Vizyonder Logo
Vizyonder Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri - Tel:0242 338 2016

Kamulaştırmasız El Atma ve Kamulaştırma Kanunu: Kamulaştırma Kavramı ve Unsurları, Anayasa'da Kamulaştırma, İrtifak Hakkı Kamulaştırması, Kamu Yararı Kararı, İdari Şerh, Satın Alma Usulü, Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası, Arazi, Arsa ve Bin

Kamulaştırmasız El Atma ve Kamulaştırma Kanunu: Kamulaştırma Kavramı ve Unsurları, Anayasa'da Kamulaştırma, İrtifak Hakkı Kamulaştırması, Kamu Yararı Kararı, İdari Şerh, Satın Alma Usulü, Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası, Arazi, Arsa ve Bin
Belediyelerin ve kamu idarelerinin en yüksek tutarlı ve en çok dava üreten işlemleri kamulaştırma dosyalarıdır: kamu yararı kararı yanlış merciden alındığında, uzlaşma görüşmesi usulüne uygun yapılmadığında ya da bedel objektif ölçülerle tespit edilmediğinde idare yıllarca sürecek bir tescil davasıyla, imar planında yola ya da yeşil alana ayrılıp beş yıl içinde kamulaştırılmayan bir parsel ise hukuki el atma tazminatıyla karşılaşır ve fiilen yola dönüştürülüp bedeli ödenmeyen her taşınmaz kamulaştırmasız el atma davasına konu olur. Kamulaştırmasız el atma ve kamulaştırma kanunu, mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasındaki dengeyi kuran 2942 sayılı Kanun'un usul, bedel ve dava kurallarıyla el atma davalarının çözüm yollarını kapsar; bu rehber, emlak ve istimlak, imar, hukuk ve fen işleri birimleri için süreci başından sonuna kadar anlatır.

Kamulaştırma Nedir? Kamulaştırma Kavramı, Unsurları, Anayasa'da Kamulaştırma ve Kamulaştırmanın Niteliği

Kamulaştırma nedir: Devletin ve kamu tüzel kişilerinin, kamu yararının gerektirdiği hâllerde, karşılığını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamına ya da bir kısmına kanunla gösterilen esas ve usullere göre el koyması ve mülkiyetini kazanması ya da bu taşınmazlar üzerinde irtifak hakkı kurmasıdır; hukuki dayanağı Anayasa md. 46 ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'dur (1983; 4650 sayılı Kanun'la 2001'de köklü biçimde değiştirilmiş, sonraki yıllarda 6745, 7139 ve 7181 sayılı kanunlarla el atma, bilirkişilik ve imar kısıtlılığı konularında yeniden düzenlenmiştir).

Kamulaştırmanın unsurları: kamulaştırmayı yapan idarenin kamu tüzel kişiliği olması, kamu yararı (yetkili merciin kamu yararı kararı ve onayı), taşınmaz mal ya da kaynak ya da irtifak hakkı konusu (taşınır mallar kamulaştırılamaz), özel mülkiyette bulunma (kamu malları kamulaştırılamaz), gerçek karşılığın peşin ödenmesi (Anayasa md. 46), yeterli ödeneğin bulunması (2942 md. 3: ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemlerine başlanamaz) ve kanunda gösterilen usule uyulmasıdır.

Anayasa'da kamulaştırma (md. 46): Devlet ve kamu tüzel kişileri, kamu yararının gerektirdiği hâllerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla taşınmaz malları kamulaştırmaya yetkilidir. Kural olarak bedel nakden ve peşin ödenir; ancak tarım reformu, büyük enerji ve sulama projeleri, iskân projeleri, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla kamulaştırılan toprakların bedeli kanunla gösterilen şekilde taksitle ödenebilir (taksitlendirme süresi beş yılı aşamaz, en yüksek faiz uygulanır); kamulaştırılan toprağı doğrudan işleten küçük çiftçiye ait bedel her hâlde peşin ödenir.

Kamulaştırmanın niteliği: idarenin tek taraflı ve zorlayıcı bir idari işlemidir, ancak 2001 sonrası düzende bedel malike dayatılmaz — önce satın alma (uzlaşma) usulü denenir, uzlaşılamazsa bedel ve tescil asliye hukuk mahkemesince belirlenir. Kamulaştırma kararı idari yargıda (iptal davası), bedel ve tescil ise adli yargıda denetlenir; kamulaştırılan taşınmaz beş yıl içinde amacına uygun kullanılmazsa malikin geri alma hakkı (md. 22-23) doğar.

İdarelerin taşınmaz edinme yollarının bütünü (satın alma, bağış, trampa, tahsis, devir, kamulaştırma) için taşınmaz mal yönetimi rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

İrtifak Hakkı Kamulaştırması, Kamu Yararı Kararı Verecek Merciler, Kamulaştırmadan Önce Yapılacak İşlemler ve İdari Şerh

İrtifak hakkı kamulaştırması (2942 md. 4): taşınmaz malın mülkiyetinin kamulaştırılması yerine amaç için yeterli olduğu takdirde taşınmazın belirli kesimi, yüksekliği, derinliği ya da kaynak üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabilir (enerji nakil hattı, boru hattı, tünel, metro, geçit hakkı gibi); bedel, taşınmazın irtifak hakkı nedeniyle uğradığı değer kaybıdır (mülkiyet bedeli değildir) ve irtifak hakkı tapuya tescil edilir.

Kamu yararı kararı verecek merciler (md. 5): köy yararına köy ihtiyar kurulu, belediye yararına belediye encümeni, il özel idaresi yararına il daimi encümeni, Devlet yararına il idare kurulu, yükseköğretim kurumları yararına yönetim kurulu, kamu kurumları yararına yönetim kurulu ya da idare meclisi ve birden çok ili ilgilendiren kamulaştırmalarda Cumhurbaşkanı ya da ilgili bakanlık. Kamu yararı kararı plan ve projeye dayanmalı ve kanunda öngörülen mercice onaylanmalıdır (md. 6: köy ve belediye encümeni kararları kaymakam/vali onayına, kamu kurumları kararları ilgili bakanlık onayına tabidir).

Kamulaştırmadan önce yapılacak işlemler (md. 7): idare, kamulaştırılacak taşınmazların sınırını, yüzölçümünü ve cinsini gösterir ölçekli planını yapar, taşınmaz sahiplerini tapu-vergi-nüfus kayıtları üzerinden tespit eder ve tapu idaresine kamulaştırma kararını bildirerek taşınmazın siciline kamulaştırma şerhi (idari şerh) düşülmesini ister.

Şerhten itibaren altı ay içinde md. 10'a göre kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası açıldığına dair belge tapuya ibraz edilmezse şerh tapu idaresince resen silinir; şerh taşınmazın devrine engel değildir ancak sonraki malikler kamulaştırma işlemiyle bağlıdır.

Ödenek şartı (md. 3): idarelerce yeterli ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemlerine başlanamaz; belediyelerde kamulaştırma ödeneğinin bütçede ve yatırım programında bulunması, meclis kararı ve encümen kamu yararı kararıyla birlikte dosyanın ön koşuludur.

  • Kamulaştırma dosyasının başlangıç belgeleri: imar planı ve kamulaştırma amacına ilişkin plan ya da proje.
  • Meclis kararı (gerekiyorsa), encümen kamu yararı kararı ve onayı, ödenek belgesi.
  • Kamulaştırma planı ve tapu-kadastro-nüfus-vergi araştırmaları, kamulaştırma şerhi yazısı ve kıymet takdir komisyonu görevlendirmesi.

İmar planıyla ilişki için imar planı nasıl okunur rehberi tamamlayıcıdır.

Kamulaştırmada Satın Alma Usulü: Kıymet Takdir Komisyonu, Uzlaşma Komisyonu, Pazarlık ve Tapuda Ferağ

Kamulaştırmada satın alma usulü (md. 8), 2001 sonrası düzenin temel kuralıdır: idareler kamulaştırma kararının alınmasından sonra önce satın alma usulüyle gerçekleştirmeyi denemek zorundadır.

Kıymet takdir komisyonu: idare, tahmini bedeli belirlemek üzere kendi bünyesinden en az üç kişiden oluşan bir ya da birden fazla komisyon görevlendirir; komisyon md. 11'deki esaslara göre ve gerektiğinde SPK standartlarına uygun değerleme raporlarından yararlanarak tahmini bedeli belirler.

