Belediye Şirketi Yönetim Kurulu, Belediye Şirketi Genel Kurulu, Belediye Şirketlerinde Huzur Hakkı, Sermaye Artırımı ve Sorumluluk: Mahalli İdare Şirketlerinde Yönetim Süreçleri, Kuruluş Aşaması, Yönetim ve Denetim Organlarına Kimlerin Seçilebileceği, Gör

Belediye Şirketi Yönetim Kurulu ve Mahalli İdare Şirketleri Nedir? Devletin Kurumsal Yapısı İçinde Yeri, Özel Şirketlerden Farkları, Kuruluş Aşamasında Dikkat Edilmesi Gerekenler ve Kuruluş Sürecinden Doğan Sorumluluklar

Belediye şirketi yönetim kurulu, belediyenin, büyükşehir belediyesinin, bağlı kuruluşlarının ya da il özel idaresinin sermayesinin tamamına ya da yarısından fazlasına sahip olduğu anonim şirketlerde Türk Ticaret Kanunu md. 359 ve devamına göre genel kurulca seçilen ve şirketi yöneten ve temsil eden organdır (limited şirketlerde müdür ya da müdürler kurulu).

Devletin kurumsal yapısı içinde yeri: bu şirketler genel yönetim kapsamındaki kamu idaresi değildir (5018'e doğrudan tabi olmayan özel hukuk tüzel kişileri), ancak sermayesi kamuya ait olduğundan 6085 sayılı Sayıştay Kanunu md. 4 kapsamında Sayıştay denetimine, 4734 md. 2/d kapsamında kamu ihale mevzuatına, Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği'ne, 237 sayılı Taşıt Kanunu'na, 3628 sayılı Mal Bildirimi Kanunu'na, Türk Ceza Kanunu'nun kamu görevlisi hükümlerine, belediye meclisinin denetimine (5393 md. 18 ve 26) ve İçişleri Bakanlığı'nın vesayet denetimine tabidir.

• Özel şirketlerden farkları: sermaye sahibinin kamu olması, kuruluşta izin şartı, faaliyet alanının belediyenin görev alanıyla sınırlı olması.
• Sayıştay ve meclis denetimi, ihale mevzuatına tabi olma, personel rejiminin 696 KHK ve yönetmeliklerle kısıtlanması.
• Kâr amacının kamu hizmetiyle dengelenmesi, yöneticilerin kamu görevlisi gibi sorumlu olması ve belediye-şirket arası kaynak aktarımının kamu zararı denetimine tabi olması.

Hibe yoluyla alınan şirketler (başka bir kamu kurumundan bedelsiz devralınan; 696 KHK ile devralınanlar): avantajları kuruluş süresi ve maliyetinin olmaması, mevcut personel ve iş deneyimi; dezavantajları devralınan borçlar, davalar, personel yükü, eski sözleşmeler ve gizli yükümlülüklerdir — devir öncesi mali ve hukuki inceleme (due diligence) gereklidir.

Kuruluş sürecinden kaynaklanan sorumluluklar: izinsiz kuruluş ya da ortaklık, görev alanı dışı faaliyet, sermayenin usulsüz karşılanması, ayni sermayede değerleme hatası, tescil ve bildirim eksiklikleri, kurucuların TTK md. 549-553 kapsamındaki sorumluluğu, meclis ve encümen üyelerinin karar sorumluluğu ve Sayıştay'ın kuruluş harcamalarını kamu zararı olarak değerlendirmesidir.

Belediye şirketlerinin kuruluşu, personeli ve vergisi için belediye şirketleri rehberi, belediye ile şirket arasındaki kaynak ve hizmet ilişkisi için belediye ile belediye şirketi arasındaki ilişki rehberi, büyükşehir şirketleri için büyükşehir belediye kanunu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Belediye Şirketi Yönetim Kuruluna ve Limited Şirket Müdürlüğüne Kimler Seçilebilir? Belediye Başkanı, Başkan Yardımcısı, Vali, Kaymakam, Meclis Üyeleri, Belediye Personeli ve Şirket İşçilerinin Organlarda Görev Alması, Yeni Yönetimin Oluşturulması ve Üyelerin Değiştirilmesi

TTK md. 359'a göre anonim şirket yönetim kurulu esas sözleşmeyle atanmış ya da genel kurulca seçilmiş bir ya da daha fazla kişiden oluşur; tüzel kişi ortak (belediye) yönetim kuruluna seçilebilir ve tüzel kişi adına yalnızca bir gerçek kişi tescil ve ilan olunur.

