Personel mevzuatında yanlış uygulamalar, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 5510 sayılı Kanun, 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'nun uygulanmaya devam eden hükümleri, 3628 ve 4483 sayılı Kanunlar, 375 sayılı KHK, bütçe kanunları ve toplu sözleşmelerin bir arada uygulanmasından doğan hatalardır.
Hataların kaynakları: mevzuatın sık değişmesi, aynı konunun farklı kanunlarda farklı düzenlenmesi (memur ve işçi, 5434 ve 5510 kapsamındakiler), personel birimlerinde uzmanlaşma eksikliği, yazılım sistemlerine (KBS, HİTAP) güvenip mevzuatı kontrol etmeme, Sayıştay ve Danıştay kararlarının izlenmemesi ve sürelerin (disiplin zamanaşımı, mal beyanı, intibak başvurusu) takip edilmemesidir.
Sonuçları: memura fazla ya da eksik ödeme (fazla ödeme Sayıştay sorgusu ve kamu zararı), hukuka aykırı disiplin cezasının idari yargıda iptali ve tazminat, intibak hatalarının emekli aylığına kadar uzanan etkisi, sosyal güvenlik bildirim hatalarının idari para cezası doğurması ve 4483 usul hatalarının soruşturmayı geçersiz kılmasıdır; hataların büyük bölümü sistematiktir (aynı hata tüm personel için yapılır) ve tek bir düzeltme bordronun tamamını etkiler.
657'nin genel sistemi için 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Mal beyanında sık yapılan hatalar: göreve giriş beyanının bir ay içinde alınmaması, sonu sıfır ve beş ile biten yıllarda Şubat ayı sonuna kadar yapılması gereken genel beyan yenilemesinin takip edilmemesi, malvarlığında önemli değişiklikte (aylık net maaşın beş katı ölçütü) bir ay içinde ek beyan alınmaması, beyanın kapalı zarfla ve gizli tutulması kuralına uyulmaması ve beyan vermeyenlere yazılı ihtar yapılmaması (ihtar olmadan ceza süreci başlamaz).
Doğru uygulama: personel birimi mal beyanı takvimi tutar (göreve giriş, genel yenileme, değişiklik, ayrılış), her memurun beyan tarihini özlük kaydına işler, beyanları kapalı zarfla teslim alır, beyan vermeyenlere yetkili merci imzasıyla ihtar yapar ve seçilmişlerin beyan mercilerini doğru uygular.
3628 sayılı Kanun'a göre soruşturma ve suçlarda sık yapılan hatalar: rüşvet, zimmet ve ihaleye fesat gibi 3628 kapsamındaki bir iddiada 4483'e göre ön inceleme başlatılması ve savcılığa bildirimin geciktirilmesi, görevden uzaklaştırma ve disiplin sürecinin değerlendirilmemesi ve haksız mal edinme iddiasında mal beyanı karşılaştırmasının yapılmaması.
Doğru uygulama: 3628 kapsamı iddiaların ön inceleme yapılmadan derhal Cumhuriyet savcılığına bildirilmesi, savcılık bildirimi üzerine 657 md. 137'ye göre görevden uzaklaştırmanın değerlendirilmesi ve disiplin soruşturmasının ceza soruşturmasından bağımsız yürütülmesidir.
Mal beyanının kapsamı ve süreleri için 3628 sayılı Kanun ve mal bildirimi rehberi, soruşturma usulleri için memur soruşturma usulleri rehberi tamamlayıcıdır.
Disiplin cezalarında sık yapılan hatalar:
Diğer sık hatalar: disiplin cezasının özlük dosyasından silinmesi (uyarma ve kınamada beş yıl, aylıktan kesme ve kademe durdurmada on yıl sonra) başvurularının işleme konmaması, aylıktan kesme cezasında oranın (brüt aylığın otuzda biri ile sekizde biri) yanlış hesaplanması ve görevden uzaklaştırma tedbirinin süre ve aylık kesintisi (üçte bir) kurallarına uyulmamasıdır.
Doğru uygulama: fiilin öğrenilmesiyle zamanaşımı takviminin başlatılması, disiplin amirince yazılı soruşturmacı görevlendirilmesi, isnadın açıkça belirtildiği savunma istem yazısının tebliği ve en az yedi gün süre verilmesi, yetkili disiplin amiri ya da kurulunca gerekçeli karar verilmesi ve cezanın özlük dosyasına doğru işlenmesidir.
Disiplin işlemlerinin ayrıntısı için memur disiplin cezaları ve disiplin işlemleri rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Memurların mali ve sosyal hakları 657 sayılı Kanun'un mali hükümleri (md. 146-178) ve sosyal haklar bölümü (md. 187-213) ile 375 sayılı KHK, bütçe kanunları ve toplu sözleşmelerle düzenlenir.
Mali haklar: aylık (gösterge ve ek gösterge), zam ve tazminatlar, ek ödeme (375 KHK ek 9. madde), fazla çalışma ücreti ve sosyal denge tazminatı (4688 md. 32). Sosyal haklar: aile yardımı ödeneği (eş ve çocuk için; 0-6 yaş grubu için artırımlı gösterge), doğum yardımı, ölüm yardımı (memurun ölümünde en yüksek Devlet memuru aylığının iki katı) ve tedavi-giyecek-yiyecek yardımları.
Sık yapılan hatalar:
Doğru uygulama ilkeleri: her ödemenin dayanağının (kanun maddesi, kararname cetveli, toplu sözleşme hükmü) bordro dosyasında bulunması, beyanname ve belgelerin (aile yardımı bildirimi, öğrenci belgesi, fazla çalışma onayı) güncelliği, kararname ve katsayı değişikliklerinin bordroya işlenmesi ve Sayıştay bulgu listelerinin yıllık gözden geçirilmesi.
Maaş hesaplama tekniği için KBS memur maaş hesaplama rehberi tamamlayıcıdır.
İntibak işlemleri, memurun öğrenim durumu, hizmet süresi ve kadrosuna göre 657 md. 36'daki giriş derece ve kademelerine yerleştirilmesi ve kazanılmış hak aylık derece ve kademesinin belirlenmesidir.
Kamu personeli intibak işlemleri üç ayrı aylık kavramı üzerinde yürür: kadro derecesi (atama ve kadro cetveline bağlı), kazanılmış hak aylığı (öğrenim ve hizmete göre hak edilen derece; kadro derecesinden yüksek olabilir) ve emekli keseneğine esas aylık (5434 kapsamındakiler için; borçlanma ve fiili hizmet zammıyla farklılaşabilir).
İntibak türleri: ilk atamada öğrenime göre giriş derece ve kademesi (md. 36/A), memuriyette iken üst öğrenimi bitirenlerin intibakı (md. 36/A-12-d; başvuru ve diploma tarihi kuralı), memuriyet dışı hizmetlerin değerlendirilmesi (md. 36/C; özel sektörde mesleklerinde geçen sürelerin dörtte üçünün on iki yılı geçmemek üzere değerlendirilmesi), askerlik süresinin değerlendirilmesi (md. 83-84), kademe ilerlemesi (md. 64; her yıl bir kademe) ve derece yükselmesi (md. 68).
Sık yapılan hatalar: üst öğrenim intibakında diploma tarihi yerine başvuru tarihinin esas alınması, memuriyet dışı hizmetlerin değerlendirilmesinde hizmet sınıfı ve mesleğinde geçme şartlarının atlanması, sözleşmeli sürelerin kazanılmış hak aylığında değerlendirilmemesi, sekiz yıllık disiplinsizlik kademesinin verilmemesi, derece yükselmesinde boş kadro şartının yanlış uygulanması ve intibak sonucunun ek gösterge ve zam-tazminat oranlarına yansıtılmamasıdır.
Her intibak işlemi, gerekçeli onay, hesap tablosu ve ilgiliye tebliğ ile belgelenmeli ve itiraz yolu gösterilmelidir.
5510 sayılı Kanun, 2008 Ekim ayından sonra ilk defa memur olanları 4/c sigortalılık kapsamına almış, bu tarihten önce memur olanlar için 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanmaya devam etmesini öngörmüştür; personel birimleri iki rejimi birlikte yürütür ve hataların çoğu rejim ayrımından doğar.
Kurumun yükümlülükleri: sigortalı işe giriş bildirgesinin süresinde verilmesi, aylık prim ve hizmet belgesinin süresinde bildirilmesi, HİTAP (Hizmet Takip Programı) üzerinden hizmet ve borçlanma bilgilerinin güncel tutulması ve emekli ikramiyesinin kurumca hesaplanıp ödenmesi.
Sık yapılan hatalar: 4/c ve 5434 kapsamındaki memurların prim oranları ve prime esas kazanç hesaplarının karıştırılması, aylıksız izinde genel sağlık sigortası primi kurallarının uygulanmaması, fiili hizmet süresi zammının (5510 md. 40; itfaiye, infaz koruma, sağlık personeli için yılda belirli gün ekleme) kapsamının yanlış belirlenmesi ya da hiç uygulanmaması, HİTAP kayıtlarının eksik olması nedeniyle emeklilik işlemlerinin gecikmesi ve işe giriş-ayrılış bildirgelerinin geç verilmesi nedeniyle idari para cezasıdır.
Doğru uygulama: her memur için sigortalılık rejiminin (5434 ya da 4/c) özlük kaydında işaretlenmesi, bildirim takviminin takip edilmesi, HİTAP'ın her özlük değişikliğinde güncellenmesi, fiili hizmet zammı kapsamındaki personelin listesinin tutulması ve emeklilik öncesi hizmet dökümü ve intibak kontrolü yapılmasıdır.
İşveren yükümlülükleri için 5510 sayılı Kanun işveren yükümlülükleri rehberi, sigortalı hakları için 5510 sayılı Kanun sigortalı hakları rehberi tamamlayıcıdır.
4483 sayılı Kanun uygulamasında sık yapılan hatalar: görevle ilgisi olmayan bir suç için soruşturma izni süreci işletilmesi, 3628 kapsamındaki suçlarda ön inceleme yapılması, izin vermeye yetkili mercinin yanlış belirlenmesi ve soyut-imzasız şikâyetlerin işleme konması.
Diğer sık hatalar: ön incelemenin hakkında inceleme yapılan memurla aynı düzeydeki personele yaptırılması, otuz artı on beş günlük sürenin aşılması, soruşturma izni kararının gerekçesiz verilmesi ve tebliğ edilmemesi, itiraz süresinin (tebliğden itibaren on gün) yanlış gösterilmesi ve soruşturma izni sürecinin disiplin soruşturmasını durdurduğunun sanılması (disiplin soruşturması bağımsız yürütülür ve zamanaşımı işler).
Ayrıca soruşturma izni verilen memurun görevden uzaklaştırılmasının zorunlu sayılması (görevden uzaklaştırma ayrı bir idari tedbirdir) ve ceza soruşturması sonuçlarının (beraat, mahkûmiyet) memuriyete etkisinin (657 md. 48 ve 98) yanlış değerlendirilmesi sık görülen hatalardır.
Doğru uygulama: her ihbar ve şikâyette kapsam, yetkili merci ve usul tespitinin yazılı yapılması, ön inceleme görevlendirmesinin yetkili merci imzasıyla ve kapsamı belirtilerek verilmesi, süre takvimi ve tebliğ listesinin tutulması ve disiplin soruşturmasının paralel ve bağımsız yürütülmesidir.
Kanun'un usulünün ayrıntısı için memur soruşturma usulleri rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Personel mevzuatındaki yanlış uygulamalar eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
Program mal beyanı ve 3628 sayılı Kanun'a göre soruşturma, disiplin suç ve cezaları, memurların mali ve sosyal hakları, kamu personeli intibak işlemleri, 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Kanunu ve 4483 sayılı Kanun'a göre soruşturma bölümlerinden oluşur ve her bölüm doğru uygulama, sık yapılan hatalar ve Sayıştay-Danıştay kararları ekseninde işlenir.
Uygulamalı bölümde katılımcılar örnek özlük dosyaları üzerinde intibak hesabı yapar, aile ve çocuk yardımı beyannamelerini kontrol eder, örnek bordroda zam-tazminat ve fazla çalışma hatalarını bulur, disiplin soruşturması takvimi hazırlar ve 4483 kapsam ve yetkili merci tespiti yapar; eğitim bir ya da iki gün olarak düzenlenir. Personel mevzuatı eğitimi dizisinde 657 sayılı Kanun, disiplin işlemleri, mal bildirimi ve maaş hesaplama programlarının hata odaklı tamamlayıcısıdır; 5510 sayılı sosyal güvenlik kanunu eğitimi ve 4483 sayılı kanun eğitimi modülleriyle derinleştirilebilir ve personel eğitimleri arasında kurumun kendi Sayıştay bulguları ve özlük dosyaları üzerinden uyarlanarak verilir. Katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.
Uygulamada idari yargı ve denetim organlarınca en sık iptal edilen işlemler, maddi mevzuat hatalarından ziyade usul ve süre eksikliklerinden kaynaklanmaktadır. Birim içi süreçlerde riskleri en aza indirmek için şu kontrol noktalarının gözetilmesi önerilir: