Yükseköğretim Kanunu Eğitimi: Danıştay ve Sayıştay Kararları Işığında 2547 Sayılı Kanun
Yükseköğretim Kurulu ve Üniversitelerde İdari Yapı
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu (1981), yükseköğretimin amaç ve ilkelerini, Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) ve üniversitelerin kuruluş ve organlarını, öğretim elemanlarının statüsünü, mali hükümleri ve öğrenci işlerini düzenler.
Üniversitede idari yapı; rektör (md. 13), senato (md. 14), üniversite yönetim kurulu (md. 15), fakülte düzeyinde dekan, fakülte kurulu ve yönetim kurulu (md. 16-18), enstitü ve yüksekokul organları (md. 19-20), bölüm ve anabilim dalı (md. 21) ile genel sekreterlik ve idari teşkilattan (md. 51) oluşur.
Yükseköğretim kanunu eğitimi, bu yapıyı organların yetki sınırları üzerinden işler: hangi kararı senatonun, hangisini yönetim kurulunun, hangisini rektörün alacağı; yanlış organın kararı Danıştay'da yetki yönünden iptal edilir ve bu, üniversitelerdeki iptal davalarının en sık nedenidir.
Rektörün Görevlendirme Yetkisi: 2547 Sayılı Kanun 13/b-4
2547 sayılı Kanun 13/b-4, rektöre gerekli gördüğü hâllerde üniversiteyi oluşturan kuruluş ve birimlerde görevli öğretim elemanlarının ve diğer personelin görev yerlerini değiştirme ya da bunlara yeni görevler verme yetkisi tanır. Uygulamada en çok kullanılan ve en çok dava edilen yetkidir.
Danıştay içtihadı sınırları çizmiştir: görevlendirme kamu yararı ve hizmet gereğine dayanmalı, gerekçeli olmalı, süresiz ya da fiilen sürekli olmamalı, cezalandırma amacıyla kullanılmamalı ve öğretim elemanının asli görevini (eğitim ve araştırma) yapamaz hâle getirmemelidir; idari kadro açığını 13/b-4 ile öğretim elemanlarından kapatmak süreklilik kazandığında hukuka aykırı bulunmuştur.
Sayıştay ise 13/b-4 ile başka birimde görevlendirilen personele, görevlendirildiği birimin kadrosuna bağlı mali hakların ödenmesini bulgu olarak yazmıştır: görevlendirme unvan ve kadro değiştirmez.
Yüksekokul ve Meslek Yüksekokulu Yöneticileri ile Bölüm Başkanı: 20 ve 21. Maddeler
Yüksekokul ve meslek yüksekokulu müdürleri, rektör tarafından üç yıl için atanır; müdür yardımcıları müdürün önerisiyle görevlendirilir (md. 20). Bölüm başkanı (md. 21), bölümün aylıklı profesörleri, bulunmadığı takdirde doçentleri, doçent de bulunmadığı takdirde doktor öğretim üyeleri arasından fakültelerde dekanca, yüksekokullarda müdürün önerisiyle rektörce üç yıl için atanır; süresi biten yeniden atanabilir.
Danıştay kararlarında bölüm başkanlığı için unvan sırasının atlanması (profesör varken doçent atanması), süre dolmadan gerekçesiz görevden alma ve bölüm başkanının bölüm kurulunu toplamadan aldığı kararlar iptal konusu olmuştur.
Bölüm başkanı, bölümün her düzeydeki eğitim-öğretim ve araştırmalarından ve bölümle ilgili her türlü faaliyetin düzenli yürütülmesinden sorumludur; bu sorumluluk, ders dağılımı ve sınav düzeninde somutlaşır.
Öğretim Üyesi Emeklilik Yaşı ve Öğretim Görevlileri: 30 ve 31. Maddeler
Öğretim üyesi emeklilik yaşı Kanun'un 30. maddesinde altmış yedi olarak belirlenmiştir; yaş haddini dolduran öğretim üyelerinin belirli şartlarla sözleşmeli olarak daha ileri yaşa kadar çalıştırılabilmesine imkân veren düzenlemeler bulunur ve bu görevlendirmelerin usulü, süresi ve mali hakları Sayıştay bulgularının konusudur.
Öğretim görevlileri (md. 31), ders vermek ve uygulama yaptırmakla yükümlü öğretim elemanlarıdır; kadrolu olarak atanabilecekleri gibi, üniversite dışından ders saati ücretiyle de görevlendirilebilir.
