Zabıta Mevzuatı: 5393 Sayılı Belediye Kanunu 51. Madde, Belediye Zabıta Yönetmeliği (Zabıta Teşkilatı, Atama Şartları, Kılık ve Kıyafet, Personelin Hak ve Yükümlülükleri, Eğitim ve Denetim), Zabıtanın Yetkileri, Zabıta Görev ve Yetkileri (Beldenin Düzeni

Zabıta Mevzuatı Nedir? 5393 Sayılı Belediye Kanunu 51. Madde, 5216 Sayılı Kanun, Belediye Zabıta Yönetmeliği ve Zabıtaya Görev Veren Kanunların Genel Yapısı

Zabıta mevzuatı, belediye zabıtasının kuruluşunu, görev, yetki ve sorumluluklarını, personel rejimini ve sahada uyguladığı yaptırımları düzenleyen kanun, yönetmelik, genelge ve belediye meclisi kararlarının bütünüdür.

Büyükşehirlerde 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu md. 7 ve md. 9 zabıta hizmetlerinin büyükşehir ve ilçe belediyeleri arasında paylaşımını (büyükşehir zabıtası: büyükşehirin görev alanına giren yerler, ana arterler, toptancı halleri, terminaller; ilçe zabıtası: ilçe sınırlarında diğer görevler) ve büyükşehir zabıtasının koordinasyon yetkisini düzenler.

11 Nisan 2007 tarihli Belediye Zabıta Yönetmeliği beş bölümden oluşur: amaç-kapsam-dayanak ve tanımlar; zabıta teşkilatı, görev, yetki ve sorumluluk; atama şartları, eğitim, spor ve denetim; kılık ve kıyafet; personelin hak ve yükümlülükleri.

Bu rehberdeki mevzuat zabıtanın hukuki çerçevesini anlatır; zabıta olma şartları, eğitim süresi ve sertifika soruları için zabıta eğitimi rehberi, belediyelerin genel görev çerçevesi için belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları rehberi ve belediye mevzuatı rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Belediye Zabıta Yönetmeliği: Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar, Zabıta Teşkilatının Kuruluşu, Kadro ve Unvanlar, Bağlılık, Görev Alanı, Çalışma Düzeni ve Zabıtanın Sorumluluğu

Yönetmelik belediye zabıta teşkilatının kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarını, zabıta memurlarının niteliklerini, görevde yükselme ve mesleki eğitimlerini, kılık-kıyafeti ile hak ve yükümlülüklerini düzenler; büyükşehir, il, ilçe ve belde belediyelerinin zabıta teşkilatlarını kapsar (dayanağı 5393 md. 51 ve 5216 md. 7).

Bağlılık ve görev alanı: zabıta teşkilatı belediye başkanına bağlıdır, belediye sınırları ve mücavir alan içinde görev yapar; büyükşehirlerde büyükşehir ve ilçe zabıtası görev paylaşımı ve koordinasyonu ile zabıtanın genel kolluk (polis, jandarma) ile ilişkisi (yardımlaşma, zor kullanmada genel kolluktan yardım isteme) düzenlenir.

Çalışma düzeni: zabıta hizmetleri günün 24 saati kesintisiz yürütülür, personel vardiyalı ve nöbetli çalışır, haftalık çalışma süresi 657 sayılı Kanun'a tabidir ve fazla çalışmanın karşılığı maktu mesai ücretiyle karşılanır; zabıta personeli kimlik kartı ve görev belgesi taşır.

Zabıta teşkilatının belediye örgütü içindeki yeri için büyükşehir belediye kanunu rehberi tamamlayıcıdır.

Zabıtanın Yetkileri ve Zabıta Görev ve Yetkileri: Beldenin Düzeni ve Esenliği, İmar, Sağlık, Trafik ve Yardım Görevleri, Zabıtanın Yetki Sınırı, Zor Kullanma ve Genel Kollukla İlişki

Zabıtanın yetkileri (Yönetmelik md. 11): umuma açık yerlere girmek ve kontrol yapmak, belge istemek ve tutanak düzenlemek; boşaltılması/yıktırılması kararı bulunan yapılara yetkili mercilerle birlikte girmek; belediye taşınır ve taşınmazlarına tecavüzü önlemek; belediye emir ve yasaklarına aykırı davrananlara idari yaptırım uygulamak; mühürleme, faaliyetten men, el koyma ve tahliye gibi idari tedbirleri uygulamak ve gerektiğinde ölçülülük sınırında zor kullanmak.

