Kamu kurumları internet sitesi rehberi, kamu idarelerinin internet sitelerinin içerik, tasarım, erişilebilirlik, güvenlik ve yönetim standartlarını belirleyen, Başbakanlık genelgesiyle uyulması zorunlu kılınan ve sonradan Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi tarafından güncellenerek sürdürülen kılavuzdur (kamuoyunda KAMİS ya da kamu internet siteleri rehberi olarak bilinir).
Rehber, kamu internet sitelerinin gov.tr alan adı altında yayımlanmasını, kurumsal kimlik ve ortak tasarım ilkelerini, asgari site ve ana sayfa içeriğini, erişilebilirlik ve kullanılabilirlik ölçütlerini, içerik yönetimi sorumluluklarını, güvenlik ve kişisel verilerin korunması kurallarını ve e-Devlet Kapısı ile entegrasyonu düzenler.
Uygulama esasları: her kamu idaresi bir kurumsal internet sitesi kurar, siteyi gov.tr, bel.tr ya da edu.tr alan adıyla yayımlar, site yönetiminden sorumlu birimi ve içerik sorumlularını üst yönetici onayıyla belirler, içerik sağlama-onay-yayım iş akışını yazılı hâle getirir, siteyi Bilgi ve İletişim Güvenliği Rehberi'ne uygun barındırır, kişisel verileri 6698 sayılı Kanun'a göre işler ve site hizmetlerini e-Devlet Kapısı üzerinden de erişilebilir kılar.
Temel beklentiler: doğruluk (yayımlanan bilgi resmî ve güncel olmalı), güncellik (dokümanlar mevzuattaki sürede yenilenmeli), erişilebilirlik (engelli kullanıcılar dahil herkes tarafından erişilebilir olmalı), bulunabilirlik (arama, menü, site haritası), etkileşim (bilgi edinme, başvuru ve şikâyet kanalları), güvenlik (HTTPS, yetkilendirme, yedekleme) ve saydamlık (mali ve idari bilgilerin kamuoyu denetimine açık olması). Rehbere uyum Sayıştay denetiminde, İçişleri Bakanlığı teftişlerinde ve Dijital Dönüşüm Ofisi izlemelerinde denetlenir.
Bilgi edinme hakkının sitedeki yeri için 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Bilginin elektronik yayımlanmasının hukuki dayanağı, 5018 sayılı Kanun'un 7. maddesindeki mali saydamlık ilkesidir: her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında denetimin sağlanması amacıyla kamuoyu zamanında bilgilendirilir; bütçelerin hazırlanması, uygulanması ve sonuçlarının kamuoyuna açık ve ulaşılabilir olması, teşvik ve desteklemelerin belirli dönemler itibarıyla açıklanması zorunludur.
Bu ilkeyi somutlaştıran hükümler: 5018 md. 9 (stratejik plan ve performans programının açıklanması), md. 30 (mali durum ve beklentiler raporu), md. 41 (faaliyet raporları), md. 29 (yardımların ilanı), Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği (bilgi ve iletişim bileşeni), 5393 sayılı Belediye Kanunu (meclis gündemi ve kararları, faaliyet raporu, bütçe ve kesin hesabın ilanı) ve 6085 sayılı Sayıştay Kanunu (denetim raporlarının duyurulması).
İnternet sitesi, kanunda kamuoyuna açıklama ya da ilan olarak geçen yükümlülüklerin bugün fiilen tek ve zorunlu kanalıdır; yönetmeliklerin çoğu yayımı açıkça idarenin internet sitesine bağlar.
Hesap verme sorumluluğu (5018 md. 8) ile mali saydamlık birlikte okunur: yayımlanmayan bilgi, üst yöneticinin ve ilgili birim yöneticilerinin idari sorumluluğunu doğurur.
Asgari site içeriği: kurum hakkında bilgiler (tarihçe, görev ve yetkiler, teşkilat şeması), mevzuat, hizmetler (kamu hizmet standartları tablosu, e-hizmetler), duyurular, ihale ilanları, insan kaynakları (personel alım ilanları), mali bilgiler (bütçe, kesin hesap, stratejik plan, faaliyet raporu), bilgi edinme, iletişim, site haritası, arama ve erişilebilirlik/gizlilik metinleri.
Asgari ana sayfa içeriği: kurum adı, logosu ve devlet armasının kurumsal kimlik kurallarına göre yerleşimi, ana menü, duyuru alanı, hızlı erişim bağlantıları (e-hizmetler, bilgi edinme, ihale, iletişim), site içi arama, erişilebilirlik araçları, e-Devlet Kapısı bağlantısı, sosyal medya bağlantıları ve son güncelleme tarihi.