• Vali ve vali yardımcıları — il özel idaresi şirketlerinde (5302 md. 52) yönetim ve denetim kurullarında görev alabilir.
• Kaymakamlar — ilçe belediye şirketlerinde görev alamaz (mülki idare amirinin vesayet konumu ve 5442 sayılı Kanun).
• Meclis ve il genel meclisi üyeleri — yönetim ve denetim kurulu üyeliği yapabilir.
• Belediye personeli — yönetim kurulu üyeliği dışında şirkette fiilen çalıştırılamaz (memurun şirket işini yürütmesi Sayıştay bulgusudur); 657 md. 28'e göre memurların ticaret yasağının istisnası olarak sermayesinin yarısından fazlası kamuya ait şirketlerde yönetim-denetim kurulu üyeliği yapılabilir (631 ve 375 sayılı KHK'lerdeki ücret ve huzur hakkı sınırlarıyla).
• Şirket işçileri — TTK'ya göre yönetim organı üyeliğine seçilmesi mümkün olmakla birlikte işçi ile yönetici sıfatının çatışması nedeniyle uygulamada önerilmez.

Görev alma koşulları: TTK md. 359/3'e göre yönetim kurulu üyelerinin tam ehliyetli olması, iflas etmemiş olması, md. 363'teki engel hallerin bulunmaması, ana sözleşmede öngörülen nitelikler, kamu görevlileri için mevzuattaki uyum şartları, yönetim kurulu üyelerinin şirketle rekabet etmeme (md. 396) ve şirketle işlem yapma yasağı (md. 395) ile İçişleri Bakanlığı genelgeleriyle getirilen nitelik ve sayı sınırlamaları.

Meclis üyelerinin görev ve yasakları için belediye meclis üyeleri eğitimi rehberi, memurların yasakları için 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu rehberi tamamlayıcıdır.

Belediye Şirketlerinde Huzur Hakkı, Yönetim Organının Görev Süresi ve Görevden Alınması, Şirketlerin Yükümlülükleri ve Yasal Hakları, Üyeliklerin Sona Ermesi, Kamu Haznedarlığı, Harcırah ve Taşıt Kanunu Uygulaması

Belediye şirketlerinde huzur hakkı: TTK md. 394'e göre yönetim kurulu üyelerine tutarı esas sözleşmeyle ya da genel kurul kararıyla belirlenmiş olmak şartıyla huzur hakkı, ücret, ikramiye, prim ve yıllık kârdan pay ödenebilir.

Yönetim organının görev süresi ve görevden alınması: TTK md. 362'ye göre yönetim kurulu üyeleri en çok üç yıl için seçilir ve esas sözleşmede aksi öngörülmemişse yeniden seçilebilir; limited şirket müdürleri süreli ya da süresiz atanabilir. Görevden alma genel kurul kararıyla (md. 364) ve limited şirketlerde ortaklar kararıyla (md. 630) yapılır; belediye başkanının değişmesi kendiliğinden yönetim kurulunu değiştirmez, yeni başkan belediyeyi genel kurulda temsil ederek değişikliği gerçekleştirir.

Şirketlerin yükümlülükleri: TTK'dan doğan (defter tutma, finansal tablo ve faaliyet raporu hazırlama, genel kurul yapma, ticaret sicili bildirimleri, bağımsız denetime tabi olma, sermaye kaybı ve borca batıklık bildirimleri md. 376), vergisel (kurumlar vergisi, KDV, stopaj, damga vergisi, e-defter/e-fatura), SGK ve iş hukuku (696 KHK ve toplu iş sözleşmesi) ile kamu mevzuatından doğan (Sayıştay'a belge/bilgi verme, 4734'e göre alım, Kamu Haznedarlığı, Taşıt Kanunu, mal bildirimi, meclise faaliyet raporu sunma) yükümlülükler.

Yasal hakları: tüzel kişilik olarak sözleşme yapma, dava ve icra hakkı, ihalelere katılma, teşviklerden yararlanma, kâr dağıtımı ve sermaye artırımı talep etme, belediye taşınmazlarını 5216 md. 26 ve 5393 md. 18 kapsamında kiralama ve işletme.

Üyeliklerin sona ermesi: görev süresinin dolması, genel kurulca görevden alınma, istifa, ölüm, fiil ehliyetinin kaybı, iflas, seçilme şartlarının kaybı, kamu görevlisi üyenin görevden ayrılması, belediye başkanı ya da meclis üyeliği sıfatının sona ermesi, mahkeme kararıyla azil ve şirketin tasfiyesi.