Zabıta görev ve yetkileri (Yönetmelik md. 10) beş grupta düzenlenir:

• Beldenin düzeni ve esenliği — belediye karar organlarının emir ve yasaklarını uygulamak, törenlerde görev almak, tatil günü işyeri denetimi (394 sayılı Kanun), tüketici koruma ve fiyat etiketi denetimi (6502), işgal harcı ve ilan-reklam denetimi (2464), ölçü-tartı denetimi (3516), ruhsatsız işyerlerini kapatma, korsan yayın denetimi (5846), kabahat tutanağı düzenleme (5326), dilencilik-seyyar satıcılık-kaldırım işgali-gürültü denetimi.
• İmar ile ilgili görevler — ruhsatsız/ruhsata aykırı yapıları tespit etmek, yapı tatil tutanağı ve yıkım kararlarına eşlik etmek, mühürlemek (3194 sayılı Kanun); gecekondu yapımını önlemek (775); kültür ve tabiat varlıklarına zarar verenleri bildirmek (2863).
• Sağlık ile ilgili görevler — gıda üreten ve satan yerleri denetlemek (1593, 5996), çevre kirliliği-gürültü-atık denetimi (2872), sahipsiz ve tehlikeli hayvanlarla ilgili görevler (5996, 5199), mezbaha-pazar yeri-hal denetimleri.
• Trafikle ilgili görevler — belediye sınırlarında trafik düzenini sağlamak, yol ve kaldırım işgalini önlemek, park yasağı ve durak denetimi, taksi-minibüs-servis araçlarının ve ücret tarifelerinin denetimi (2918 sayılı Kanun; büyükşehirlerde UKOME kararları).
• Yardım görevleri — doğal afet ve olağanüstü hallerde kurtarma çalışmalarına katılmak, yardıma muhtaç kişilerin ilgili kurumlara ulaştırılması, itfaiye ve AFAD ile iş birliği, kayıp-buluntu eşya işlemleri.

Ruhsat denetimleri için işyeri açma ve çalışma ruhsatı rehberi, imar denetimleri için İmar Kanunu 42. madde rehberi, hal ve pazar yeri denetimleri için hal yönetmeliği rehberi, çevre denetimleri için çevre mevzuatı rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Zabıta Tutanağı ve İdari Yaptırım Uygulaması: Kabahatler Kanunu, 1608 Sayılı Kanun, Belediye Encümeni, İdari Para Cezası, Mühürleme, Faaliyetten Men, Tebligat ve İtiraz

Zabıtanın en çok yaptığı ve en çok hata yapılan işlem tutanak ve idari yaptırımdır; zabıta kabahatler kanunu uygulamasında tutanağı yerinde düzenleyip idari yaptırım karar tutanağını ilgiliye tebliğ eder.

1608 sayılı Kanun uygulaması: belediye meclisi ve encümen kararlarına muhalif hareket edenlere belediye encümeni tarafından Kabahatler Kanunu md. 32'ye göre idari para cezası ve faaliyetin menine karar verilir; bu cezalar zabıta tutanağı üzerine encümen kararıyla verilir, işyerlerinin üç güne kadar (tekerrürde daha uzun) kapatılması uygulanabilir ve kararlara karşı sulh ceza hakimliğine itiraz yolu açıktır.

Belediye encümeninin rolü: encümen idari para cezalarını, işyeri kapatma ve faaliyetten men kararlarını, ruhsat iptallerini ve İmar Kanunu md. 42 para cezaları ile md. 32 yıkım kararlarını zabıta tutanağına dayanarak verir; encümen kararı gerekçeli olmalı ve ilgiliye 7201 sayılı Tebligat Kanunu'na göre tebliğ edilmelidir.

Mühürleme ve faaliyetten men: ruhsatsız işyeri, ruhsata aykırı faaliyet, kaçak yapı (İmar Kanunu md. 32 yapı tatil tutanağı) ve encümen kararıyla kapatılan işyerleri için mühürleme yapılır; mühür bozma TCK md. 203'e göre suçtur ve zabıta bunu Cumhuriyet savcılığına bildirir. El koyma ve tahliye: seyyar satıcı mallarına ve izinsiz işgal eşyasına el koyma ile kamu alanlarının tahliyesi zabıtanın mevzuata dayanan işlemleridir.

