Taşınır Mal Yönetmeliği, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 44. maddesine dayanılarak 2007'de yürürlüğe giren ve genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine (merkezi yönetim, sosyal güvenlik kurumları, il özel idareleri, belediyeler ve bağlı idareleri, mahalli idare birlikleri) ait taşınırların kaydı, muhafazası, kullanımı, yönetim hesabının verilmesi ve sorumluların belirlenmesini düzenleyen yönetmeliktir; döner sermaye işletmeleri kendi taşınır düzenlemelerine tabidir.
Kamuda mal yönetim sistemi iki ayağa oturur: taşınmazlar (Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik) ve taşınırlar (bu Yönetmelik). Yönetmelik'te taşınır, kamu idarelerince edinilen ve kullanım süresi bir yıldan az olan tüketim malzemeleri ile bir yıldan uzun dayanıklı taşınırları (makine ve cihazlar, taşıtlar, demirbaşlar) kapsar; para, kıymetli evrak, ilk madde ve malzeme dışındaki stoklar ve taşınmaza bağlı tesisler kapsam dışıdır.
Yönetmelik'in temel ilkesi, her taşınır hareketinin belgeye dayanması, kayıtların muhasebe kayıtlarıyla uyumlu olması ve sorumluluğun rollere bağlanmasıdır; 2016 değişikliğiyle taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi görevi, taşınır kayıt yetkilisi ve taşınır kontrol yetkilisi olarak iki role ayrılmıştır. Mali mevzuatın bütünü içindeki yeri için genel mali mevzuat rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Yönetmelik sorumluluğu dört role dağıtır.
Sorumluluğun kişilere değil rollere bağlı olması, görevlendirme yazılarının ve devir-teslim tutanaklarının önemini artırır; görevlendirmesi olmayan kişinin tuttuğu kayıt, denetimde kaydı tutan kişiyi de yetkilisini de sorumlu kılar.
Uygulamada taşınır kayıt yönetmeliği olarak da anılan Taşınır Mal Yönetmeliği'ne göre taşınırlar, ekteki taşınır kod listesindeki hesap kodları altında kayda alınır: 150 ilk madde ve malzeme (tüketim malzemeleri), 253 tesis-makine ve cihazlar, 254 taşıtlar, 255 demirbaşlar; her hesap kodu ikinci ve daha alt düzey kodlarla ayrıntılandırılır ve bu kodlar muhasebe hesap planıyla birebir uyumludur.
Taşınır işlem fişi, her giriş ve çıkış hareketinin temel belgesidir: satın alma, bağış ve yardım, devir alma, üretim, iç imkânlarla yapım, kayıtta bulunmayan taşınırların kayda alınması (sayım fazlası) ve değer artırıcı harcamalar girişte; tüketime sevk, devir, satış, hurdaya ayırma, kayıp ve fire çıkışta taşınır işlem fişiyle belgelenir. Fiş, taşınırın teslim alınıp sayıldığı ve muayene-kabul işleminin tamamlandığı tarihte düzenlenir; ödeme emri belgesine eklenmesi zorunlu olduğu için fişsiz taşınır ödemesi yapılamaz.
Dayanıklı taşınırlara giriş kaydı sırasında sicil numarası verilir (taşınır kodu, yıl ve sıra numarasından oluşan tekil numara), numara taşınırın üzerine yazılır ya da barkod etiketiyle yapıştırılır ve dayanıklı taşınırlar defteri bu numarayla tutulur; barkod uygulaması sayımı, zimmet takibini ve yer değişikliğini hızlandırır. Tüketim malzemeleri ise miktar ve tutar üzerinden tüketim malzemeleri defterinde izlenir.
Edinim türüne göre belge düzeni farklıdır: satın almada fatura ve muayene-kabul; bağışta bağış yazısı ve değer tespit komisyonu kararı; devirde devreden idarenin taşınır işlem fişi; üretimde maliyet hesabı.
Tüketim malzemeleri, taşınır istek belgesiyle talep edilir ve taşınır işlem fişiyle tüketime sevk edilerek kayıtlardan çıkarılır; tüketime sevk edilen malzeme artık taşınır kaydında izlenmez ancak toplu ve olağan dışı tüketimler denetimde sorgulanır.
Dayanıklı taşınırlar kullanıma verilirken zimmet fişi düzenlenir: makine ve cihazlar ile taşıtlar bir kullanıcıya (ya da sorumlu memura) zimmetlenir, demirbaşlar da kişiye zimmetle verilir; ofis mobilyası gibi ortak kullanım alanlarındaki demirbaşlar için dayanıklı taşınırlar listesi düzenlenip odanın ya da alanın sorumlusuna zimmetlenir ve liste görünür yere asılır.
Zimmet, taşınırın sorumluluğunu kullanıcıya geçirir: kullanıcı görevden ayrılırken ya da yer değiştirirken zimmetindeki taşınırları taşınır kayıt yetkilisine iade eder ve zimmet fişi kapatılır; iade edilmeden ilişik kesilmesi, hem kullanıcı hem ilişik kesen yönetici için sorumluluk doğurur.
Geçici olarak kullanıma verilen taşınırlar (tören malzemesi, ödünç cihaz) taşınır geçici alındısı ile takip edilir. Belge ve kayıt düzeni bu noktada belirleyicidir: zimmet fişi, dayanıklı taşınırlar listesi, taşınır istek belgesi ve fişlerin numaralı, tarihli, imzalı ve dosyalanmış olması, sayım ve denetimde taşınırın izini sürmenin tek yoludur.