Şirket personelinin hukuki statüsü için belediye şirket işçileri hangi kanuna tabi rehberi, taşeron işçilerin özlük ve toplu sözleşme hakları için belediye şirketleri taşeron işçileri rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Yönetim Organlarında Karar Alma Esasları, Karar Alırken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar, Organ Üyelerinin Cezai ve Hukuki Sorumlulukları, Şirket Alacaklarından ve Borçlarından Sorumluluk ve Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Karar alma esasları: TTK md. 390'a göre esas sözleşmede aksine ağırlaştırıcı hüküm yoksa yönetim kurulu üye tam sayısının çoğunluğu ile toplanır ve toplantıda hazır bulunanların çoğunluğuyla karar alır; üyeler birbirlerini temsilen oy veremez, vekille katılamaz. Oylar eşitse konu gelecek toplantıya bırakılır; ikinci toplantıda da eşitlik olursa öneri reddedilmiş sayılır.

Karar alırken dikkat edilmesi gerekenler: kararların şirketin faaliyet konusu ve belediyenin görev alanı içinde kalması, genel kurul yetkisindeki konuların (ana sözleşme değişikliği, sermaye artırımı, kâr dağıtımı, birleşme, tasfiye) yönetim kurulunca alınmaması, belediye-şirket kaynak aktarımlarında her iki tarafın organ kararlarının bulunması, ihale ve satın alma kararlarının 4734'e uygunluğu, personel ve ücret kararlarının 696 KHK ve toplu iş sözleşmesine uygunluğu, çıkar çatışması bulunan üyelerin (md. 393) müzakereye katılmaması ve TTK md. 376 sermaye kaybı/borca batıklık durumunda gerekli tedbirlerin alınması.

Cezai ve hukuki sorumluluklar: hukuki sorumluluk TTK md. 553'e göre kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurlarının kusurlu ihlalleri hâlinde şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumluluğudur (kusur esası, farklılaştırılmış teselsül md. 557); belgelerin ve beyanların kanuna aykırılığı (md. 549), sermaye hakkında yanlış beyan (md. 550), değer biçmede yolsuzluk (md. 551) ayrı sorumluluk sebepleridir.

Şirket alacaklarından ve borçlarından sorumluluk: şirket alacaklılarına karşı kural olarak şirket tüzel kişiliği malvarlığıyla sorumludur ve yönetim kurulu üyeleri şirket borçlarından şahsen sorumlu değildir; ancak kamu alacaklarında kanuni temsilciler 6183 mükerrer md. 35'e göre şahsen sorumludur. TTK md. 553 kapsamında kusurlu yönetimden doğan zararlar için alacaklılar sorumluluk davası açabilir (özellikle borca batıklık bildiriminin yapılmaması md. 376).

Dikkat edilmesi gereken hususlar: göreve başlarken şirketin mali ve hukuki durumunu devir tutanağıyla teslim almak, karar defteri ve genel kurul tutanaklarını düzenli tutmak, kamu mevzuatına tabi alanları (ihale, haznedarlık, taşıt, huzur hakkı, personel) bilmek, belediye ile ilişkileri yazılı sözleşmeye bağlamak, Sayıştay bulgularını izlemek, çıkar çatışmalarından kaçınmak, yönetici sorumluluk sigortası yaptırmak ve görevden ayrılırken ibra ve devir işlemlerini tamamlamaktır.

Kamu zararı ve sorumluluk için kamu zararı nedir rehberi, Sayıştay denetimi için Sayıştay denetimine hazırlık rehberi tamamlayıcıdır.

Belediye Şirketi Genel Kurulu: Ne Zaman ve Nasıl Toplanır, Alınması Gereken Kararlar, Tek Ortaklı Şirketlerde Genel Kurulun Zamanında Yapılmamasının Sonuçları, Yönetim ve Genel Kurulun Yetki ve Görevleri

Belediye şirketi genel kurulu, şirketin en yüksek karar organıdır; belediye tek ortak ya da çoğunluk ortağı olarak genel kurulda belediye başkanı ya da meclis kararıyla yetkilendirilen temsilci aracılığıyla oy kullanır.

Alınması gereken kararlar: yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporunun görüşülmesi, finansal tabloların ve bağımsız denetim raporunun onaylanması, yönetim kurulu üyelerinin ibrası, kârın kullanımı ve kâr payı dağıtımı, yönetim kurulu üyelerinin seçimi ve huzur hakkı/ücretlerinin belirlenmesi, denetçi seçimi, ana sözleşme değişiklikleri, sermaye artırımı ya da azaltımı, önemli miktarda varlık satışı (md. 408), birleşme, bölünme ve tasfiye kararları.

• Çağrı ve ilan sürelerine uyulması, gündemin eksiksiz hazırlanması.
• Belediye temsilcisinin yetki belgesinin (meclis kararı ya da başkan yetkisi) bulunması.
• Finansal tabloların genel kurul öncesi hazır ve incelemeye açık olması (md. 437).
• Toplantı tutanağının usulüne uygun düzenlenmesi ve tescili; genel kurul kararlarının belediye meclisine bilgi olarak sunulması.

Yönetim ve genel kurulun yetki ve görevleri: genel kurulun devredilemez yetkileri (md. 408: esas sözleşme değişikliği, yönetim kurulu üyelerinin seçimi ve ibrası, denetçi seçimi, finansal tabloların onayı, kârın kullanımı, önemli varlıkların satışı, şirketin feshi) ile yönetim kurulunun devredilemez görev ve yetkileri (md. 375) birbirinden ayrıdır; belediye meclisinin şirket üzerindeki yetkileri (5393 md. 18: şirket kurma, ortak olma, sermaye artırımına katılma kararları; faaliyet raporlarının meclise sunulması) ve belediye başkanının ortaklık haklarını kullanma yetkisi (md. 38) yönetim-genel kurul ilişkisinin çerçevesidir.

Belediye meclisinin şirketler üzerindeki denetim yetkisi için belediye denetim komisyonu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Belediye Şirketlerinde Sermaye Artırımı, Ana Sözleşme Değişikliği Süreçleri, Yeni Denetim Anlayışı, Şirket Bünyesinde İkinci Şirket Kurulması, TTK Değişikliklerinin Etkileri ve Yerel Yönetim Şirketlerine Atıfta Bulunan Diğer Mevzuat

Belediye şirketlerinde sermaye artırımı: önce belediye meclisinin sermaye artırımına katılma ve artırılan sermayenin belediye bütçesinden karşılanması kararı (5393 md. 18/i), ardından şirket genel kurulunun ana sözleşmenin sermaye maddesini değiştiren kararı (TTK md. 456-462: mevcut sermayenin tamamen ödenmiş olması şartı, yönetim kurulunun beyanı, ayni sermayede mahkemece atanan bilirkişi değerlemesi, rüçhan hakkı, tescil ve ilan) gerekir.

Ana sözleşme değişikliği süreçleri: yönetim kurulunun değişiklik önerisi ve tadil metni hazırlaması, Ticaret Bakanlığı izni gereken şirket ve maddelerde izin alınması, genel kurulun ağırlaştırılmış nisapla (md. 421) karar alması, belediye meclisinin ortaklık iradesini oluşturması (faaliyet konusu, sermaye, unvan değişikliklerinde meclis kararı ve gerekiyorsa Cumhurbaşkanı izni), tadil metninin ticaret siciline tescili ve ilanı.

Yeni denetim anlayışı: TTK'nın bağımsız denetim sistemi (md. 397-406; Cumhurbaşkanı Kararı'ndaki aktif toplamı, net satış hasılatı ve çalışan sayısı ölçütleri), Sayıştay denetimi (6085 md. 4: belediyelerin sermayesinin yüzde ellisinden fazlasına sahip olduğu şirketlerin denetlenmesi; denetim raporlarının TBMM'ye ve belediye meclisine sunulması), belediye meclisi ve denetim komisyonunun denetimi, İçişleri Bakanlığı mülkiye müfettişlerinin denetimi, iç denetim-iç kontrol sistemi ve kurumsal yönetim ilkeleri (şeffaflık, hesap verebilirlik, adillik, sorumluluk) birlikte uygulanır.

TTK değişikliklerinin etkileri: asgari sermaye tutarlarının artırılması (sermayesini yükseltmeyen şirketlerin infisah etmiş sayılması), yönetim kurulu toplantı ve karar usullerindeki değişiklikler (elektronik toplantı, elden dolaştırma), tek ortaklı şirket kolaylıkları, bağımsız denetim eşiklerinin güncellenmesi, şirketler topluluğu hükümleri (belediye ile şirketleri arasında hakim şirket ilişkisi ve bağlılık raporu) ve sermaye kaybı-borca batıklıkta yeni kurallar (md. 376) belediye şirketlerinin ana sözleşmelerini güncellemesini gerektirir.

Diğer mevzuat: 4734 md. 2/d ve 4735, 6085 md. 4 (Sayıştay denetimi), 5018 md. 71 (kamu zararı), 696 sayılı KHK geçici md. 23-24, 375 sayılı KHK ek md. 20 ve 631 sayılı KHK (kamu görevlilerinin şirket ücretleri), Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği, 237 sayılı Taşıt Kanunu, 3628 sayılı Mal Bildirimi Kanunu, 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu, 6698 sayılı KVKK, 2886 sayılı Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu.

Şirketlerin denetim ve muhasebesi için belediye şirketlerinin denetimi rehberi, belediye mevzuatının bütünü için belediye mevzuatı rehberi tamamlayıcıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Cumhurbaşkanı izni ve meclis kararı olmadan şirket kurmak ya da iştirak edinmek; görev alanı dışı faaliyet konusu yazmak
• Seçim sonrası genel kurul yapmadan yönetim kurulunu fiilen değiştirmek; kararları tescil ve ilan etmemek
• Belediye personelini şirkette fiilen çalıştırmak ya da şirket personelini belediyede görevlendirmek
• Huzur hakkını genel kurul kararı olmadan, kamu görevlisi sınırlarını aşarak ya da toplantı yapılmadan ödemek
• Olağan genel kurulu üç ay içinde yapmamak; finansal tabloları ve faaliyet raporunu onaylatmamak
• Yönetim kurulu kararlarını karar defterine işlememek; elden dolaştırma usulünü yanlış uygulamak
• Sermaye artırımını meclis kararı ve bütçe ödeneği olmadan yapmak; zarar kapatmak için sürekli sermaye aktarmak
• Ana sözleşme değişikliğinde Bakanlık izni ve ağırlaştırılmış nisabı gözetmemek
• Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği ve Taşıt Kanunu'nun şirketleri kapsadığını bilmemek; belediye yöneticilerine şirket aracı tahsis etmek
• Belediye ile şirket arasındaki hizmet ve kira ilişkilerini yazılı sözleşmeye bağlamamak
• Borca batıklık ve sermaye kaybında TTK md. 376 tedbirlerini almamak
• Görev devrinde mali ve hukuki durumu tutanakla teslim almamak; mal bildirimi vermemek

Mahalli İdare Şirketlerinde Yönetim Süreçleri Eğitimi Kimler İçin? Belediye Şirketleri Eğitimi, Belediye Gelirleri Eğitimi ve Belediye Eğitimi Programları

Mahalli idare şirketlerinde yönetim süreçleri eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

• Yeni seçilen belediye başkanları, başkan yardımcıları, belediye meclis üyeleri, il genel meclisi üyeleri, genel sekreterler ve yardımcıları.
• Belediye ve il özel idaresi şirketlerinin yönetim kurulu başkan ve üyeleri, limited şirket müdürleri, denetim kurulu üyeleri ve denetçiler, şirket genel müdürleri.
• Şirket mali işler, muhasebe, insan kaynakları ve hukuk birimleri; belediyelerin iştirakler ve kaynak geliştirme daire başkanlıkları, mali hizmetler müdürlükleri, hukuk müşavirlikleri, iç denetçiler, denetim komisyonu üyeleri.
• Büyükşehir belediyeleri ve bağlı kuruluşlarının şirketleri, il özel idaresi şirketleri, mahalli idare birliklerinin şirketleri, belediye şirketlerine hizmet veren mali müşavir, avukat ve bağımsız denetçiler.

Eğitim içeriği kuruluş aşaması ve sorumlulukları, yönetim kuruluna ve müdürlüğe kimlerin seçilebileceği, yönetimin değiştirilmesi, huzur hakkı, görev süresi ve görevden alınma, şirketlerin yükümlülükleri ve hakları, üyeliklerin sona ermesi, kamu haznedarlığı-harcırah-taşıt kanunu uygulaması, karar alma esasları, organ üyelerinin cezai ve hukuki sorumlulukları, şirket alacaklarından sorumluluk, genel kurulun toplanması ve kararları, sermaye artırımı, ana sözleşme değişikliği, yeni denetim anlayışı, ikinci şirket kurulması ve TTK değişikliklerinin etkileri konularından oluşur.