Tebligat ve itiraz: idari yaptırım kararları 7201 sayılı Kanun'a göre tebliğ edilir, karara karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hakimliğine itiraz edilebilir; idari para cezaları 6183'e göre tahsil edilir.

Kabahat ve ceza usulünün ayrıntısı için kabahatler kanunu ve idari para cezaları rehberi, belediye ceza gelirleri ve işgal harcı için belediye gelirleri nelerdir rehberi tamamlayıcıdır.

Zabıta Personel Mevzuatı: Atama Şartları, Eğitim, Spor ve Denetim, Belediye Zabıtası Kılık ve Kıyafeti, Personelin Hak ve Yükümlülükleri, Zabıta Maktu Mesai Ücreti, Zabıta Görevde Yükselme ve Disiplin

Atama şartları (Yönetmelik md. 13): 657 md. 48'deki genel şartların yanında en az lise mezunu olmak, sınav tarihinde 30 yaşını aşmamış olmak, erkeklerde en az 1.67 metre, kadınlarda en az 1.60 metre boyunda olmak ve boy-kilo dengesi (+,- 10 kg fark), sağlık açısından fobi bulunmaması ve sınavda başarılı olmak.

Kılık ve kıyafet: Yönetmelik'in dördüncü bölümü resmi kıyafeti (üniforma, şapka, rütbe işaretleri, kemer, ayakkabı, motorize ve bisikletli ekip kıyafeti), kıyafetin görev dışında giyilmemesini ve kıyafet-teçhizatın belediyece karşılanmasını düzenler; sivil kıyafetle görev yapılması belediye başkanının izniyle ve belirli görevlerle sınırlıdır.

Personelin hak ve yükümlülükleri: zabıta personeli 657 sayılı Kanun'a tabi memurdur; haftalık çalışma süresi, izinler, nöbet düzeni, görev yaralanması ve şehitlik halinde haklar (5393 md. 51 ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat Kanunu), silah taşımama, siyasi faaliyet yasağı ve kimlik-görev belgesi taşıma yükümlülükleri vardır.

Görevde yükselme: zabıta amiri, komiseri ve müdürü kadrolarına atanma Mahalli İdareler Personelinin Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmelik'e göre sınav, hizmet süresi ve öğrenim şartlarıyla yapılır; sınav konuları zabıta mevzuatı, belediye mevzuatı, kabahatler ve 657 sayılı Kanun'u kapsar.

Disiplin: zabıta personelinin disiplin işlemleri 657 md. 124-136'ya göre yürütülür; görev sırasındaki kusurlar (tutanak düzenlememe, rüşvet, görevi kötüye kullanma) disiplin cezasının yanında adli soruşturma konusu olabilir.

Görevde yükselme ve unvan değişikliği için görevde yükselme rehberi, disiplin işlemleri için memur disiplin cezaları rehberi, memur hak ve yükümlülükleri için 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Sahada Zabıta Mevzuatı Uygulaması: Seyyar Satıcı, Kaldırım İşgali, Dilencilik, Gürültü, Ruhsatsız İşyeri, Kaçak Yapı, Pazar Yeri, Başıboş Hayvan, Afiş ve İlan, Tütün Denetimi ve Vatandaşla İletişim

Seyyar satıcılık ve kaldırım işgali: belediye meclisinin emir-yasak kararlarına ve Kabahatler Kanunu md. 32 ve 38'e dayanılarak idari para cezası uygulanır, mallara el konur, işgal harcı (2464 md. 52) tahakkuk ettirilir ve tekrarında encümen kararıyla faaliyetten men uygulanır.

Gürültü: Kabahatler Kanunu md. 36 ve Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği'ne göre gürültüye neden olan kişi ve işyerlerine idari para cezası uygulanır; eğlence yerlerinde canlı müzik izni ve saat sınırlaması denetlenir.

Ruhsatsız işyeri: İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'e göre ruhsatsız açılan işyerleri zabıta tutanağı üzerine encümen kararıyla kapatılır ve mühürlenir; 4207 sayılı Kanun'a göre kapalı alanda tütün kullanımı denetiminde zabıta idari para cezası uygular.