Uzlaşma komisyonu ve pazarlık: idare, tahmini bedel belirlendikten sonra en az üç kişiden oluşan uzlaşma komisyonu görevlendirir ve malike pazarlıkla satın alma isteğini içeren yazı gönderir; malik tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde başvurursa pazarlık görüşmesi yapılır.

Anlaşmaya varılırsa tutanak düzenlenir ve tanzim tarihinden itibaren en geç kırk beş gün içinde idarece bedel bankaya yatırılır ya da bloke edilir, malik tapuda ferağ verir ve ferağdan sonra bedel ödenir (taksitli ödeme yalnızca Anayasa'da sayılan hâllerde). Uzlaşılan bedel kıymet takdir komisyonunun belirlediği tahmini bedeli aşamaz — bu kural bedelin objektif belirlenmesini zorunlu kılar. Malik on beş gün içinde başvurmaz ya da anlaşma sağlanamazsa uzlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve idare md. 10'a göre dava açar.

Satın alma usulünde dikkat edilecek hususlar: tebligatın doğru muhataba yapılması (mirasçılar, hisseli tapularda her paydaş), başvuru ve görüşme tarihlerinin belgelenmesi, bedelin kırk beş gün içinde yatırılması (gecikme malike faiz hakkı doğurur), ferağ işleminde tapu harcı ve giderlerin idareye ait olması ve uzlaşılan bedelin encümen onayı ve ödenek uyumu. Satın alma usulünün yararları hız, dava maliyetinin önlenmesi ve bedelin öngörülebilirliğidir.

Belediyenin taşınmaz işlemlerindeki yetki paylaşımı (meclis ve encümen) için belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları rehberi tamamlayıcıdır.

Kamulaştırma Bedelinin Tespiti ve Taşınmaz Malın İdare Adına Tescili Davası, Kamulaştırma Bedelinin Tespiti Esasları, Arazi, Arsa ve Bina Değerlemesi

Kamulaştırma bedelinin tespiti ve taşınmaz malın idare adına tescili davası (md. 10): satın alma usulüyle anlaşma sağlanamazsa idare, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine başvurarak bedelin tespitini ve taşınmazın idare adına tescilini ister.

Mahkeme başvuru tarihinden en geç otuz gün sonrası için duruşma günü belirler, malike tebligat yapar, anlaşma olmazsa md. 15'e göre oluşturulan bilirkişi kuruluna keşif yaptırarak bedeli tespit ettirir. Tespit edilen bedelin bankaya yatırılmasından sonra taşınmazın idare adına tesciline karar verilir; tescil kararı kesindir, bedele ilişkin karar için istinaf ve temyiz yolu açıktır ve dava tarihinden itibaren (dört aylık süre aşılırsa) yasal faiz işler.

Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları (md. 11): bilirkişi kurulu taşınmazın cins ve nevini, yüzölçümünü, vergi beyanını, arazilerde olduğu gibi kullanılması hâlinde getireceği net geliri, arsalarda kamulaştırma gününden önceki emsal satışlara göre satış değerini, yapılarda resmi birim fiyatları ve yıpranma payını esas alarak değeri tespit eder; kamulaştırmaya bağlı imar planı değişikliğinden doğan değer artışı bedele dahil edilmez.

  • Arazi değerlemesi — gelir yöntemi uygulanır: bölgede yetiştirilen ürünler, dekara verim, ürün fiyatları ve üretim giderleri hesaplanarak net gelir bulunur ve kapitalizasyon faiz oranına bölünerek dekar değeri tespit edilir.
  • Arsa değerlemesi — emsal karşılaştırma yöntemi uygulanır: kamulaştırma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlar tapudan getirtilip konum, yüzölçümü, imar durumu ve satış tarihi bakımından karşılaştırma yapılır.
  • Bina değerlemesi — Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yapı yaklaşık birim maliyetleri esas alınarak maliyet bedeli bulunur, yaşına göre yıpranma payı düşülür; ruhsatsız yapılarda bedelin enkaz bedeli üzerinden ya da hiç ödenmemesi Yargıtay içtihadına tabidir.

Kısmen kamulaştırma (md. 12): taşınmazın bir kısmının kamulaştırılmasında kalan kısmın değerindeki azalış bedele eklenir, artış ise kamulaştırma bedelinin en fazla yüzde ellisi kadar bedelden düşülür; kalan kısım kullanılamaz hâle gelirse malik kalan kısmın da kamulaştırılmasını isteyebilir. Dava hakkı (md. 14): malik, tebliğ edilen kamulaştırma işlemine karşı otuz gün içinde idari yargıda iptal davası açabilir; yürütmenin durdurulması kararı verilirse bedel ve tescil davası bekletilir.

Kamulaştırma ödemelerinin muhasebeleştirilmesi ve taşınmaz kayıtlarına alınması için devlet muhasebesi ikincil mevzuatı rehberi tamamlayıcıdır.

Trampa Yolu ile Kamulaştırma, Acele Kamulaştırma, Giderlerin Ödenmesi, Malın Diğer İdareye Devri ve Vergilendirme

Trampa yoluyla kamulaştırma (md. 26): mal sahibinin kabul etmesi hâlinde kamulaştırma bedeli yerine idarenin kamu hizmetine tahsis edilmemiş taşınmazlarından bu bedeli karşılayacak miktar verilebilir; idarenin vereceği taşınmazın değeri kamulaştırma bedelinin yüzde yüz yirmisini aşamaz. Trampa tapuda karşılıklı ferağla tamamlanır; belediyelerde taşınmaz trampası meclis yetkisiyle (5393 md. 18/e) ilişkilendirilir.

Acele kamulaştırma (md. 27): yurt savunması ihtiyacına ya da aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hâllerde, kıymet takdiri dışındaki işlemler sonraya bırakılarak mahkemece yedi gün içinde bilirkişi kuruluyla bedel tespit edilir, bedel bankaya yatırılır ve idare taşınmaza el koyar; sonrasında satın alma usulü ve md. 10 davası yürütülür. Acele kamulaştırmanın istisnai olduğu ve gerçek aceleliğe dayanması gerektiği Danıştay içtihadında vurgulanır.

Giderlerin ödenmesi (md. 29): kamulaştırma bedelinin tespiti için açılan davanın giderleri, tapu harçları ve diğer giderler kamulaştırmayı yapan idarece ödenir; idarenin haksız çıktığı iptal davalarında yargılama giderleri de idareye yüklenir.

Malın diğer idareye devri (md. 30): kamu tüzel kişileri arasında bir idarenin taşınmazı diğer idarece kamulaştırılamaz; ihtiyaç duyulan taşınmazın devri istenir, altmış gün içinde anlaşma sağlanamazsa Danıştay ilgili dairesi devre ve bedele karar verir.

Vergilendirme: kamulaştırma bedeli malik bakımından taşınmazın elden çıkarılması sayılır ve Gelir Vergisi Kanunu'nun değer artış kazancı hükümleri (iktisap tarihinden itibaren beş yıl içinde elden çıkarılan taşınmazlarda) uygulanır; ticari işletmeye dahil taşınmazlarda kamulaştırma bedeli ticari kazanç ve KDV hükümlerine tabidir. Tapu harcı idarece ödenir; emlak vergisi mükellefiyeti kamulaştırmanın kesinleştiği tarihi izleyen bütçe yılından itibaren sona erer.

Kamulaştırma ödemelerinin muhasebeleştirilmesi için devlet muhasebesi ikincil mevzuatı rehberi tamamlayıcıdır.

Kamulaştırmasız El Atma Nedir? Fiili El Atma, Hukuki El Atma, İmar Planında Kısıtlı Alanlar ve Kamulaştırmasız El Koyma Davaları

Kamulaştırmasız el atma (kamulaştırmasız el koyma), idarenin kamulaştırma usulünü işletmeden ve bedel ödemeden özel mülkiyetteki bir taşınmaza fiilen el koyması ya da taşınmazı hukuken kullanılamaz hâle getirmesidir ve iki türü vardır.

Fiili el atma: idarenin taşınmazı kamulaştırmadan yol, park, okul, tesis ya da altyapı olarak fiilen kullanması, üzerine yapı yapması ya da taşınmazın bir kısmını işgal etmesidir. Malik, el atmanın önlenmesi davası ya da bedel tazminine (kamulaştırmasız el atma bedeli) ilişkin dava açabilir (görevli mahkeme adli yargıdır, dava zamanaşımına tabi değildir; ayrıca ecrimisil istenebilir). Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay içtihatları, 1956-1983 arası el atmalar için 2942 sayılı Kanun'un geçici hükümlerini ve indirimli bedel hesaplarını mülkiyet hakkı ve eşitlik ilkesi bakımından kısmen iptal etmiştir.

Hukuki el atma ve imar planlarında kısıtlı alanlar: uygulama imar planlarında yol, park, okul gibi umumi hizmetlere ayrılan ancak uzun süre kamulaştırılmayan taşınmazların mülkiyet hakkının özüne dokunacak biçimde kısıtlanmasıdır.

2942 sayılı Kanun'a 6745 sayılı Kanun'la eklenen ek md. 1'e göre bu şekilde kısıtlanan taşınmazlar hakkında, imar planının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içinde imar programına alınarak kamulaştırılması ya da plan değişikliğiyle kısıtlılığın kaldırılması gerekir; bu süre içinde işlem yapılmazsa taşınmaz malikleri md. 10'daki usule göre bedel tespiti ve tescil talebiyle dava açabilir (adli yargıda görülür). 3194 sayılı İmar Kanunu md. 13 ve 7181 sayılı Kanun kısıtlı taşınmazların takası ile tazminata ilişkin kurallar içerir.

Kamulaştırmasız el koyma davaları: yola dönüştürülen parselin bedel davası (fiili el atma tarihi, dava tarihindeki değer, faiz, ecrimisil), enerji nakil hattı geçirilen taşınmazlarda irtifak bedeli davası, imar planında yeşil alan olarak kalan ve beş yıl geçen parselde hukuki el atma bedel davası ve kısmen fiilen kullanılan parselde kalan kısmın değer kaybı talebi tipik örneklerdir; her örnekte görevli yargı yolu, zamanaşımı ve değerleme yöntemi tartışılır.

Çözüm önerileri: fiili el atmadan önce kamulaştırma ya da satın alma usulünün tamamlanması, kısıtlı taşınmazların envanteri ve beş yıllık takip tablosu, imar programının gerçekçi hazırlanması, takas ve trampa yoluyla çözüm, kısıtlılığın plan değişikliğiyle kaldırılması, uzlaşma komisyonlarının el atma dosyalarında da çalıştırılması ve bütçede el atma tazminatları için ödenek ayrılmasıdır.

2981 sayılı Kanun uygulamasından kaynaklanan bedel artırım davaları: 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler Hakkında Kanun'un 10/c maddesine göre yapılan ıslah imar planı uygulamalarında hisseli ve küçük parsellerin bedele dönüştürülmesinde maliklerin bedel düşüklüğü iddiasıyla açtıkları davalardır; belediyelerin bu eski uygulamalardan kaynaklanan davalar için dosya ve belge düzenini koruması gerekir.

İmar mevzuatının ruhsat ve denetim boyutu için imar kanunu ruhsat ve denetim mevzuatı rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Sık Yapılan Hatalar

  • Ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemlerine başlamak
  • Kamu yararı kararını yetkisiz merciden almak ya da onaylatmamak; planı olmayan kamulaştırma
  • Kamulaştırma şerhinden sonra altı ay içinde bedel ve tescil davası açmamak
  • Satın alma usulünü hiç denemeden ya da usulsüz tebligatla dava açmak
  • Uzlaşma tutanağından sonra bedeli kırk beş gün içinde yatırmamak
  • Kıymet takdirinde objektif ölçüler yerine emsalsiz ve gerekçesiz bedel belirlemek
  • Kamulaştırmaya bağlı plan değişikliğinden doğan değer artışını bedele katmak
  • Kamulaştırmadan önce taşınmazı fiilen yola ya da tesise dönüştürmek
  • İmar planında kısıtlı taşınmazları beş yıl içinde programa almamak ya da plan değişikliği yapmamak
  • Kamulaştırılan taşınmazı beş yıl içinde amacına uygun kullanmayıp geri alma hakkı doğurmak

Kamulaştırma Kanunu ve Kamulaştırmasız El Atma Eğitimi Kimler İçin? Kamulaştırma Kanunu Eğitimi, Kamulaştırmasız El Koyma Eğitimi, Kamulaştırmasız El Atma Eğitimi ve Kamu Eğitim Programları

Kamulaştırma kanunu eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

  • Belediyelerin ve büyükşehir belediyelerinin emlak ve istimlak müdürlükleri, imar ve şehircilik müdürlükleri, fen işleri ve yatırım birimleri, hukuk işleri müdürlükleri ve kurum avukatları.
  • Kıymet takdir ve uzlaşma komisyonu üyeleri, encümen üyeleri, il özel idarelerinin emlak ve yol birimleri, su ve kanalizasyon idareleri.
  • DSİ, Karayolları, TEİAŞ ve enerji dağıtım şirketleri gibi hat ve tesis kamulaştırması yapan kurumların kamulaştırma birimleri, üniversitelerin yapı işleri ve hukuk birimleri, mali hizmetler birimleri.
  • Taşınmaz değerleme uzmanları ve bilirkişiler, tapu ve kadastro personeli, gayrimenkul hukuku alanında çalışan avukatlar ile kamulaştırma ve el atma davalarına muhatap taşınmaz malikleri ve danışmanları.

Program kamulaştırma kavramı ve unsurları, irtifak hakkı kamulaştırması, kamu yararı kararı, satın alma usulü, bedel tespiti ve tescil davası, arazi-arsa-bina değerlemesi, trampa ve acele kamulaştırma, malın diğer idareye devri, vergilendirme, kamulaştırmasız el koyma davaları, imar planlarında kısıtlı alanlar ve 2981 sayılı Kanun'dan kaynaklanan bedel artırım davaları konularından oluşur.

Uygulamalı bölümde katılımcılar örnek bir belediye kamulaştırma dosyasını başından sonuna kurar (kamu yararı kararı, şerh yazısı, kıymet takdir raporu, uzlaşma daveti ve tutanağı, dava dilekçesi), arazi-arsa-bina için değerleme hesabı yapar, hukuki el atma envanteri ve beş yıllık takip tablosu hazırlar ve Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararları üzerinden dava senaryolarını değerlendirir; eğitim bir ya da iki gün olarak düzenlenir. Kamulaştırmasız el koyma eğitimi ve kamulaştırmasız el atma eğitimi adlarıyla el atma davalarına odaklanan modül olarak da verilir ve kamu eğitim programları arasında mahalli idareler mevzuatı dizisinde taşınmaz mal yönetimi, imar mevzuatı ve belediye mevzuatı programlarıyla birlikte taşınmaz yönetimi eğitim setini oluşturur; katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.

Güncel Notlar

Uygulamada kamulaştırmasız el atma riskini en aza indirmek için fen işleri ile emlak ve istimlak birimlerinin koordineli çalışması kritik önem taşır:

  • Fiili yol açma, genişletme veya altyapı tesisi çalışmalarına başlanmadan önce güzergâhın kadastral sınırları ile mülkiyet durumu sahada mutlaka çakıştırılmalı, rıza alınmamış özel mülkiyete konu parsellere kesinlikle girilmemelidir.
  • İmar planı revizyonlarında kamusal kullanıma ayrılan alanların mülkiyet dökümü periyodik olarak taranmalı; uzun süre işlem yapılmayan parseller için takas, trampa veya plan değişikliği alternatifleri öncelikli olarak değerlendirilmelidir.
  • Taşınmaz malikleriyle yürütülen uzlaşma süreçlerinde varılan anlaşmalar, tapuda devir veya terkin işlemi tamamlanana kadar kesinleşmiş sayılmamalı ve tescil işlemi tamamlanmadan saha üzerinde tasarrufta bulunulmamalıdır.
Son güncelleme: 15.10.2026

Sıkça Sorulan Sorular

Kamulaştırmasız el atma nedir?

İdarenin kamulaştırma usulünü işletmeden ve bedel ödemeden özel mülkiyetteki taşınmaza fiilen el koyması (yol, park, tesis olarak kullanma, hat geçirme, işgal) fiili el atma; uygulama imar planında umumi hizmetlere ayrılan taşınmazın mülkiyet hakkının özüne dokunacak biçimde kısıtlanıp planın yürürlüğünden itibaren beş yıl içinde imar programına alınarak kamulaştırılmaması ya da plan değişikliğiyle kısıtlılığın kaldırılmaması ise hukuki el atmadır (2942 ek md. 1). Malik fiili el atmada el atmanın önlenmesi ya da bedel ve ecrimisil davası, hukuki el atmada md. 10 usulüyle bedel tespiti ve tescil davası açar; her iki dava adli yargıda görülür ve bedel dava tarihindeki değer üzerinden bilirkişi kuruluyla belirlenir.

Kamulaştırma nedir ve unsurları nelerdir?

Devletin ve kamu tüzel kişilerinin, kamu yararının gerektirdiği hâllerde, gerçek karşılığını peşin ödemek şartıyla özel mülkiyetteki taşınmazların tamamını ya da bir kısmını 2942 sayılı Kanun'daki usule göre edinmesi ya da üzerinde irtifak hakkı kurmasıdır (Anayasa md. 46). Unsurları: kamu tüzel kişiliği, kamu yararı kararı ve onayı, taşınmaz, kaynak ya da irtifak hakkı konusu, özel mülkiyette bulunma, gerçek karşılığın peşin ödenmesi (Anayasa'da sayılan hâllerde beş yıla kadar taksit), yeterli ödeneğin bulunması ve kanuni usule uyulmasıdır. Kamulaştırma tek taraflı idari işlemdir; kararı idari yargı, bedel ve tescili adli yargı denetler ve beş yıl içinde amacına uygun kullanılmayan taşınmazda geri alma hakkı doğar.

Kamu yararı kararını kim verir ve kamulaştırmadan önce hangi işlemler yapılır?

2942 md. 5'e göre köy yararına köy ihtiyar kurulu, belediye yararına belediye encümeni, il özel idaresi yararına il daimi encümeni, Devlet yararına il idare kurulu, üniversiteler yararına yönetim kurulu, kamu kurumları yararına yetkili organları ve birden çok ili ilgilendiren kamulaştırmalarda Cumhurbaşkanı ya da ilgili bakanlık kamu yararı kararı verir; karar md. 6'daki merciilerce (kaymakam, vali, bakanlık) onaylanır, onaylı imar planı ya da projeye dayanan hizmetlerde ayrıca kamu yararı kararı gerekmez. Öncesinde ödenek temini, kamulaştırma planı, malik ve zilyet araştırması, tapuya kamulaştırma şerhi (altı ay içinde dava açılmazsa silinir) ve kıymet takdir komisyonu görevlendirmesi yapılır.

Kamulaştırmada satın alma usulü nasıl işler?

İdare önce en az üç kişilik kıymet takdir komisyonuyla tahmini bedeli belirler, sonra uzlaşma komisyonu malike kamulaştırma ve pazarlıkla satın alma ya da trampa isteğini tebliğ eder; malik on beş gün içinde başvurursa görüşme yapılır, anlaşılırsa uzlaşma tutanağı düzenlenir, kırk beş gün içinde bedel bankaya yatırılır, malik tapuda ferağ verir ve bedel ödenir. Uzlaşılan bedel tahmini bedeli aşamaz; malik başvurmaz, görüşmeye katılmaz ya da anlaşma sağlanamazsa uzlaşmazlık tutanağı düzenlenir ve idare asliye hukuk mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açar. Tapu harcı ve giderler idareye aittir; tebligat ve süre disiplini usulün geçerliliğini belirler.

Kamulaştırma bedeli nasıl tespit edilir?

Md. 11'e göre bilirkişi kurulu taşınmazın cins ve nevini, yüzölçümünü, değeri etkileyen unsurları, vergi beyanını, resmi kıymet takdirlerini ve objektif ölçüleri esas alır: arazilerde mevkii ve şartlarına göre olduğu gibi kullanılması hâlinde getireceği net gelirin kapitalizasyon faiziyle değerlenmesi (gelir yöntemi), arsalarda kamulaştırma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlar (karşılaştırma yöntemi), yapılarda resmi birim fiyatlar, maliyet ve yıpranma payı (maliyet yöntemi) uygulanır; irtifak hakkında bedel değer düşüklüğüdür, kamulaştırmaya bağlı plan değişikliğinden doğan artış dikkate alınmaz. Kısmen kamulaştırmada kalan kısmın değer azalışı eklenir, artışı bedelin en fazla yüzde ellisi kadar düşülür.

Trampa yoluyla kamulaştırma ve malın diğer idareye devri nasıl yapılır?

Md. 26'ya göre malikin kabulüyle kamulaştırma bedeli yerine idarenin kamu hizmetine tahsisli olmayan taşınmazları verilebilir; verilecek taşınmazın değeri idarenin ihale komisyonunca (belediyelerde encümen) belirlenir, fark nakit ödenir ve verilecek taşınmazın değeri kamulaştırma bedelinin yüzde yüz yirmisini aşamaz. Md. 30'a göre idareler birbirlerinin taşınmazını kamulaştıramaz; ihtiyaç duyulan taşınmazın devri sahibi idareden istenir, anlaşılırsa satış ya da tahsis yapılır, altmış gün içinde anlaşma sağlanamazsa Danıştay ilgili dairesi devre ve bedele karar verir. Acele kamulaştırmada (md. 27) yedi günde bedel tespiti ve el koyma yapılıp usul sonra tamamlanır; giderler ve tapu harçları idareye aittir.

İmar planında kısıtlı taşınmazlar için idare ne yapmalı?

Uygulama imar planında yol, park, okul gibi umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılan taşınmazlar planın yürürlüğünden itibaren beş yıl içinde imar programına alınarak kamulaştırılmalı ya da plan değişikliğiyle kısıtlılık kaldırılmalıdır; aksi hâlde malik hukuki el atma nedeniyle bedel tespiti ve tescil davası açabilir. İdare kısıtlı taşınmazların envanterini ve beş yıllık takip tablosunu tutmalı, imar programını ödenekli ve gerçekçi hazırlamalı, takas ve trampa ile çözüm aramalı, uzlaşma komisyonlarını el atma dosyalarında da çalıştırmalı, dava dosyalarını merkezi izlemeli ve faiz yükünü azaltmak için bütçede el atma tazminatlarına ödenek ayırmalıdır; Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları uygulamayı belirler.

Kamulaştırma kanunu ve kamulaştırmasız el atma eğitimi kimler için uygundur?

Belediyelerin emlak ve istimlak, imar, fen işleri ve hukuk birimleri, kıymet takdir ve uzlaşma komisyonu üyeleri, encümen üyeleri, il özel idareleri, su ve kanalizasyon idareleri, DSİ, Karayolları, TEİAŞ ve enerji dağıtım şirketleri gibi hat ve tesis kamulaştırması yapan kurumların kamulaştırma birimleri, üniversitelerin yapı işleri ve hukuk birimleri, mali hizmetler birimleri, değerleme uzmanları ve bilirkişiler, tapu ve kadastro personeli, gayrimenkul avukatları ve el atma davalarına muhatap malikler için uygundur; örnek dosya, değerleme hesabı, kısıtlı alan envanteri ve yargı kararı çalışmalı, bir ya da iki günlük uygulamalı programdır.
Bu konuda uygulamalı eğitim almak ister misiniz?
Kamulaştırma Kanunu ve Kamulaştırmasız El Atma Eğitimi programımız hakkında detaylı bilgi alın, teklif isteyin.
Kamulaştırma Kanunu ve Kamulaştırmasız El Atma Eğitimi Sayfasına Git
Kamu İhale Danışmanlık Hizmetlerimiz

Vizyonder kamu ihale danışmanlığı hizmetleri

Danışmanlık Alanlarımız PDF

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Kurumsal Eğitim Kataloğu

Vizyonder Eğitim Kurumsal Eğitim Kataloğu

Kamu İhalelerinde Danışmanlık Merkezi Yayında!

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar Danışmanlığı

Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Vizyonder - Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Vizyonder Psikoloji Akademi Eğitimleri ve Danışmanlık Hizmetleri Başladı!

Vizyonder Psikoloji Akademi

Elektronik İhale Eğitimi

Elektronik İhale Eğitim Semineri - e-ihale eğitimi - vizyonder

Eğitim Seminerlerimize Kayıt Olun!

Vizyonder Eğitim Seminerlerine Kayıt Olun!

Sürdürülebilirlik Raporu Hazırlama
Tüm Sorularınız İçin
0(212) 232 2016
Eğitimlerimizden özellikle yeni çalışanların yararlanabilmesi için
"Uygulamalı Eğitim" verilmektedir. Bu eğitimde katılımcılar, baştan sona canlandırmalı olarak yaşayarak öğrenmektedirler.
Bu Sayfayı Paylaş
Hoşgeldiniz. Yardıma ihtiyacınız olursa buraya tıklayarak Whatsapp üzerinden bilgi alabilirsiniz.