Danıştay ve Sayıştay kararlarında 31. madde uygulamasında öne çıkan konular: ders saati ücretli görevlendirmelerin ilgili kurulların kararıyla ve ihtiyaç gerekçesiyle yapılması, ek ders ücretinin 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu'na göre hesaplanması, kadrolu öğretim görevlisine zorunlu ders yükü doldurulmadan ek ders ödenmemesi ve fiilen verilmeyen ders için ödeme yapılmamasıdır.
2547 Sayılı Kanun 33. Madde ve 2547 Sayılı Kanun 35. Madde: Araştırma Görevlileri ve Öğretim Elemanı Yetiştirme
2547 sayılı Kanun 33. madde, araştırma görevlilerinin (yükseköğretim kurumlarında yapılan araştırma, inceleme ve deneylerde yardımcı olan ve yetkili organlarca verilen diğer görevleri yapan öğretim elemanları), uzman, çevirici ve eğitim-öğretim planlamacılarının atanma ve görev esaslarını düzenler; araştırma görevlilerinin atanma süresi ve yenilenmesi, doktora sonrası statü ve 50/d ile 33/a kadroları arasındaki fark uygulamada en çok karıştırılan konudur.
2547 sayılı Kanun 35. madde ise öğretim elemanı yetiştirmeyi düzenler: araştırma görevlileri lisansüstü eğitim için başka üniversitelerde görevlendirilebilir; görevlendirme, mecburi hizmet yükümlülüğü ve kefalet senediyle bağlanır ve eğitim sonunda kendi üniversitesine dönme zorunluluğu vardır.
Mecburi hizmetini yerine getirmeyenlerden yapılan masrafların faiziyle tahsili, kefalet senedinin usulüne uygun düzenlenmemesi ve takip edilmemesi Sayıştay raporlarında sık görülür; Danıştay ise 35. madde görevlendirmesinin öğretim elemanının lehine bir hak olduğunu ve keyfi olarak sona erdirilemeyeceğini belirtmiştir.
Çalışma Esasları, Uygulama Alanına Yardım ve Kurumlar Arası Yardımlaşma: 36, 37 ve 40. Maddeler
Çalışma esasları (md. 36): öğretim elemanları devamlı statüde çalışır, haftalık ders yükü öğretim üyeleri için en az on saat, öğretim görevlileri için on iki saattir; yönetim görevi olanların ders yükü indirimleri ve ders yükünün ek ders hesabındaki rolü bu maddeye dayanır.
Ders yükü doldurulmadan ek ders ödenmesi, üniversitelerdeki en yaygın Sayıştay bulgusudur.
Üniversitelerin uygulama alanına yardımı (md. 37): öğretim elemanlarının ve üniversitenin döner sermaye kapsamında kamu ve özel kesime bilimsel görüş, proje, araştırma ve benzeri hizmet vermesi; hizmet bedelinin döner sermayeye kaydı ve dağıtımı bu maddeyle 58. maddeye bağlanır.
Kurumlar arası yardımlaşma (md. 40): öğretim elemanlarının başka yükseköğretim kurumlarında ders vermek üzere görevlendirilmesi (40/a), belirli süreyle başka üniversitede geçici görevlendirme (40/b) ve diğer hâller; 40/a görevlendirmelerinde ilgili kurul kararı, kendi kurumundaki ders yükünün doldurulması ve ek ders ücretinin görev yapılan kurumca ödenmesi kuralları Sayıştay'ca izlenir.
Kamu Kuruluşlarında ve Yurtiçi-Yurtdışında Görevlendirme: 38 ve 39. Maddeler
Kamu kuruluşları ve vakıflarda görevlendirme (md. 38): öğretim elemanları, ilgili kurumların talebi ve kendi üniversitelerinin uygun görmesiyle, kadroları üniversitede kalmak ve aylıklarını üniversiteden almak üzere kamu kurum ve kuruluşlarında geçici olarak görevlendirilebilir; süre, mali haklar ve görevlendirilen kurumdan ek ödeme alınıp alınamayacağı Kanun ve kararlarla sınırlanmıştır.
2547 sayılı Kanun 39. madde, yurtiçi ve yurtdışı görevlendirmeyi düzenler ve üniversitelerde en çok işlem gören maddelerdendir:
- Kısa süreli görevlendirmeler (kongre, konferans, seminer gibi; on beş güne kadar birim yöneticisi, daha uzunu rektör onayıyla).
- Uzun süreli görevlendirmeler (araştırma ve inceleme için, süreye göre yönetim kurulu ve rektör kararıyla, belirli sürelerde yolluk ve aylıklı-aylıksız seçenekleriyle).
Sayıştay bulguları 39. maddede yoğunlaşır: onay alınmadan ya da onay süresi dışında yapılan görevlendirmelere yolluk ödenmesi, yurt dışı gündeliklerinin hatalı hesaplanması, görevlendirme sonrası rapor ve belge sunulmaması ve aylıksız izin gerektiren hâllerde aylık ödenmesi. Danıştay ise 39. madde görevlendirmesinin reddinin gerekçeli olması gerektiğini vurgular.
Cari Hizmet Maliyeti, Öğrenci Katkı Payı ve Sosyal Hizmetler: 46 ve 47. Maddeler
Öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri (md. 46): her yıl cari hizmet maliyeti hesaplanır; birinci öğretimde normal süre içinde öğrenim gören öğrencilerin katkı payı devletçe karşılanır, normal süreyi aşanlar ve ikinci öğretim, uzaktan öğretim ve yabancı uyruklu öğrenciler için ücret ve katkı payı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen tutarlar üzerinden alınır.
Muafiyet ve iade hâlleri (kayıt sildirme, yatay geçiş, mazeret) uygulamada sık hata kaynağıdır ve iadelerin usulsüz yapılması ya da alınması gereken ücretin alınmaması Sayıştay bulgusudur.
Sosyal hizmetler (md. 47): üniversiteler öğrencilerin beden ve ruh sağlığını korumak, beslenme, barınma, çalışma, dinlenme ve boş zamanlarını değerlendirme ihtiyaçlarını karşılamak üzere mediko-sosyal merkezler, yurtlar, yemekhaneler ve spor tesisleri kurar; bu hizmetlerin fiyatlandırılması, öğrenci dışındakilerden yararlanma ve tesislerin kiralanması, mali denetimde incelenen konulardır.
Sayıştay Kararlarıyla Sık Görülen Bulgular
- Ders yükü doldurulmadan ya da fiilen verilmeyen ders için ek ders ücreti ödenmesi (md. 36, 2914)
- 13/b-4 görevlendirmesiyle çalışan personele görevlendirildiği kadronun mali haklarının ödenmesi
- 39. madde görevlendirmelerinde onaysız yolluk ve hatalı yurt dışı gündeliği
- 35. madde mecburi hizmet ve kefalet senetlerinin takip edilmemesi
- 31. madde ders saati ücretli görevlendirmelerin kurul kararı olmadan yapılması
- Katkı payı ve öğrenim ücreti iadelerinin usulsüz yapılması
- 38. madde görevlendirmelerinde iki kurumdan mali hak alınması
Danıştay ve Sayıştay Kararları Işığında Yükseköğretim Kanunu Eğitimi Kimler İçin? YÖK Kanunu Eğitimi, 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu Eğitimi ve Sayıştay Kararları Eğitimi
Danıştay ve Sayıştay kararları ışığında yükseköğretim kanunu eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
- Rektör yardımcıları, dekanlar ve yüksekokul müdürleri, bölüm başkanları.
- Genel sekreter ve genel sekreter yardımcıları, personel daire başkanlıkları, strateji geliştirme daire başkanlıkları, hukuk müşavirlikleri.
- Fakülte ve enstitü sekreterleri, öğrenci işleri daire başkanlıkları, döner sermaye işletme müdürlükleri ve iç denetçiler.
YÖK Kanunu eğitimi ya da 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu eğitimi adıyla kurumsal alındığında program, üniversitenin kendi senato ve yönetim kurulu kararları, görevlendirme onayları ve varsa Sayıştay bulguları ve iptal davaları üzerinden işlenir; Sayıştay kararları eğitimi modülü, üniversitelere özgü bulgu türlerini karar metinleriyle birlikte inceler. Yüksek öğretim kurumları eğitim programları içinde bu başlık, yöneticiler ve idari personel için ayrı oturumlarla planlanır.
Sıkça Sorulan Sorular
2547 sayılı Kanun 13/b-4 görevlendirmesi nedir, sınırları nelerdir?
Öğretim üyesi emeklilik yaşı kaçtır?
2547 sayılı Kanun 39. madde görevlendirmesi nasıl yapılır?
35. madde görevlendirmesi ve mecburi hizmet nedir?
Ek ders ücreti ne zaman ödenir?
Öğrenci katkı payı kimlerden alınır?
Bölüm başkanı nasıl atanır?
Yükseköğretim kanunu eğitimi kimler için uygundur?
"Uygulamalı Eğitim" verilmektedir. Bu eğitimde katılımcılar, baştan sona canlandırmalı olarak yaşayarak öğrenmektedirler.