Kaçak yapı: İmar Kanunu md. 32'ye göre ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı tespitinde yapı tatil tutanağı düzenlenip yapı mühürlenir; encümen md. 42 idari para cezası ve gerekirse yıkım kararı verir; 775 sayılı Kanun'a göre gecekondu yapımı derhal önlenir.

Afiş ve ilan: Kabahatler Kanunu md. 42'ye göre izinsiz afiş asanlara idari para cezası uygulanır ve afişler kaldırılır; 2464 sayılı Kanun'a göre ilan ve reklam vergisi denetimi yapılır.

Vatandaşla iletişim ve sosyal davranış: zabıta işlemleri yüz yüze ve gergin ortamlarda yapıldığı için mevzuat bilgisinin yanında iletişim, öfke kontrolü, protokol ve nezaket, engelli ve yaşlı vatandaşlara yaklaşım ve şikâyet yönetimi zabıta eğitimlerinin ayrılmaz parçasıdır.

Vatandaşla iletişim için vatandaş odaklı hizmet rehberi, sosyal davranış ve protokol kuralları için iş hayatında protokol kuralları rehberi, imar mevzuatının bütünü için imar mevzuatı rehberi tamamlayıcıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Tutanakta ihlal edilen mevzuat hükmünü (kanun, madde, meclis kararı) yazmamak; tek imza ile tutanak düzenlemek
• Belediye encümeni kararı gereken cezayı zabıtanın doğrudan kesmesi ya da zabıtanın kesebileceği cezayı encümene bekletmesi
• İdari yaptırım kararında itiraz süresi ve makamını göstermemek; tebligatı usulsüz yapmak
• Mühürleme ve el koymada tutanak düzenlememek; bozulabilir mallar için önlem almamak
• Adli kolluk yetkisi gibi arama, gözaltı ve kimlik sorma yetkisi kullanmak; orantısız güç uygulamak
• Belediye meclisinin emir ve yasak kararı olmadan Kabahatler Kanunu md. 32 uygulamak
• Büyükşehir ve ilçe zabıtası görev alanını karıştırmak; ana arter ve hal denetimlerinde yetki çatışması
• Maktu mesai ücretini fiilen zabıta hizmeti yapmayan personele ödemek; K cetveli üst sınırını aşmak
• Zabıta memurluğu görevini işçi ya da şirket personeline yaptırmak
• Kılık kıyafet ve rütbe işaretlerini eksik kullanmak; sivil kıyafetle izinsiz görev yapmak
• Görevde yükselmede hizmet süresi ve öğrenim şartlarını kontrol etmeden atama yapmak
• Mevzuat değişikliklerini (Kabahatler Kanunu ceza tutarları, yönetmelik değişiklikleri, K cetveli) izlememek

Zabıta Mevzuatı Eğitimi Kimler İçin? Zabıta Yönetmeliği Eğitimi, Zabıta Memuru Eğitimi ve Belediye Eğitimi Programları

Zabıta mevzuatı eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

• Belediye zabıta müdürlükleri ve zabıta daire başkanlıkları (müdürler, amirler, komiserler ve memurlar), yeni atanan zabıta memurları ve aday memurlar, büyükşehir ve ilçe zabıta birimleri.
• İşyeri ruhsatı veren ruhsat ve denetim birimleri, yazı işleri ve encümen sekretaryası, mali hizmetler ve gelir birimleri, hukuk müşavirlikleri.
• İmar ve fen işleri, sağlık, veteriner ve çevre birimleri (ortak denetimler), insan kaynakları ve personel birimleri (atama, kıyafet, maktu mesai, görevde yükselme).
• Belediye başkan yardımcıları ve encümen üyeleri ile belediye şirketlerinin destek hizmeti personeli.

Eğitim içeriği Belediye Zabıta Yönetmeliği (teşkilat, görev-yetki, atama şartları, eğitim, kılık-kıyafet, personel hakları), zabıtaya görev veren kanunların verdiği görevler, tutanak ve idari yaptırım uygulaması, mühürleme ve faaliyetten men, maktu mesai, görevde yükselme ve disiplin ile vatandaşla iletişim bölümlerinden oluşur.