E-posta adresleri: kurumsal e-posta adreslerinin kurumsal alan adıyla (gov.tr, bel.tr) yayımlanması, bilgi edinme birimi e-posta adresinin ayrı ve izlenir olması, kişisel e-posta adreslerinin kurumsal iletişimde kullanılmaması ve Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) adresinin ilanı.
Yayınlanacak dokümanların kalitesi: dokümanlar makine tarafından okunabilir biçimde (PDF/A, açık veri formatları), erişilebilir (taranmış görüntü değil metin), tarih ve sürüm bilgisiyle, kalıcı bağlantıyla ve yetkisiz değişikliğe karşı korunarak yapılandırılmış olmalıdır.
Elektronik belge yönetimiyle ilişki için EBYS rehberi, sosyal medya hesaplarının kurumsal yönetimi için sosyal medya yönetimi rehberi tamamlayıcıdır.
Zorunlu dokümanlar ve yayım zamanları:
Bilgi edinme arayüzleri: elektronik başvuru formu, bilgi edinme biriminin iletişim bilgileri, başvuru ve itiraz usulü ile yıllık bilgi edinme raporunun özeti sitede bulunur.
Kamu hizmet standartları tablosu: idarenin sunduğu her hizmet için hizmetin adı, istenen belgeler, tamamlanma süresi ve şikâyet mercii bilgilerini içeren tablo hem hizmet sunulan binada hem internet sitesinde yayımlanır; tabloda olmayan belge istenemez.
Denetime ilişkin sonuçlar: 5393 md. 55'e göre belediyelerin denetim sonuçları (Sayıştay ve İçişleri Bakanlığı denetimleri) kamuoyuna açıklanır ve meclise sunulur; belediye meclisi denetim komisyonu raporu ve iç denetim faaliyet raporu özetleri de saydamlık gereği yayımlanır.
Diğer dokümanlar: bütçe ve kesin hesap, mali tablolar, meclis gündemi ve kesinleşen kararlar, encümen kararları, belediye tarifeleri, imar planı askı ilanları, ihale ilanları, KVKK aydınlatma metni ve etik sözleşmesi. Bu belgelerin hazırlanması için stratejik plan hazırlama rehberi, performans programı rehberi, faaliyet raporu rehberi ve mali durum ve beklentiler raporu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Belediye web sitesinde bulunması gerekenler, genel kamu yükümlülüklerine 5393 sayılı Kanun'un getirdiği yerel yükümlülüklerin eklenmesiyle oluşur:
Zorunlu yapısal hususlar: gov.tr ya da bel.tr alan adı ve HTTPS; erişilebilirlik (5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve rehberin ölçütleri; ekran okuyucu uyumu, klavye ile gezinme, alternatif metinler, kontrast ve yazı boyutu ayarı) ve kamu web sitesi erişilebilirlik beyanı; mobil uyumluluk; kişisel verilerin korunması (aydınlatma metni, çerez politikası, VERBİS bilgileri); kamu hizmet standartları tablosu; kurumsal kimlik ve e-Devlet Kapısı entegrasyonu.
Yayım zamanına ilişkin zorunlu hususlar: mevzuatta süre öngörülen belgeler (faaliyet raporu Şubat ya da Nisan, mali durum ve beklentiler raporu Temmuz, meclis kararları yedi gün, imar askısı bir ay) süresinde yayımlanmalı ve yayım tarihi belge üzerinde görünmelidir.
Belediyenin görev ve yetkilerinin genel çerçevesi için belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları rehberi tamamlayıcıdır.
İnternet sayfalarında bulunması ve bulunmaması gerekenlerle ilgili sorumluluk üst yöneticinindir: 5018 md. 11'e göre üst yöneticiler (belediyelerde belediye başkanı, il özel idarelerinde vali, üniversitelerde rektör) stratejik planların hazırlanmasından, mali saydamlık ve hesap verme sorumluluğunun gereklerinin yerine getirilmesinden sorumludur.
Üst yönetici, sorumluluğunu görev dağılımında belirlediği kişiler eliyle yürütebilir: bilgi işlem (altyapı, güvenlik, erişilebilirlik), strateji geliştirme ya da mali hizmetler (planlar ve raporlar), basın ve halkla ilişkiler (haber ve sosyal medya), hukuk (mevzuat ve KVKK), insan kaynakları (ilanlar) ve bilgi edinme birimi (başvuru arayüzü); görevlendirme yazılı olmalı ve yayım takvimi iç kontrol eylem planında yer almalıdır.
Sorumluluğun gereğini yapmayan üst yöneticinin idari sorumluluğu vardır: mevzuatta öngörülen belgelerin yayımlanmaması Sayıştay düzenlilik denetiminde mali saydamlık bulgusu, İçişleri Bakanlığı teftişinde belediye mevzuatına aykırılık, kişisel veri ihlalinde Kişisel Verileri Koruma Kurulu idari para cezası olarak sonuç doğurur; içerik sorumluları kendi görev alanlarındaki eksiklikten disiplin hükümlerine göre sorumludur.
Sorumluluk yönetiminin araçları: yıllık yayım takvimi ve kontrol listesi, belge bazında sorumlu ve yedek sorumlu, yayım öncesi onay ve kişisel veri kontrolü, üç ayda bir site denetimi ve iç denetim planına internet sitesi uyum denetiminin alınması. İç kontrol sistemiyle ilişkisi için iç kontrol mevzuatı ve eylem planı rehberi tamamlayıcıdır.
İnternet sayfalarında bulunmaması gerekenler, saydamlık ile gizlilik ve güvenlik arasındaki sınırı çizer.
Bulunmaması gerekenler: kişisel veriler (T.C. kimlik numaraları, adresler, sağlık ve ceza bilgileri, maaş bilgileri; meclis kararlarında, ihale sonuçlarında ve sosyal yardım listelerinde maskelenmesi gerekir), 6698 sayılı Kanun'a aykırı işlenen veriler, 4982 md. 15-27'deki bilgi edinme sınırları kapsamındaki bilgiler (devlet sırrı, adli soruşturma, özel hayatın gizliliği, ticari sır), ihalelerde yaklaşık maliyet, güvenlik zafiyeti yaratacak bilgiler (bina planları, sunucu ve ağ bilgileri), henüz kesinleşmemiş kararlar, telifli içerik izinsiz kullanımı, ticari reklam ve siyasi propaganda ve güncelliğini yitirmiş yanıltıcı bilgiler.
İyi uygulama örnekleri: mali bilgilerin tek sayfada toplanması (stratejik plan, bütçe, faaliyet raporu, denetim raporları; yıllara göre arşiv), belge takviminin yayımlanması, açık veri portalı (bütçe ve harcama verilerinin makine tarafından okunabilir biçimde sunulması), performans göstergelerinin görselleştirilmiş izleme panoları, meclis oturumlarının canlı yayını ve kararların arama yapılabilir veri tabanı, bilgi edinme istatistiklerinin yayımlanması, erişilebilirlik beyanı ve geri bildirim kanalı, vatandaş memnuniyet anketlerinin sonuçlarının paylaşılması ve kent bilgi sisteminin herkese açık olması.
Eğitim öncesinde idarenin mevcut internet sayfasının bu ölçütlerle incelenmesi ve eksiklik raporunun çıkarılması, programın uygulamalı bölümünün başlangıç noktasıdır.
Kamu idarelerinin internet sayfasında bulunması gereken bilgiler eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
Program üç saat olarak öngörülür ve uygulama esasları, temel beklentiler, bilginin elektronik yayımlanması, asgari site ve ana sayfa içerikleri, zorunlu dokümanlar (stratejik plan, performans programı, faaliyet raporu, mali durum ve beklentiler raporu, yardımlar, kamu hizmet standartları, denetim sonuçları), zorunlu hususlar, sorumluluk, bulunmaması gerekenler ve iyi uygulama örnekleri bölümlerinden oluşur.
Eğitim öncesinde idarenin internet sayfası uzmanlarca incelenir, eksiklik ve risk raporu çıkarılır ve eğitim bu rapor üzerinden idareye özgü olarak verilir; uygulamalı bölümde katılımcılar kendi siteleri için yayım takvimi, içerik sorumluluk matrisi ve erişilebilirlik kontrol listesi hazırlar. Kamu internet siteleri eğitimi adıyla bilgi işlem ve halkla ilişkiler birimleri için teknik ağırlıklı olarak da düzenlenen program, mali yönetim ve mali mevzuat eğitimi dizisinde stratejik plan, performans programı, faaliyet raporu, bilgi edinme ve iç kontrol programlarıyla birlikte saydamlık ve hesap verme sorumluluğu eğitim setini oluşturur ve kamu eğitim programları arasında tüm kamu idarelerine açıktır. Katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.
Uygulamada en sık karşılaşılan aksaklık, zorunlu mali belgelerin yayımlanması kadar bu belgelerin arşiv erişilebilirliğinin ve veri formatının göz ardı edilmesidir. Yayım süreçlerinde şu operasyonel hususlara dikkat edilmelidir: