5510 Sayılı Kanun Nedir? İşveren Hakları ve SGK Uygulamaları Rehberi

5510 Sayılı Kanun Nedir?

5510 sayılı Kanun nedir: 2006'da kabul edilip 2008'de yürürlüğe giren Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, daha önce SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı'na dağılmış olan sosyal güvenlik sistemini tek çatı altında toplar.

Kanun; kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık), uzun vadeli sigorta kolları (malullük, yaşlılık, ölüm), genel sağlık sigortası, primler, işveren yükümlülükleri ve idari para cezalarını düzenler. Uygulaması yönetmelik, tebliğ ve çok sayıda SGK genelgesiyle şekillenir; bu yüzden yalnızca kanun metnini bilmek yetmez.

İşverenin SGK Yükümlülükleri

İşverenin SGK yükümlülükleri zamana bağlı bildirimler ve ödemelerden oluşur:

• İşyeri bildirgesi: Sigortalı çalıştırmaya başlanan tarihte SGK'ya verilir; işyeri sicil numarası alınır
• Sigortalı işe giriş bildirgesi: Kural olarak sigortalı çalışmaya başlamadan en geç bir gün önce (inşaat, balıkçılık, tarım gibi istisnalarda aynı gün)
• Muhtasar ve prim hizmet beyannamesi: Her ay izleyen ayın 26'sına kadar; gün, kazanç, meslek kodu ve eksik gün bildirimi
• Prim ödemesi: İşveren ve sigortalı hissesi, ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar
• İşten ayrılış bildirgesi: Ayrılıştan itibaren 10 gün içinde, doğru ayrılış koduyla
• İş kazası bildirimi: Kazadan sonraki 3 iş günü içinde; meslek hastalığı öğrenildikten sonra 3 iş günü
• Kayıt ve belge saklama: Ücret bordrosu ve kayıtların 10 yıl (kamu idarelerinde 30 yıl) saklanması ve istendiğinde ibrazı

Kamu Kurumlarında SGK İşlemleri

Kamu kurumlarında SGK işlemleri, özel sektörden birkaç noktada ayrılır. Kamu idareleri hem 4/c kapsamındaki memurların hem de 4/a kapsamındaki işçi ve sözleşmeli personelin işverenidir; iki grup için bildirim düzeni, prim oranları ve belge türleri farklıdır.

İhale yoluyla çalıştırılan personelde (hizmet alımı) idarenin sorumluluğu, yüklenicinin prim borcunu hakedişten kesme ve ilişiksizlik belgesi alma yükümlülüğüyle devam eder; bu konu Sayıştay bulgularının sık kaynağıdır.

SGK İdari Para Cezaları

SGK idari para cezaları 5510 sayılı Kanun'un 102. maddesinde düzenlenir ve asgari ücret üzerinden hesaplanır: işe giriş bildirgesinin verilmemesi, beyannamenin geç ya da eksik verilmesi, işyeri bildirgesinin verilmemesi, kayıtların ibraz edilmemesi, iş kazasının bildirilmemesi, meslek kodunun gerçeğe aykırı bildirilmesi başlıca ceza konularıdır.

İşveren Hakları Eğitimi: İtiraz, Yapılandırma, Rücu

İşveren yalnızca yükümlü değil, hak sahibidir; işveren hakları eğitimi bu hakları kullanmayı öğretir:

• İdari para cezasına itiraz: Tebliğden itibaren 15 gün içinde SGK'ya; reddedilirse 30 gün içinde idare mahkemesine
• Prim borcuna itiraz ve tecil-taksitlendirme: Borcun dayanağına itiraz, ödeme güçlüğünde taksitlendirme ve kanunla getirilen yapılandırma imkânları
• Denetim raporuna itiraz: Müfettiş ve denetmen tespitlerine karşı savunma ve itiraz yolları
• İş kazasında kusur ve rücu: SGK'nın işverene rücu davasında kusur oranının belirlenmesi, kaçınılmazlık ve üçüncü kişi kusuru savunmaları
• Sağlık raporlarına itiraz: Uzun süreli istirahat raporlarında işverenin hakem hastaneye başvurma hakkı
• Fazla ödenen primin iadesi ve teşvikten geriye dönük yararlanmanın sınırlı hâlleri

SGK Teşvikleri Eğitimi: Hangi Teşvik Kime?

SGK teşvikleri eğitimi, özel sektör işverenleri ve teşvikten yararlanabilen kamu dışı yapılar için prim maliyetini doğrudan etkiler: 5 puanlık işveren hissesi indirimi (5510 md. 81), ilave istihdam teşvikleri (4447 sayılı Kanun'un geçici maddeleri), genç ve kadın istihdamı teşviki, engelli istihdamı, bölgesel ve yatırım teşvikleri, işbaşı eğitim programı sonrası istihdam teşviki.

Sık Yapılan Hatalar

• İşe giriş bildirgesinin işe başladığı gün verilmesi (bir gün önce verilmeliydi)
• İşten ayrılış kodunun yanlış seçilmesi; işsizlik ödeneği ve kıdem tazminatı uyuşmazlıkları
• Eksik gün nedeninin belgelenmemesi
• İş kazasının 3 iş günü içinde bildirilmemesi
• Hizmet alımlarında yüklenicinin prim borcunun hakedişten kesilmemesi
• Şartları sağlamayan teşvikten yararlanma; sonradan faizli iade
• Cezaya itiraz süresinin kaçırılması

SGK Uygulamaları Eğitimi Kimler İçin?

SGK uygulamaları eğitimi ve 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Kanunu eğitimi; kamu kurumlarının ve belediyelerin personel, insan kaynakları ve maaş-tahakkuk birimleri, SGK bildirimlerini yapan personel, belediye şirketleri ve döner sermaye işletmelerinin muhasebe ekipleri, hizmet alımı ihalelerini yürüten ve hakediş düzenleyen personel, kurum avukatları, özel sektörde bordro ve insan kaynakları sorumluları ile mali müşavirler için uygundur.