açık ihale usulünün temel usul olması. Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar ile ikincil mevzuatı kıyasen uygulanır.
Kamu ihale mevzuatının genel çerçevesi için kamu ihalesi nedir rehberi ve kamu ihale mevzuatı nedir rehberi, yükseköğretim mevzuatı için yükseköğretim kanunu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
İhale işlem dosyası: ihtiyaç raporu, yaklaşık maliyet hesap cetveli, ihale onay belgesi, komisyon görevlendirme yazısı, ihale dokümanı, ilan belgeleri, teklifler ve tutanaklar, komisyon kararı, sözleşme öncesi belgeler ve sözleşme uygulama belgelerinin düzenli tutulduğu dosyadır; Yükseköğretim Kurulu denetimlerinde ve yargı süreçlerinde kurumun işlemlerini kanıtlayan tek kaynaktır.
Yaklaşık maliyetin belirlenmesi: piyasa araştırması, kamu kurum fiyatları, meslek odası fiyatları ve önceki alımların güncellenmiş fiyatlarıyla KDV hariç hesaplanır, gizli tutulur ve ihale saatinde açıklanır; ihale usulünün ve doğrudan temin limitlerinin belirlenmesinde esastır.
İhaleye katılım ve yeterlik kriterleri: ekonomik-mali yeterlik (banka referans mektubu, bilanço, iş hacmi) ve mesleki-teknik yeterlik (iş deneyim belgesi ve benzer iş, kalite belgeleri, numune, personel ve ekipman) kriterleri işin niteliğiyle orantılı ve rekabeti engellemeyecek biçimde belirlenir; iş deneyim belgeleri (vakıf üniversitelerinin kendi düzenledikleri belgeler ya da 4734 kapsamındaki idarelerin EKAP belgeleri) yönetmelikteki oran ve sürelerle değerlendirilir.
İhaleye katılamayacaklar: kamu ihalelerinden yasaklı olanlar, vakıf üniversitesince yasaklananlar, ihale yetkilisi ve komisyon üyeleri ile yakınları, kurumun mütevelli heyet üyeleri ve yöneticileri ile ilişkili şirketleri, ihale konusu işin danışmanlığını yapanlar ve terör örgütü iltisaklıları.
İhale dokümanı ve şartnameler: idari şartname, teknik şartname, sözleşme tasarısı ve standart formlardan oluşur.
Teknik şartname kuralları: verimlilik ve fonksiyonellik, rekabeti engellememe, marka ve model belirtmeme ya da "veya dengi" ibaresi kullanma, ölçülebilir kriterler ve akademik/laboratuvar ekipmanı alımlarında tek kaynak gerekçesinin belgelenmesi gerekir.
İlan süreleri ve kuralları: ihaleler kurumun internet sitesinde ve yönetmelikte belirlenen hallerde Kamu İhale Bülteni'nde ya da gazetede, ihale tarihinden asgari gün önce ilan edilir; ilanda işin adı, usul, doküman temini, ihale tarihi, yeterlik kriterleri ve teminat bilgileri bulunur.
Geçici ve kesin teminat: geçici teminat teklif bedelinin yönetmelikte belirlenen oranından (genellikle yüzde üç) az olmamak üzere nakit, banka teminat mektubu ya da devlet iç borçlanma senedi olarak alınır; kesin teminat sözleşme bedelinin yönetmelikte belirlenen oranında (genellikle yüzde altı) sözleşme öncesi alınır; doğrudan teminde teminat alınmayabilir.
Teknik şartname hazırlığı için mal alımı ihalesi nasıl yapılır rehberi, ihale dosyası için ihale dosyası nasıl hazırlanır rehberi tamamlayıcıdır.
Vakıf üniversiteleri ihale usulleri, yönetmelikte 4734'e paralel biçimde düzenlenir:
Vakıf üniversitelerinde doğrudan temin: ihtiyacın yalnızca tek kişi tarafından karşılanabilmesi, mevcut mal ve teknolojiyle uyum-standardizasyon, yönetmelikte belirlenen parasal limitin altındaki alımlar, taşınmaz kiralama, akademik-bilimsel etkinlik alımları, ilaç ve tıbbi sarf, kütüphane kaynakları ve ivedi hallerde ihale yetkilisinin onayıyla piyasa fiyat araştırması yapılarak kullanılır; parasal limitin altında kalmak için alımın bölünmesi yasaktır.
İhale usullerinin tespiti: yaklaşık maliyet, işin niteliği, yönetmelikteki parasal limitler ve rekabet imkânı dikkate alınarak ihale onay belgesinde gerekçesiyle belirlenir; açık ihale kural, diğer usuller istisnadır. Usul seçimindeki hatalar (pazarlık ve doğrudan teminin şartları oluşmadan kullanılması, işin bölünmesi) Yükseköğretim Kurulu denetimlerinde en sık tespit edilen aykırılıklardır.
İhalenin karara bağlanması: komisyon teklifleri yeterlik, teknik şartnameye uygunluk ve fiyat esaslarına göre değerlendirip en avantajlı teklifi belirler, gerekçeli kararı ihale yetkilisi onaylar ya da iptal eder; kesinleşen karar isteklilere bildirilir ve şikâyet süresi beklenir. Sözleşme imzalamayanın geçici teminatı gelir kaydedilir ve yasaklanır.
Sözleşmenin devri ihale yetkilisinin yazılı izniyle ve ilk ihaledeki şartların aranmasıyla mümkündür; sözleşmenin uygulanması (yer teslimi, iş programı, muayene ve kabul, iş artışı sınırları, cezalar ve fesih) 4735 ve genel şartnamelerin kıyasen uygulanmasıyla yürütülür.
Doğrudan temin uygulaması için doğrudan temin nedir rehberi, sözleşme yönetimi için kamu ihale sözleşmeleri rehberi, hakediş için hakediş ve kesin hesap düzenleme rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
İhale dokümanlarına yönelik şikâyet süreci: vakıf yükseköğretim kurumlarının ihaleleri 4734 kapsamında olmadığından Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikâyet yolu bulunmaz.
Yönetmeliğe göre ihale dokümanına, ilana ve ihale kararlarına karşı istekliler yönetmelikte belirlenen süre içinde ihale yetkilisine ya da mütevelli heyete yazılı şikâyet başvurusunda bulunur; kurum başvuruyu inceleyip gerekçeli karar verir (düzeltici işlem, ihalenin iptali ya da reddi). Şikâyet süreci tamamlanmadan sözleşme imzalanmaz ve kurumun kararına karşı idari yargı yolu açıktır.
Mal ve hizmet satışları ile taşınmazların satışı, kiraya verilmesi, trampası ve sınırlı hakların ihalesi: kullanım dışı taşınır satışı, kantin-kafeterya-otopark-yurt gibi alanların kiraya verilmesi, taşınmaz satışı ve trampası ile üst hakkı-intifa hakkı gibi sınırlı ayni hak tesisi yönetmeliğin ilgili bölümüne göre yapılır.
Kurumun taşınmazlarının vakıf malı olması nedeniyle satış ve sınırlı ayni hak tesisinde vakıf mevzuatı ve kurucu vakfın senedi ile Yükseköğretim Kurulu'nun mal varlığına ilişkin düzenlemeleri gözetilir; bu usuller 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun kamu idarelerindeki satış ve kira ihaleleriyle paraleldir.
Satış ve kira ihalelerinin kamu idaresi uygulaması için 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu rehberi, şikâyet usullerinin karşılaştırılması için ihale şikâyet ve itirazen şikâyet rehberi tamamlayıcıdır.
Yasak fiil ve davranışlar: yönetmelik, 4734 md. 17 ve 4735 md. 25'e paralel olarak hile, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, rüşvet, sahte belge düzenleme, birden fazla teklif verme ve sözleşmeyi izinsiz devretmeyi yasaklar.
Bu fiillerde bulunanlar ihale dışı bırakılır, teminatları gelir kaydedilir, sözleşmeleri feshedilir ve haklarında yasaklama uygulanır (kurumun ihalelerine katılmaktan yasaklama kararının yönetmelikte belirlenen makam ve süreyle verilmesi, kararın internet sitesinde ilanı ve Yükseköğretim Kurulu'na bildirimi).
Cezai ve mali sorumluluklar: ihale yetkilisi, komisyon üyeleri, şartname hazırlayanlar ve sözleşme uygulamasında görev alanlar yönetmeliğe aykırı işlemlerden dolayı kurum zararından mali ve disiplin yönünden sorumludur; kurumun bağımsız denetim raporları ve Yükseköğretim Kurulu denetleme raporları aykırılıkları tespit eder.
Vakıf üniversitesi çalışanlarının ihaleye fesat karıştırmadan yargılanması: TCK md. 235'teki ihaleye fesat karıştırma suçu kamu kurum ya da kuruluşları adına yapılan ihaleleri kapsar; vakıf yükseköğretim kurumları Anayasa md. 130 gereği kamu tüzel kişiliğine sahip olduğundan, çalışanlarının 2547 sayılı Kanun ve TCK md. 6 çerçevesinde kamu görevlisi gibi değerlendirilebileceği ve ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma (md. 236), rüşvet ve görevi kötüye kullanma suçlarından yargılanabileceği yönünde Yargıtay kararları ve öğreti görüşleri bulunur.
Yönetmelikte hüküm bulunmayan durumlarda 4734 ve 4735 sayılı Kanunlar ile bunlara dayanılarak çıkarılan ikincil mevzuat (uygulama yönetmelikleri, tebliğler, genel şartnameler) kıyasen uygulanır — bu atıf vakıf üniversitelerini 4734 kapsamına sokmaz ancak uygulama boşluklarını doldurur (aşırı düşük teklif değerlendirmesi, iş deneyim belgeleri, fiyat farkı, mücbir sebep gibi konularda).
Kamu ihale kanunu ve kamu ihale sözleşme kanunu ile sorumlulukları: vakıf yükseköğretim kurumları 4734 ve 4735'e doğrudan tabi değildir ve KİK'e itirazen şikâyet hakkı yoktur, ancak kamu ihalelerinden yasaklı istekliler vakıf üniversitesi ihalelerine de alınmaz; TÜBİTAK, Avrupa Birliği ve kalkınma ajansı gibi kaynaklarla finanse edilen alımlarda fon sağlayıcının satın alma kuralları da uygulanır.
Yasak fiil ve davranışlar ile yasaklamanın kamu idarelerindeki uygulaması için 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu rehberi ve ihalelerden yasaklama rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Vakıf üniversiteleri elektronik ihale konusunda en sık sorulan iki soru şunlardır.
Elektronik İhale Uygulama Yönetmeliğine tabi midir: bu yönetmelik 4734 kapsamındaki idarelerin EKAP üzerinden yürüttükleri ihaleleri düzenler; vakıf yükseköğretim kurumları 4734 kapsamında olmadığından doğrudan tabi değildir, ancak kendi yönetmeliklerinin elektronik ortamda ihale yapılmasına ilişkin hükümleri çerçevesinde ilan, doküman temini ve teklif almayı kurumun kendi elektronik sistemleri üzerinden yürütebilir.
EKAP üzerinden mi yapmalıdır: EKAP, Kamu İhale Kurumu tarafından 4734 kapsamındaki idareler için işletilen platformdur; vakıf yükseköğretim kurumları EKAP'ta idare olarak kayıtlı olmadığından ihalelerini EKAP üzerinden yapmaz ve ihale sonuçlarını KİK'e bildirmez.
Buna karşılık yasaklı istekli sorgulaması için EKAP yasaklılar listesini kullanır, 4734 kapsamındaki idarelerin düzenlediği EKAP kayıtlı iş deneyim belgelerini kabul eder ve kamu kaynağıyla finanse edilen alımlarda fon sağlayıcının EKAP kullanımına ilişkin şartlarını gözetir.
Elektronik ortamda ihale uygulamaları: ihale ilanlarının kurumun internet sitesinde yayımlanması, ihale dokümanının elektronik ortamda temini, tekliflerin fiziki zarfla ya da kurumun belirlediği güvenli elektronik ortamda (e-imzalı ve şifreli) alınması, komisyon tutanaklarının elektronik belge yönetim sisteminde tutulması ve sözleşmelerin e-imza ile imzalanabilmesi; elektronik uygulamalar saydamlığı güçlendirir ancak yönetmelikteki ilan, süre ve gizlilik şartlarını ortadan kaldırmaz.
Kamu idarelerindeki e-ihale uygulaması ve EKAP için e-ihale eğitimi rehberi ve EKAP nedir rehberi, üniversitelerin diğer mali işlemleri için üniversite iktisadi işletmesi rehberi tamamlayıcıdır.
Vakıf yükseköğretim kurumları ihale yönetmeliği eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
Eğitimin amacı, üniversite kaynaklarının etkin kullanılması ve tüm yönetici ve personelin Vakıf Yükseköğretim Kurumları İhale Yönetmeliği'ne tam uyum sağlamasıdır; içerik yönetmeliğin amaç ve kapsamı, ihale işlem dosyası, yaklaşık maliyet, yeterlik kriterleri, ihale usulleri ve doğrudan temin, şikâyet süreci, satış ve kiralama ihaleleri, cezai ve mali sorumluluklar, yasak fiil ve davranışlar ile elektronik ihale uygulamaları bölümlerinden oluşur.
Eğitim sunumları ihale uygulama yönetmeliği başta olmak üzere elektronik ihale ve bağlı mevzuatın getirdiği yenilikleri masaya yatırır; ders notları ve ön çalışma sunumları katılımcılara eğitim öncesinde verilir, program hizmet içi ya da kurum dışında düzenlenir ve eğitim süresi iki gün altı saat olarak öngörülür. Vakıf ihale eğitim ve vakıf üniversiteleri satınalma yönetmeliği eğitimi aramalarıyla ulaşılan bu program, kamu ihale eğitimi ve ihale eğitimi dizisinde vakıf yükseköğretim kurumlarına özgü tek programdır; Türkiye'deki tüm vakıf üniversitelerinin bu eğitimi almaları önerilir ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.