Taşınırlar kayıttan dört yolla çıkar.
En sık hata, çalışmayan cihazın yıllarca kayıtta hurda olarak beklemesi ya da tam tersine komisyon ve tutanak olmadan atılmasıdır; her iki durum da sayımda açık ya da fazla olarak ortaya çıkar.
Taşınır sayım ve yıl sonu işlemleri, Yönetmelik'in hesap verme ayağıdır.
Sayım üç durumda zorunludur: her yıl sonunda, taşınır kayıt yetkilisinin görevden ayrılmasında (devir-teslim) ve harcama yetkilisinin gerekli gördüğü hâllerde; sayım, harcama yetkilisince görevlendirilen en az üç kişilik sayım kurulunca yapılır ve taşınır kayıt yetkilisi kurulda yer alır. Sayımda ambar ve depodaki tüketim malzemeleri ile kullanımdaki dayanıklı taşınırlar fiilen sayılır, sonuç sayım tutanağına yazılır ve kayıtlarla karşılaştırılır: sayım fazlası taşınır işlem fişiyle kayda alınır, sayım noksanı için sorumlu araştırılır ve kusur varsa kamu zararı işlemi, yoksa kayıttan düşme tutanağı düzenlenir.
Yıl sonu işlemleri: taşınır sayım ve döküm cetvelinin düzenlenmesi, tüketim malzemeleri için tüketim malzemeleri taşınır yönetim hesabı cetvelinin, dayanıklı taşınırlar için ayrıntılı cetvellerin hazırlanması, cetvellerin muhasebe kayıtlarıyla mutabakatı (muhasebe birimince onaylanmış cetvel), harcama birimi taşınır yönetim hesabının taşınır kayıt yetkilisince hazırlanıp taşınır kontrol yetkilisince kontrol edilip harcama yetkilisince onaylanması ve idare düzeyinde taşınır kesin hesap cetveli ile taşınır kesin hesap icmal cetvelinin hazırlanıp üst yönetici tarafından Sayıştay'a gönderilmesi (mahalli idarelerde meclise sunulan kesin hesapla birlikte).
Taşınır yönetim hesabı ile muhasebe kayıtları arasındaki fark, Sayıştay düzenlilik denetiminde mali tabloları etkileyen bulgu olarak yazılır; bu nedenle yıl sonu mutabakatı yalnızca taşınır biriminin değil muhasebe biriminin de işidir.
Merkezi yönetim kapsamındaki idareler taşınır işlemlerini Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi içindeki Taşınır Kayıt ve Yönetim Sistemi (TKYS) üzerinden yürütür: taşınır işlem fişleri, zimmet fişleri, dayanıklı taşınır listeleri, sayım tutanakları ve yıl sonu cetvelleri sistemde üretilir ve muhasebe kayıtlarına otomatik yansır; mahalli idareler kendi yazılımlarını kullanır ancak belge ve cetvel düzeni Yönetmelik ekindeki örneklere uymak zorundadır.
Sistem, belge düzeninin yerini almaz: fişin sistemde üretilmesi, taşınırın fiilen sayılıp teslim alındığını, zimmetin imzalandığını ya da hurda komisyonunun toplandığını göstermez; denetimde sistem kaydıyla birlikte ıslak imzalı ya da elektronik imzalı belgeler ve dayanak evrak (fatura, muayene-kabul, komisyon kararı, tutanak) aranır.
Yönetmelik ekinde yer alan belge ve cetveller: taşınır işlem fişi, zimmet fişi, taşınır istek belgesi, dayanıklı taşınırlar listesi, taşınır geçici alındısı, kayıttan düşme teklif ve onay tutanağı, sayım tutanağı, taşınır sayım ve döküm cetveli, harcama birimi taşınır yönetim hesabı cetveli, taşınır kesin hesap cetveli ve icmal cetveli, tüketim malzemeleri defteri, dayanıklı taşınırlar defteri ve müze ve kütüphane defterleri. Belge düzeninin kurulması, taşınır biriminin ilk ve en kalıcı işidir; sistemler değişir, belge zinciri kalır.
Taşınır mal yönetmeliği eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
Program iki bölümden oluşur: birinci program kamu mali yönetim sistemi, kamuda mal yönetimi, taşınır işlemlerine genel bakış, envanter, yetki ve sorumluluklar, kayda alma ve çıkarma sistemi, sicil numarası ve barkod, edinim, tüketime sevk, zimmet ve belge düzeni; ikinci program Yönetmelik'in uygulanması, kayıttan çıkarma, sayım, yıl sonu işlemleri, TKYS ve Sayıştay bulguları.
Kamuda mal yönetimi eğitimi olarak taşınmaz mal yönetimiyle birlikte de planlanabilir; mali yönetim ve mali mevzuat eğitimi kategorisinde harcama belgeleri, devlet muhasebesi ve kamu zararı programlarıyla tamamlanır. Kurumsal uygulamada kurumun kendi taşınır cetvelleri, sayım tutanakları ve varsa Sayıştay bulguları üzerinden çalışılır ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.
Uygulamada en sık karşılaşılan aksaklıklardan biri, doğrudan tüketilen malzemeler ile demirbaş niteliğindeki iktisadi kıymetlerin bütçe kodlaması ve muhasebe kayıtlarındaki geçici uyumsuzluklarıdır. Harcama birimlerinin denetim süreçlerinde risk yaşamaması için şu operasyonel ayrıntılara dikkat edilmelidir: