Vizyonder Logo
Vizyonder Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri - Tel:0242 338 2016

Memur Soruşturma Usulleri: 4483 Sayılı Kanuna Göre Soruşturma (Kapsam, İzin Vermeye Yetkili Merciler, Ön İnceleme, Soruşturma İzni ve Süresi, İtiraz, Hazırlık Soruşturması, Yetkili Mahkemeler, Re'sen Dava Açılacak Haller) ve 3628 Sayılı Kanuna Göre Soruşt

Memur Soruşturma Usulleri: 4483 Sayılı Kanuna Göre Soruşturma (Kapsam, İzin Vermeye Yetkili Merciler, Ön İnceleme, Soruşturma İzni ve Süresi, İtiraz, Hazırlık Soruşturması, Yetkili Mahkemeler, Re'sen Dava Açılacak Haller) ve 3628 Sayılı Kanuna Göre Soruşt
Bir memur hakkında görevi sebebiyle suç işlediği iddiasıyla şikâyet geldiğinde kurum yöneticisinin önünde iki yol vardır ve yanlış yolu seçmek soruşturmayı hukuken sakatlar: iddia görevle ilgili sıradan bir suçsa 4483 sayılı Kanun'a göre ön inceleme yapılır ve soruşturma izni verilip verilmeyeceğine karar verilir; iddia rüşvet, zimmet, irtikâp ya da ihaleye fesat gibi 3628 sayılı Kanun kapsamındaki bir suçsa ön inceleme yapılmaz, olay doğrudan Cumhuriyet savcılığına bildirilir. Memur soruşturma usulleri, bu iki yolun kapsamını, yetkili mercilerini, sürelerini, ön inceleme tekniğini, itiraz yollarını, yargılama makamlarını ve mal bildirimi yükümlülüğünü kapsar; disiplin soruşturması ise her iki yoldan bağımsız olarak ayrıca yürütülür. Bu rehber, ön inceleme görevi verilen personel ve izin vermeye yetkili amirler için süreci adım adım anlatır.

Memur Soruşturma Usulleri Nelerdir? Ceza Soruşturması, Disiplin Soruşturması ve 4483 ile 3628 Ayrımı

Memur soruşturma usulleri, memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında görevleriyle ilgili iddialar üzerine yürütülen üç ayrı ve birbirinden bağımsız sürecin usul kurallarıdır:

  • Disiplin soruşturması — 657 sayılı Kanun md. 124-136 ve disiplin yönetmelikleri; kurum içi, disiplin amirleri ve kurullarınca yürütülür, disiplin cezasıyla sonuçlanır.
  • 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun'a göre soruşturma — görev sebebiyle işlenen suçlarda ceza soruşturmasının başlaması için idari mercinin ön inceleme yapıp izin vermesi usulüdür.
  • 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu'na göre soruşturma — rüşvet, zimmet, irtikâp, ihaleye fesat gibi suçlarda izin şartı olmaksızın doğrudan Cumhuriyet savcılığınca yürütülen ceza soruşturması ve mal bildirimi yükümlülükleridir.

Anayasa md. 129'a göre memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılması, kanunla belirlenen istisnalar dışında kanunun gösterdiği idari merciin iznine bağlıdır; 4483 bu iznin usulünü, 3628 ise izne tabi olmayan suçları düzenler.

Ayrımın pratik sonucu: aynı olayda üç süreç birlikte işleyebilir (görevi kötüye kullanma iddiasında 4483 ön incelemesi ve soruşturma izni, ayrıca disiplin soruşturması; rüşvet iddiasında savcılığa doğrudan bildirim, ayrıca disiplin soruşturması ve görevden uzaklaştırma). Disiplin soruşturması ceza soruşturmasını beklemek zorunda değildir (657 md. 131: ceza kovuşturması disiplin kovuşturmasını geciktirmez; beraat disiplin cezasını kendiliğinden kaldırmaz); ceza soruşturmasında 4483 yerine 3628 ya da tersi uygulanırsa işlem hukuken sakatlanır ve zamanaşımı ile hak kayıpları doğar.

Bu rehber ceza soruşturması usullerini (4483 ve 3628) konu alır; disiplin soruşturmasının usulü için memur disiplin cezaları ve disiplin işlemleri rehberi, 657'nin genel çerçevesi için 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

4483 Sayılı Kanuna Göre Soruşturma: Kapsama Dahil Memurlar ve 4483 Kapsamındaki Suçlar

Kapsama dahil memurlar: 4483 md. 2'ye göre Kanun, Devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürüttükleri kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerini kapsar; kadrolu memurlar, sözleşmeli personelden asli ve sürekli görev yürütenler, belediye başkanları ve meclis üyeleri, il genel meclisi üyeleri, köy ve mahalle muhtarları ve üniversite öğretim elemanları (2547'nin özel hükümleri saklı) bu kapsamdadır.

Kapsam dışı olanlar: Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar (Anayasa'daki özel usul), hâkim ve savcılar (2802 sayılı Kanun), Sayıştay mensupları, askerler, avukatlar ve noterler (kendi kanunları), özel kanunlarında ayrı soruşturma usulü bulunanlar (2547 md. 53 kapsamındaki öğretim elemanlarının görev suçları) ile işçiler ve genel idare esasları dışında çalışanlar (KİT'lerde ve belediye şirketlerinde işçi statüsündekiler).

4483 kapsamındaki suçlar: memurun görevi sebebiyle işlediği, yani görevin ifasıyla nedensellik bağı bulunan suçlardır (görevi kötüye kullanma, görevi ihmal, resmi belgede sahtecilik, görev sebebiyle kişisel verilerin açıklanması, görev sırasında görev yetkisini kullanarak işlenen hakaret ve tehdit); görev sırasında ama görevle ilgisiz işlenen suçlar (mesai saatinde kişisel kavga, trafik suçu) ile görev dışında işlenen suçlar genel hükümlere tabidir ve izin gerektirmez.

Kapsam dışı suçlar: 3628 sayılı Kanun md. 17'de sayılan suçlar (irtikâp, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet, görev sırasında kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarının açıklanması) izne tabi değildir ve doğrudan savcılıkça soruşturulur; ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli genel hükümlere tabidir (md. 2/3). Kapsam tespiti, soruşturmanın ilk ve en kritik adımıdır — kapsam dışı bir olay için ön inceleme yapılması ya da kapsam içi bir olayın doğrudan savcılığa gönderilmesi usul hatasıdır ve savcılık ya da mahkeme dosyayı yetkili mercie iade eder.

İzin Vermeye Yetkili Merciler ve Olayın Yetkili Mercie İletilmesi

İzin vermeye yetkili merciler, 4483 md. 3'te memurun görev yerine ve unvanına göre belirlenmiştir:

  • İlçede görevli memurlar hakkında kaymakam; ilde ve merkez ilçede görevli memurlar hakkında vali; bölge düzeyinde teşkilatlanan kurumlarda görevli memurlar hakkında görev yaptıkları ilin valisi.
  • Bakanlıkların merkez ve bağlı kuruluşlarında görevli memurlar hakkında o kuruluşun en üst idari amiri; bakanlık en üst idari amirleri hakkında ilgili bakan.
  • TBMM'de görevli memurlar hakkında TBMM Genel Sekreteri, Cumhurbaşkanlığında görevli memurlar hakkında Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanı.
  • Büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanları ve meclis üyeleri ile il genel meclisi üyeleri hakkında İçişleri Bakanı; belde belediye başkanları, köy ve mahalle muhtarları hakkında kaymakam (merkez ilçedekiler için vali).
  • Üniversite öğretim elemanları hakkında 2547 sayılı Kanun'daki merciler.

Yetkili merci tespitinde memurun suçun işlendiği tarihteki görevi ve görev yeri esas alınır; birden fazla memurun birlikte işlediği iddia edilen suçlarda en üst dereceli memur hakkındaki yetkili merci tüm memurlar için yetkilidir (md. 3/son); suç birden fazla yerde işlenmişse en ağır suçun işlendiği yerin mercii yetkilidir.

Olayın yetkili mercie iletilmesi (md. 4): Cumhuriyet başsavcıları, memurların görevleri sebebiyle işledikleri suçlara ilişkin ihbar ve şikâyetleri ivedilikle yetkili mercie iletir; diğer makam ve memurlar da bu tür bilgileri yetkili mercie ivedilikle bildirmekle yükümlüdür.

İhbar ve şikâyetlerin soyut ve genel nitelikte olmaması, kişi ya da olay belirtilmesi, ciddi bulgu ve belgelere dayanması ve dilekçe sahibinin doğru ad-soyad-imza ve adresinin bulunması zorunludur; bu şartları taşımayan ihbar ve şikâyetler işleme konulmaz (ancak iddiaların sıhhati şüpheye mahal vermeyecek belgelerle ortaya konmuş olması hâlinde imza ve adres şartı aranmaz). İftira niteliğindeki şikâyetlerde TCK'nın iftira hükümleri uygulanır; soruşturma izni verilmemesi kararı kesinleşince memur şikâyetçi hakkında suç duyurusunda bulunabilir.

CİMER, dilekçe, basın haberi, denetim raporu, Sayıştay sorgusu, iç denetim raporu ve teftiş raporu üzerinden gelen bilgiler de yetkili mercie ulaştığında değerlendirilir.

Ön İnceleme Nedir? Ön İnceleme İzninin Kapsamı, Ön İnceleme Yapanların Yetkileri ve Ön İnceleme Raporu

Ön inceleme nedir: izin vermeye yetkili mercinin, memur hakkında soruşturma izni verilip verilmeyeceğine karar vermeden önce iddiayı aydınlatmak için bizzat ya da görevlendireceği kişi eliyle yaptırdığı, ceza soruşturması niteliğinde olmayan idari nitelikli hazırlık incelemesidir (md. 5); yetkili merci ihbar ya da şikâyeti aldığında öncelikle kapsam değerlendirmesi yapar, kapsam içi ise ön inceleme başlatır.

Ön inceleme izninin kapsamı: yetkili mercinin görevlendirme yazısında belirttiği iddia ve memurlarla sınırlıdır; kapsam dışında yeni bir suç ya da memur ortaya çıkarsa ön inceleme yapan bunu yetkili mercie bildirir ve ek görevlendirme alır — kapsam dışı iddiaya ilişkin rapor yazılamaz. 3628 kapsamındaki bir suç tespit edilirse durum derhal Cumhuriyet savcılığına bildirilir.

Ön inceleme yapanların nitelikleri: bizzat yetkili merci tarafından yapılabileceği gibi görevlendirilecek denetim elemanları (müfettiş, kontrolör, denetmen) ya da hakkında inceleme yapılanın üstü konumundaki memur eliyle yaptırılabilir; ön inceleme yapan, hakkında ön inceleme yapılan memurdan üst ya da en az eşit düzeyde olmalıdır (aynı ya da alt düzeydeki memurun görevlendirilmesi raporu sakatlar); CMK'daki hâkimin davaya bakamayacağı hâller ve reddi sebepleri (olayla ilgisi, yakınlık, husumet) ön inceleme yapanlar için de geçerlidir.

Ön inceleme yapanların yetkileri (md. 6): bakanlık ve diğer kamu kurumlarından her türlü bilgi ve belgeyi isteyebilir, hakkında inceleme yapılan memurun ve tanıkların ifadesini alabilir (CMK'daki usullere göre; susma hakkı ve avukat bulundurma hakkı hatırlatılır), keşif ve yerinde inceleme yapabilir, bilirkişi görevlendirebilir. Ancak ön inceleme yapan arama, el koyma, gözaltı, tutuklama gibi koruma tedbirlerine karar veremez — bu tedbirler ancak savcılık ve hâkim kararıyla mümkündür.

Ön inceleme raporu: olayın özetini, ihbar ve şikâyeti, toplanan bilgi ve belgeleri, ifadeleri, değerlendirmeyi ve soruşturma izni verilmesi ya da verilmemesi yönündeki gerekçeli görüşü içerir; birden fazla inceleme yapan varsa raporu birlikte imzalar. Rapor, yetkili mercinin karar süresi içinde tamamlanmalıdır (ön inceleme ve karar için toplam otuz gün; zorunlu hâllerde on beş gün uzatma). Eksik inceleme, ifade alınmaması, kapsam aşımı ve gerekçesizlik itirazda kararın kaldırılmasına yol açar.

Kamu görevlilerinin etik ilkeleri ve soruşturmaya konu davranışların etik boyutu için kamuda etik ilkeler rehberi tamamlayıcıdır.

Soruşturma İzni ve Süresi, Soruşturma İznine İtiraz

Soruşturma izni ve süresi (md. 7-8): yetkili merci, ön inceleme raporu üzerine soruşturma izni verilmesine ya da verilmemesine karar verir ve karar gerekçeli olmalıdır.

Süre, ihbar ya da şikâyetin yetkili mercie ulaşmasından itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gündür, zorunlu hâllerde on beş günü geçmemek üzere bir defa uzatılabilir ve toplam süre kırk beş gündür; süre içinde karar verilmemesi yetkili mercinin sorumluluğunu doğurur ancak Danıştay içtihadına göre sürenin geçmesi kararı kendiliğinden geçersiz kılmaz.

Soruşturma izninin kapsamı, ön incelemeye konu olan ve izin kararında belirtilen olayla sınırlıdır; soruşturma sırasında aynı memur hakkında yeni suçlar ortaya çıkarsa ya da başka memurların suça katıldığı anlaşılırsa bunlar hakkında ayrıca izin alınması gerekir. Karar Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan memura ve varsa şikâyetçiye tebliğ edilir; itiraz süresi tebliğle başlar.

Soruşturma iznine itiraz (md. 9): soruşturma izni verilmesine karşı hakkında inceleme yapılan memur, verilmemesine karşı Cumhuriyet başsavcılığı ya da şikâyetçi, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde itiraz edebilir. İtiraz mercii, Kanun'da sayılan üst düzey görevliler için verilen kararlarda Danıştay'ın ilgili dairesi, diğer kararlarda yetkili mercinin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesidir; itiraz mercii itirazı en geç üç ay içinde karara bağlar ve kararı kesindir.

İtiraz incelemesinde ölçütler: ön incelemenin usulüne uygunluğu, iddiaların ciddi bulgu ve belgelere dayanıp dayanmadığı, fiilin görev sebebiyle işlenen bir suç oluşturup oluşturmadığı ve kararın gerekçesi. İtiraz mercii izin verilmesi kararını kaldırırsa soruşturma yapılamaz; izin verilmemesi kararını kaldırırsa dosya soruşturma için savcılığa gönderilir. İzin verilmemesi kesinleşince aynı olay için yeni ve ciddi delil ortaya çıkmadıkça yeniden ön inceleme yapılamaz.

Zamanaşımı: 4483 süreci ceza zamanaşımını durdurmaz; ön inceleme ve itiraz sürelerinin uzaması nedeniyle dava zamanaşımının dolması riski özellikle hafif suçlarda dikkate alınmalı ve süreç hızlı yürütülmelidir.

Hazırlık Soruşturması Yapmaya Yetkililer, Yetkili ve Görevli Mahkemeler ve Cumhuriyet Savcılığına Re'sen Dava Açılacak Haller

Hazırlık soruşturması yapmaya yetkililer (md. 10-11): soruşturma izni kesinleşince ceza soruşturması genel hükümlere göre Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yürütülür; Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve Kanun'da sayılan üst düzey görevliler ile valiler ve kaymakamlar hakkında hazırlık soruşturması Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ya da Başsavcıvekili tarafından, il ve ilçe belediye başkanları ile diğer görevliler hakkında yetkili Cumhuriyet başsavcılığı tarafından yapılır.

Yetkili ve görevli mahkemeler (md. 12): kamu davası açılması hâlinde Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, üst düzey görevliler, valiler ve kaymakamlar hakkında Yargıtay'ın ilgili ceza dairesi yetkili ve görevlidir; diğer memurlar hakkında görevli mahkeme suçun niteliğine göre genel hükümlere göre belirlenir (asliye ceza ya da ağır ceza mahkemesi) ve yetkili mahkeme suçun işlendiği yer mahkemesidir. Memurun görevden uzaklaştırılması 657 md. 137-145'e göre idari tedbir olarak uygulanabilir; soruşturma izninin verilmesi görevden uzaklaştırmayı zorunlu kılmaz.

Cumhuriyet savcılığına re'sen dava açılacak hâller (izin şartı aranmayan hâller): 3628 sayılı Kanun md. 17 kapsamındaki suçlar (irtikâp, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet, kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma, Devlet sırlarının açıklanması; ancak müsteşarlar, valiler ve kaymakamlar hakkında bu suçlarda da 4483 uygulanır), ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli, görevle ilgisi olmayan ya da görev dışı suçlar, özel kanunlarla izin dışında bırakılan suçlar (işkence ve eziyet, seçim suçları, 5816 sayılı Kanun kapsamı) ve kapsam dışı kişilerin suçları. Bu hâllerde savcılık doğrudan soruşturma yapar, idare olayı öğrendiğinde ön inceleme yapmadan savcılığa bildirir.

Uygulamada yetkili mercinin karşılaştığı en zor karar, iddianın 4483 mü 3628 mi kapsamına girdiğidir: görevi kötüye kullanma ile irtikâp, ihmal ile zimmet, usulsüz ihale ile ihaleye fesat karıştırma arasındaki sınır Yargıtay içtihadıyla çizilir ve tereddüt hâlinde olayın savcılığa bildirilmesi ile savcılığın kapsam değerlendirmesi yapması güvenli yoldur. Kamu görevlilerinin yargılanması usulünün kanun maddeleriyle ayrıntısı, 4483 sayılı Kanun'a ayrılmış rehberde ele alınır.

3628 Sayılı Kanuna Göre Soruşturma: Mal Bildirimi ve Soruşturma Usulü

3628 sayılı kanuna göre soruşturma, Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu'nun iki ayağı üzerinde yürür.

Mal bildirimi: Kanun md. 2'de sayılan kamu görevlileri (seçimle ya da atamayla gelen tüm kamu görevlileri, belediye başkanları ve meclis üyeleri, il genel meclisi üyeleri, muhtarlar, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yöneticileri, siyasi parti genel başkanları) kendilerine, eşlerine ve velayetleri altındaki çocuklarına ait taşınmazlar, belirli tutarı aşan para, alacak, borç, hisse senedi, tahvil, altın, mücevher ve taşıt gibi malları mal bildirimi formuyla bildirmekle yükümlüdür.

  • Bildirim zamanları: göreve giriş ya da seçilmede bir ay içinde, görev süresince sonu sıfır ve beş ile biten yılların en geç Şubat ayı sonuna kadar yenileme, mal varlığında önemli değişiklikte bir ay içinde ek bildirim ve görevden ayrılmada bir ay içinde.
  • Bildirim kapalı zarfla verilir, gizlidir ve yalnızca Kanun'da sayılan hâllerde açılabilir.

Süresinde bildirimde bulunmayana yetkili merci ihtarda bulunur ve ihtara rağmen bir ay içinde bildirimde bulunmayan hakkında hapis cezası (md. 10), gerçeğe aykırı bildirimde bulunan hakkında daha ağır hapis cezası (md. 12), haksız mal edinme ve gizleme hakkında hapis ve para cezası ile malın zoralımı (md. 13-14) uygulanır; mal bildirimi karşılaştırmaları (önceki bildirimle yeni bildirimin ve mal varlığındaki artışın gelirle uyumunun incelenmesi) soruşturmanın delil kaynağıdır.

Soruşturma usulü (md. 17-21): Kanun'da yazılı suçlar ile irtikâp, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet, kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma ve Devlet sırlarının açıklanması suçlarından sanık olanlar hakkında 4483 sayılı Kanun uygulanmaz, soruşturma doğrudan Cumhuriyet başsavcılığınca genel hükümlere göre yapılır (md. 17; müsteşar, vali ve kaymakamlar istisna).

Cumhuriyet başsavcısı bu suçların işlendiğini öğrendiğinde doğrudan soruşturmaya başlar ve durumu sanığın bağlı olduğu kuruma bildirir (md. 18; kurum bildirim üzerine disiplin ve görevden uzaklaştırma işlemlerini değerlendirir); suçun ihbarı her kişi için hak, kamu görevlileri için yükümlülüktür ve ihbarcının kimliği gizli tutulur (md. 19). Soruşturma sırasında bankalar dahil tüm kurum ve kuruluşlar istenen bilgi ve belgeleri vermek zorundadır, banka sırrı ileri sürülemez (md. 20).

İdare için pratik yükümlülükler: mal bildirimlerinin süresinde alınması, saklanması ve karşılaştırılması, bildirimde bulunmayanlara ihtar, 3628 kapsamı iddiaların ön inceleme yapılmadan savcılığa bildirilmesi, savcılığın bildirimi üzerine görevden uzaklaştırma ve disiplin sürecinin başlatılması ve soruşturma sonucunun personel ve disiplin işlemlerine yansıtılması.

Mal bildiriminin kapsamı, süreleri ve formu için 3628 sayılı Kanun ve mal bildirimi rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Sık Yapılan Hatalar

  • 3628 kapsamındaki bir iddia (rüşvet, zimmet, ihaleye fesat) için ön inceleme yapmak; savcılığa bildirmemek
  • Görevle ilgisi olmayan ya da görev dışı bir suç için soruşturma izni süreci işletmek
  • Yetkili merciyi yanlış belirlemek; belediye başkanı ve meclis üyeleri için İçişleri Bakanı yetkisini atlamak
  • Soyut ve imzasız şikâyetleri işleme koymak ya da belgeli iddiayı imza eksikliği gerekçesiyle işleme koymamak
  • Ön incelemeyi hakkında inceleme yapılan memurla aynı ya da alt düzeydeki personele yaptırmak
  • Memurun ve tanıkların ifadesini almadan rapor yazmak; görevlendirme kapsamını aşmak
  • Otuz artı on beş günlük süreyi aşmak; kararı gerekçesiz vermek
  • Kararı memura, savcılığa ve şikâyetçiye tebliğ etmemek; itiraz süresini yanlış hesaplamak
  • Disiplin soruşturmasını ceza soruşturmasının sonucunu beklemek için askıya almak
  • Mal bildirimlerini süresinde almamak, karşılaştırmamak ve bildirimde bulunmayana ihtar çekmemek

Memur Soruşturma Usulleri Eğitimi Kimler İçin? 4483 Sayılı Kanun Eğitimi, 3628 Sayılı Kanun Eğitimi, Memur Eğitimi, Personel Mevzuatı Eğitimi ve Kamu Eğitim Programları

Memur soruşturma usulleri eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

  • İzin vermeye yetkili merci konumundaki yöneticiler ve dosyaları hazırlayan birimler (valilik ve kaymakamlık hukuk ve personel birimleri, bakanlık ve kurumların hukuk müşavirlikleri, belediye başkanlıkları ve genel sekreterlikler, üniversite hukuk müşavirlikleri).
  • Ön inceleme yapmakla görevlendirilen ya da görevlendirilebilecek denetim elemanları, müfettişler, kontrolörler, iç denetçiler ve birim amirleri, teftiş kurulları.
  • İnsan kaynakları ve personel daire başkanlıkları, disiplin kurulu üyeleri ve disiplin amirleri, hukuk işleri müdürlükleri ve kurum avukatları.
  • Belediye ve il özel idarelerinin insan kaynakları ve hukuk birimleri, mal bildirimlerini alan ve karşılaştıran personel birimleri, sendika temsilcileri.

Program 4483 sayılı Kanun'a göre soruşturma (kapsama dahil memurlar ve suçlar, izin vermeye yetkili merciler, ön inceleme, ön inceleme yapanların yetkileri, soruşturma izni ve süresi, soruşturma iznine itiraz, hazırlık soruşturması yapmaya yetkililer, yetkili ve görevli mahkemeler, re'sen dava açılacak hâller) ve 3628 sayılı Kanun'a göre soruşturma (mal bildirimi ve soruşturma usulü) bölümlerinden oluşur ve bir gün altı saat olarak düzenlenir.

Uygulamalı bölümde katılımcılar örnek şikâyet dilekçeleri üzerinde kapsam ve yetkili merci tespiti yapar, ön inceleme görevlendirme yazısı, ifade tutanağı ve ön inceleme raporu taslağı hazırlar, süre takvimi ve tebliğ listesi çıkarır, itiraz senaryolarını Danıştay ve bölge idare mahkemesi kararlarıyla değerlendirir ve mal bildirimi karşılaştırma örneği çalışır. 4483 sayılı kanun eğitimi ve 3628 sayılı kanun eğitimi bu programın kanun bazında derinleştirilmiş modülleridir; program memur eğitimi ve personel mevzuatı eğitimi dizisinde 657 sayılı Kanun, disiplin işlemleri, mal bildirimi ve etik programlarıyla birlikte personel hukuku eğitim setini oluşturur ve kamu eğitim programları arasında tüm kamu idarelerine açıktır. Kurumsal uygulamada kurumun kendi soruşturma dosyaları, yönergeleri ve yargı kararları üzerinden çalışılır ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.

Güncel Notlar

Uygulamada sıklıkla gözden kaçan en kritik ayrım, iddia konusu fiilin niteliğidir; görev suçu ile görev sebebiyle işlenen suç birbirine karıştırılmamalı, kişisel uyuşmazlıklardan doğan adli suçlarda ön inceleme yoluna gidilerek dosya sürüncemede bırakılmamalıdır.

  • Ceza ve Disiplin Bağımsızlığı: Ceza soruşturması izni verilmemesi veya savcılıkça kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesi, 657 sayılı Kanun kapsamındaki disiplin zamanaşımı sürelerini durdurmaz; idari soruşturma takvimi gecikmeksizin işletilmelidir.
  • Tebligat Usulü: Soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi kararlarının ilgililere tebliğinde gecikilen her gün, itiraz süreçlerinin yargı mercilerince usulden bozulmasına zemin hazırlar; tebellüğ belgeleri dosyada eksiksiz muhafaza edilmelidir.
Son güncelleme: 23.10.2026

Sıkça Sorulan Sorular

Memur soruşturma usulleri nelerdir?

Üç bağımsız süreçtir: disiplin soruşturması (657 sayılı Kanun; disiplin amirleri ve kurullarınca, disiplin cezasıyla sonuçlanır), 4483 sayılı Kanun'a göre soruşturma (görev sebebiyle işlenen suçlarda ceza soruşturmasının başlaması için yetkili idari merciin ön inceleme yapıp soruşturma izni vermesi) ve 3628 sayılı Kanun'a göre soruşturma (rüşvet, zimmet, irtikâp, ihaleye fesat gibi suçlarda izin şartı olmaksızın doğrudan Cumhuriyet savcılığınca yürütülen soruşturma ve mal bildirimi yükümlülükleri). Aynı olayda üçü birlikte işleyebilir; disiplin soruşturması ceza soruşturmasını beklemek zorunda değildir ve yanlış usulün seçilmesi işlemi sakatlar.

4483 sayılı Kanun hangi memurları ve hangi suçları kapsar?

Genel idare esaslarına göre yürütülen kamu hizmetlerinin asli ve sürekli görevlerini ifa eden memurlar ve diğer kamu görevlilerinin (belediye başkanları ve meclis üyeleri, muhtarlar dahil) görevleri sebebiyle işledikleri, görevle nedensellik bağı bulunan suçları kapsar (görevi kötüye kullanma, görevi ihmal, görevle bağlantılı sahtecilik gibi). 3628 md. 17'deki suçlar (irtikâp, rüşvet, zimmet, kaçakçılık, ihaleye fesat, Devlet sırrı), ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli, görevle ilgisiz ya da görev dışı suçlar, özel kanunlarla izin dışında bırakılan suçlar ve hâkim, savcı, asker gibi özel usule tabi kişiler kapsam dışındadır.

Soruşturma izni vermeye yetkili merciler kimlerdir?

4483 md. 3'e göre ilçedeki memurlar için kaymakam, il ve merkez ilçedekiler için vali, bölge teşkilatındakiler için görev yaptıkları ilin valisi, bakanlık ve kuruluşların merkez personeli için en üst idari amir, en üst idari amirler için ilgili bakan, TBMM ve Cumhurbaşkanlığı görevlileri için ilgili genel sekreter ve idari işler başkanı, büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanları ile belediye ve il genel meclisi üyeleri için İçişleri Bakanı, belde belediye başkanları ve muhtarlar için kaymakam ya da vali, öğretim elemanları için 2547'deki mercilerdir. Birlikte işlenen suçlarda en üst dereceli memurun mercii tümü için yetkilidir.

Ön inceleme nedir ve ön inceleme yapanların yetkileri nelerdir?

Ön inceleme, yetkili mercinin soruşturma izni kararından önce iddiayı aydınlatmak için bizzat ya da görevlendirdiği, hakkında inceleme yapılandan üst konumdaki denetim elemanı ya da memurlar eliyle yaptırdığı idari nitelikli hazırlık incelemesidir; görevlendirme kapsamıyla sınırlıdır ve CMK'daki hâkimin reddi sebepleri inceleyici için de geçerlidir. İnceleyiciler her kurumdan bilgi ve belge isteyebilir, memur ve tanık ifadesi alabilir (isnadın açıklanması, susma ve avukat hakkı, tutanak), keşif yapabilir ve bilirkişi görevlendirebilir; arama, el koyma, gözaltı ve tutuklama gibi koruma tedbirlerine karar veremez. Sonuçta gerekçeli görüş içeren ön inceleme raporu hazırlanır.

Soruşturma izni süresi ne kadardır ve karara nasıl itiraz edilir?

Yetkili merci, ihbar ya da şikâyetin ulaşmasından itibaren ön inceleme dahil en geç otuz gün içinde gerekçeli karar verir; süre zorunlu hâllerde bir defa on beş gün uzatılabilir (toplam kırk beş gün). Karar savcılığa, memura ve şikâyetçiye tebliğ edilir; izin verilmesine memur, izin verilmemesine savcılık ya da şikâyetçi tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edebilir. İtiraz mercii, Kanun'da sayılan üst düzey mercilerin kararları için Danıştay'ın ilgili dairesi, diğerleri için yetkili mercinin yargı çevresindeki bölge idare mahkemesidir; itiraz en geç üç ayda karara bağlanır ve karar kesindir. İzin kesinleşince dosya savcılığa gider.

Hangi hâllerde izin aranmadan doğrudan savcılık soruşturma yapar?

3628 md. 17 kapsamındaki irtikâp, rüşvet, basit ve nitelikli zimmet, görev sırasında ya da görevinden dolayı kaçakçılık, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, Devlet sırlarının açıklanması ve bu suçlara iştirak (müsteşar, vali ve kaymakamlar hariç), ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli, görevle ilgisi olmayan ve görev dışında işlenen suçlar, özel kanunlarla izin dışında bırakılan suçlar (işkence, seçim suçları ve diğerleri) ile kapsam dışı kişilerin suçlarında savcılık doğrudan soruşturma yapar; idare bu hâllerde ön inceleme yapmadan olayı savcılığa bildirir ve tereddütte olayı savcılığa bildirmek güvenli yoldur.

3628 sayılı Kanuna göre soruşturma nasıl yürütülür?

Kanun'daki suçlar ile rüşvet, zimmet, irtikâp, kaçakçılık, ihaleye fesat ve Devlet sırrı suçlarında 4483 uygulanmaz; Cumhuriyet başsavcısı suçu öğrendiğinde doğrudan soruşturmaya başlar ve durumu sanığın kurumuna bildirir, ihbar herkes için hak ve kamu görevlileri için yükümlülüktür ve ihbarcının kimliği gizlidir, bankalar dahil tüm kurumlar bilgi ve belge vermek zorundadır ve banka ya da ticari sır ileri sürülemez; mal varlığı araştırması, mal bildirimi karşılaştırması, el koyma ve haksız edinilen malın zoralımı soruşturmanın araçlarıdır. Kamu görevlileri mal bildirimini göreve girişte, sonu sıfır ve beş ile biten yıllarda, önemli değişiklikte ve ayrılışta bir ay içinde verir; vermeyen ve gerçeğe aykırı bildirenler cezalandırılır.

Memur soruşturma usulleri eğitimi kimler için uygundur?

İzin vermeye yetkili merci konumundaki yöneticiler ve dosya hazırlayan hukuk ve personel birimleri, ön inceleme yapmakla görevlendirilebilecek müfettiş, kontrolör, denetmen, iç denetçi ve birim amirleri, teftiş kurulları, insan kaynakları ve personel daire başkanlıkları, disiplin amirleri ve kurul üyeleri, hukuk müşavirlikleri ve kurum avukatları, belediye ve il özel idarelerinin insan kaynakları ve hukuk birimleri, mal bildirimlerini alan personel birimleri ve süreci bilmek isteyen tüm kamu görevlileri için uygundur; bir gün, altı saatlik ve örnek dosya, ifade tutanağı, ön inceleme raporu ve yargı kararı çalışmalı uygulamalı programdır.
Bu konuda uygulamalı eğitim almak ister misiniz?
Memur Soruşturma Usulleri Eğitimi programımız hakkında detaylı bilgi alın, teklif isteyin.
Memur Soruşturma Usulleri Eğitimi Sayfasına Git
Kamu İhale Danışmanlık Hizmetlerimiz

Vizyonder kamu ihale danışmanlığı hizmetleri

Danışmanlık Alanlarımız PDF

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Kurumsal Eğitim Kataloğu

Vizyonder Eğitim Kurumsal Eğitim Kataloğu

Kamu İhalelerinde Danışmanlık Merkezi Yayında!

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar Danışmanlığı

Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Vizyonder - Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Vizyonder Psikoloji Akademi Eğitimleri ve Danışmanlık Hizmetleri Başladı!

Vizyonder Psikoloji Akademi

Elektronik İhale Eğitimi

Elektronik İhale Eğitim Semineri - e-ihale eğitimi - vizyonder

Eğitim Seminerlerimize Kayıt Olun!

Vizyonder Eğitim Seminerlerine Kayıt Olun!

Sürdürülebilirlik Raporu Hazırlama
Tüm Sorularınız İçin
0(212) 232 2016
Eğitimlerimizden özellikle yeni çalışanların yararlanabilmesi için
"Uygulamalı Eğitim" verilmektedir. Bu eğitimde katılımcılar, baştan sona canlandırmalı olarak yaşayarak öğrenmektedirler.
Bu Sayfayı Paylaş
Hoşgeldiniz. Yardıma ihtiyacınız olursa buraya tıklayarak Whatsapp üzerinden bilgi alabilirsiniz.