Sözleşme imzalandıktan sonra yapılacak işlemler, 4734 sayılı Kanun'un ihale süreciyle sona erdiği noktada 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun devreye girdiği, sözleşmenin imzalanmasından kesin teminatın iadesine kadar süren uygulama aşamasıdır.
Hukuki çerçevesi: 4735 sayılı Kanun, tip sözleşmeler ve genel şartnameler (Yapım İşleri Genel Şartnamesi, Hizmet İşleri Genel Şartnamesi), Mal Alımları/Hizmet Alımları/Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmelikleri, Fiyat Farkına İlişkin Esaslar, 5510 sayılı Kanun'un hakediş ve teminat iadesinde SGK borcu hükümleri, 6183 sayılı Kanun'un vergi borcu sorgusu hükmü ve EKAP mevzuatıdır.
Sözleşme sonrası ihale işlemleri süreç haritası on beş adımda izlenir: sözleşmenin imzalanması ve damga vergisi ödemesi, KİK payının yatırılması, EKAP'a kayıt, işe başlama ve yer teslimi, kontrol teşkilatı ve komisyon görevlendirmesi, iş programının onayı, sigortaların yaptırılması, alt yüklenici bildirimi, sözleşmenin yürütülmesi, hakedişlerin düzenlenmesi, muayene ve kabul, kesin hesap, kesin teminatın iadesi, iş deneyim belgesinin düzenlenmesi ve sözleşmenin kapanışı.
Her adımın sorumlusu farklıdır: ihale yetkilisi (onay ve kararlar), harcama yetkilisi (hakediş ve ödeme emri), kontrol teşkilatı (işin denetimi), muayene ve kabul komisyonu (kabul), gerçekleştirme görevlisi (belgeler), muhasebe yetkilisi (kesinti ve ödeme) ve ihale birimi (EKAP, teminat, iş deneyim).
4735 sayılı Kanun'un sözleşme hükümlerinin ayrıntısı için kamu ihale sözleşmeleri rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Damga vergisi ve KİK payı: sözleşme bedeli üzerinden binde 9,48 damga vergisi, ihale kararı üzerinden binde 5,69 karar pulu damga vergisi yüklenici tarafından ödenir; Kamu İhale Kurumu payı, sözleşme bedelinin on binde beşi oranında ve mevzuatta belirlenen tutarı aşan sözleşmelerde imzadan önce yatırılır.
EKAP kaydı: imzalanan sözleşmenin bilgileri sözleşme bildirimi ile EKAP'a kaydedilir, süre uzatımı, iş artışı, fesih ve kabul bilgileri güncellenir ve tamamlandığında sonuç bildirimi yapılır; EKAP kaydı iş deneyim belgesinin ve yasaklama işlemlerinin altyapısıdır.
İşe başlama ve yer teslimi: yapım işlerinde sözleşmede belirtilen süre içinde (genellikle beş gün) yer teslimi yapılır, yer teslim tutanağı yüklenici, kontrol teşkilatı ve idare yetkililerince imzalanır (yer tesliminin gecikmesi süre uzatımı hakkı doğurur); işe başlama tarihi süre hesabının, gecikme cezasının ve fiyat farkının başlangıcıdır.
Kontrol teşkilatı ve komisyonlar: idare, yapım ve hizmet işlerinde kontrol teşkilatını, tüm alımlarda muayene ve kabul komisyonunu görevlendirir; kontrol teşkilatı işin sözleşmeye uygun yürütülmesini denetler, ataşman ve yeşil defter tutar ve hakedişi hazırlar. Komisyon üyeleri ile kontrol teşkilatının aynı kişiler olmaması gerekir.
İş programı ve sigortalar: yapım işlerinde yüklenici yer tesliminden itibaren belirli sürede (genel şartnameye göre on beş gün) iş programını sunar ve idare onaylar; yüklenici işyerini, malzemeleri ve üçüncü kişileri kapsayan inşaat sigortasını (all risk) işe başlamadan önce yaptırır ve poliçeyi idareye sunar.
Alt yüklenici: ihale dokümanında izin verilmişse yüklenici alt yüklenicileri sözleşme aşamasında bildirir, idare onaylar ve alt yüklenicilerin yasaklı olmadığı kontrol edilir (yapımda işin tamamı alt yükleniciye verilemez).
Diğer idari işlemler: SGK işyeri dosyasının açıldığının teyidi, yüklenicinin tebligat adresinin belirlenmesi ve iş takip tablosunun (süre, hakediş dönemleri, teminat süreleri, garanti süresi) hazırlanması. Kontrol teşkilatı ve komisyonların yapısı için kontrol teşkilatı ve muayene kabul komisyonu rehberi, yapım işlerinde iş programı için yapım işlerinde sözleşmenin yürütülmesi rehberi tamamlayıcıdır.
Genel şartnameler, sözleşmenin uygulanmasında idare ile yüklenici arasındaki hak ve yükümlülükleri tip sözleşmeyi tamamlayacak biçimde düzenleyen ve sözleşmenin eki sayılan düzenlemelerdir; sözleşmede hüküm bulunmayan hâllerde genel şartname, orada da bulunmayan hâllerde 4735 sayılı Kanun uygulanır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi: yer teslimi, iş programı, işyerinin sigortalanması, ataşman ve yeşil defter düzeni, malzeme kontrolü, iş artışı ve yeni birim fiyat tespiti, süre uzatımı ve gecikme cezası, geçici hakediş raporlarının düzenlenmesi, fiyat farkı, geçici ve kesin kabul ile sözleşmenin feshi ve tasfiyesini kapsar.
Hizmet işleri genel şartnamesi: işin yürütülmesi ve kontrol teşkilatı, çalıştırılan personelin ücretlerinin ödenmesi ve idarenin kontrol yükümlülüğü (ücretlerin ödenmediğinin tespitinde hakedişten ödeme yetkisi), hakediş raporlarının düzenlenmesi (puantaj ve ücret bordrolarının eklenmesi), kabul işlemleri ve sözleşmenin feshini kapsar.
Mal alımlarında genel şartname bulunmaz: teslim, muayene, kabul, garanti, montaj, teslim süresi ve gecikme cezası tip sözleşme ile teknik şartnamede düzenlenir. Genel şartnameler, sözleşme tasarısında yazmayan ancak bağlayıcı olan onlarca kuralı (hakediş itiraz şerhi süresi, kabul komisyonunun toplanma süresi, teminat süresi) içerdiği için sözleşme yönetimi personelinin bunları madde madde bilmesi gerekir.
Yapım işlerinde fiyat farkı ve genel şartname uygulaması için yapım işleri fiyat farkı ve genel şartname rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Muayene ve kabul, yüklenicinin edimini sözleşmeye uygun yerine getirip getirmediğinin tespiti ve ödemenin, teminat iadesinin ve iş deneyim belgesinin ön koşuludur; 4735 md. 11'e göre en az üç kişilik muayene ve kabul komisyonları tarafından yapılır ve mal ya da iş teslim edilmedikçe kabul işlemleri yapılamaz.
Mal alımlarında: yüklenici malı teslim eder, muayene ve kabul komisyonu teknik şartnameye uygunluğu inceler, uygun mallar için kabul tutanağı, uygun olmayanlar için ret tutanağı düzenlenir; kabulü yapılan mallar taşınır kayıt yetkilisine teslim edilir ve taşınır işlem fişi düzenlenir.
Hizmet alımlarında: sürekli nitelikteki hizmetlerde (temizlik, güvenlik) kontrol teşkilatı hizmetin fiilen ifa edildiğini kontrol tutanaklarıyla belgeler; süreli ve sonuç odaklı hizmetlerde (proje, yazılım) teslimden sonra komisyon kabul yapar ve eksiklikler için süre verir.
Yapım işlerinde iki aşamalı kabul uygulanır: geçici kabul (işin tamamlandığının bildirimi, komisyonun kusur ve eksiklikleri listelemesi; geçici kabul tarihi teminat süresinin başlangıcıdır) ve kesin kabul (teminat süresinin sonunda işin kusursuz olduğunun tespiti; kesin teminatın kalan yarısının iadesinin şartıdır).
Kabul işlemlerinde ortak kurallar: komisyon üyelerinin kontrol teşkilatından farklı olması, kabul tutanağının ihale yetkilisince onaylanması ve harcama belgesi olarak ödeme emrine eklenmesi. En sık hatalar: teslim edilmeden kabul tutanağı düzenlenmesi, komisyon üyelerinin kontrol teşkilatıyla aynı olması ve garanti süresinin takip edilmemesidir.
Hakediş, sözleşme konusu işin belirli bir dönemde gerçekleştirilen kısmının bedelinin, kontrol teşkilatınca hazırlanıp idarece onaylanan belgedir; yapım işlerinde geçici hakediş raporu (metraj ve ataşmana dayalı imalat miktarları, fiyat farkı, avans mahsubu), hizmet işlerinde aylık hakediş raporu (kontrol tutanakları, puantaj, ücret bordroları) ve mal alımlarında kabul tutanağı ve faturaya dayalı ödeme belgesi düzenlenir.
Hakedişten kesintiler ve sorgular: damga vergisi (binde 9,48), gelir/kurumlar vergisi stopajı (yıllara sari inşaat işlerinde), KDV tevkifatı, SGK prim borcu (5510 md. 90; hakediş ödemesinden önce borç sorgulanır, varsa hakedişten kesilerek SGK'ya ödenir), vergi borcu sorgusu (6183 md. 22/A; belirli tutarın üzerindeki ödemelerde vadesi geçmiş borç belgesi aranır), avans mahsubu, gecikme cezası ve ilamlı alacak hacizleri.
Ödeme süresi: hakediş, sözleşmede belirtilen sürede ödenir; gecikme hâlinde yüklenici sözleşmedeki gecikme faizini isteyebilir ve ödenek yokluğu idarenin ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Hakediş kontrolü: kontrol teşkilatı metraj kontrolü, gerçekleştirme görevlisi belge kontrolü, ön mali kontrol (belirli tutarın üzerinde), harcama yetkilisi onayı ve muhasebe yetkilisi kesinti kontrolü yapar; kontrol listesi sözleşme bedeli ve iş artışı sınırı, fiyat farkı hesabı ve kesintilerin doğruluğunu kapsar.
Hakedişin düzenlenme tekniği için hakediş ve kesin hesap düzenleme rehberi, metraj ve yaklaşık maliyet ilişkisi için yaklaşık maliyet, metraj ve hakediş rehberi, ihalede vergi ve SGK borcu sorguları için EKAP yönetmeliği ve ihalede vergi ve SGK borcu rehberi tamamlayıcıdır.
Harcama belgeleri mevzuatının genel çerçevesi: 5018 md. 33'e göre giderin gerçekleştirilmesi harcama talimatıyla başlar ve ödeme emri belgesiyle sonuçlanır; kanıtlayıcı belgeler merkezi yönetim için Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği, mahalli idareler için Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliği ile düzenlenir.
Tanımlar: ödeme emri belgesi, harcama talimatı ve onay belgesi (ihaleli işlerde onay belgesi harcama talimatı yerine geçer), taahhüt dosyası (ihale ve sözleşme belgelerinin ilk hakedişe eklenen dosyası), hakediş raporu, muayene ve kabul tutanağı ve taşınır işlem fişi.
Kullanılacak belgeler: ilk hakedişte taahhüt dosyası (onay belgesi, ihale komisyonu kararı, yeterlik belgeleri, teminat, yasaklılık teyidi, sözleşme, damga vergisi ve KİK payı makbuzları, yer teslim tutanağı), her hakedişte hakediş raporu ve ekleri, fatura, muayene ve kabul tutanağı, SGK ve vergi borcu belgeleri ve son hakedişte kesin hesap ile teminat iadesi belgeleri.
Ödeme yapılacak kişiler: hakediş kural olarak sözleşmedeki yükleniciye ödenir; ortak girişimlerde pilot ortağa, temlik hâlinde idarenin onayladığı temlik alana, haciz hâlinde icra dairesine ödeme yapılır ve hak sahibinin kimliği muhasebe yetkilisince kontrol edilir.
Aranacak belgelere örnekler: temizlik hizmeti aylık hakedişi (kontrol tutanakları, puantaj, ücret bordroları, SGK aylık bildirgesi, fatura), bilgisayar alımı (taahhüt dosyası, fatura, muayene tutanağı, taşınır işlem fişi, garanti belgesi) ve yol yapımı geçici hakedişi (metraj, ataşman, yeşil defter, sigorta poliçesi, SGK ve vergi borcu belgeleri).
Dikkat edilecek hususlar: belgelerin asıl olması, fatura tarih ve tutarının hakediş ile uyumu, sorgu belgelerinin güncel olması ve mükerrer ödeme kontrolü. Harcama belgelerinin ayrıntısı için harcama belgeleri yönetmeliği rehberi ve mahalli idareler harcama belgeleri yönetmeliği rehberi, taşınır işlemleri için taşınır mal yönetmeliği rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Kesin teminatın iadesi (4735 md. 13): taahhüdün sözleşmeye uygun yerine getirildiği tespit edildikten ve SGK'dan ilişiksizlik belgesi getirildikten sonra, mal ve hizmet alımlarında kabul tutanağı düzenlenmesinden, yapım işlerinde geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra yarısı, kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalan yarısı yükleniciye iade edilir.
Yüklenicinin idareye ve SGK'ya olan borçları kesin kabul tarihine kadar ödenmemesi hâlinde teminatlar paraya çevrilip mahsup edilir; iade edilemeyen teminatlar (4735 md. 14) kesin kabul tarihinden itibaren iki yıl içinde talep edilmezse Hazine'ye gelir kaydedilir. SGK ilişiksizlik belgesi olmadan teminat iadesi kamu zararı bulgusudur.
İş deneyim belgesi düzenlenmesi: iş bitirme, iş durum, iş denetleme ve iş yönetme belgeleri, kabul tutanağının onayından sonra yüklenicinin başvurusu üzerine EKAP üzerinden düzenlenir; belge sözleşme bedeli, gerçekleşen tutar ve kabul tarihini içerir, alt yüklenicilere ve iş ortaklığı ortaklarına ayrı belge düzenlenir.
Sözleşmenin kapanışı: son hakedişin ödenmesi, kesin hesabın onaylanması, teminat iadesi, iş deneyim belgesinin düzenlenmesi, EKAP'ta sonuç bildirimi, garanti ve teminat sürelerinin takvime alınması ve sözleşme dosyasının arşivlenmesiyle tamamlanır.
Kapanış aşamasının en sık hataları: SGK ilişiksizlik belgesi olmadan teminat iadesi, garanti süresinin takip edilmemesi, iş deneyim belgesinin gerçekleşen tutar yerine sözleşme bedeliyle düzenlenmesi ve EKAP sonuç bildiriminin yapılmamasıdır.
Sözleşme sonrası ihale işlemleri eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
Eğitim vaka incelemesi ile gerçekleştirilir: bir belediyenin temizlik hizmeti alımı ya da bina onarım yapım işi gibi bir senaryo üzerinden, sözleşmenin imzalanmasından kesin teminatın iadesine kadar her aşama gruplar hâlinde çözülür; gruplar yer teslim tutanağı, kontrol tutanağı, hakediş raporu ve teminat iade yazısını hazırlar.
Program sözleşmenin imzalanması aşamasından sonra yapılacak idari işlemler, muayene ve kabul işlemleri, genel şartnamelerin özellikleri, hakediş düzenleme ve harcama belgelerinin oluşturulması bölümlerinden oluşur; standart teorik program bir gün, vaka çalışmalı program iki gün olarak planlanır. Sözleşme eğitimi ve ihale sözleşmesi eğitimi kapsamında 4735 sayılı Kanun'un sözleşme değişikliği, devir, fesih ve yasaklama hükümleriyle genişletilmiş, hakediş eğitimi kapsamında ise yapım işleri metraj ve kesin hesap uygulamalarıyla derinleştirilmiş biçimlerde de düzenlenir ve ihale mevzuatı eğitim dizisinde kamu ihale kanunu, kontrol teşkilatı, hakediş ve harcama belgeleri programlarıyla birlikte satın alma ve sözleşme yönetimi eğitim setini oluşturur. Katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.
Uygulamada en sık karşılaşılan denetim bulguları, sözleşme takvimindeki süre uzatımı ve ceza işletim kararlarının gerekçelendirilmeden hakedişlere yansıtılmasından kaynaklanmaktadır. Süreç yönetiminde riskleri en aza indirmek için şu adımlara dikkat edilmelidir: