Devlet Muhasebesi İkincil Mevzuatı: Taşınır Mal Yönetmeliği, Taşınmaz Mal Mevzuatı, Ön Ödeme Usul ve Esasları ve Kamu Zararları Mevzuatının Muhasebeleştirilmesi

Devlet Muhasebesi İkincil Mevzuatı Nedir? Birincil ve İkincil Düzenlemelerin Haritası

Devlet muhasebesi ikincil mevzuatı, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun muhasebe hükümlerine (md. 49-54) dayanan ve muhasebe kaydının nasıl, ne zaman ve hangi belgeyle yapılacağını belirleyen alt düzenlemelerin bütünüdür.

İkinci halka, muhasebeyle doğrudan ilişkili ancak konusu muhasebe olmayan düzenlemelerdir ve bu programın konusudur:

• Taşınır Mal Yönetmeliği — taşınırların edinimi, kaydı ve çıkışı (muhasebede 150 ve 25x hesapları).
• Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik ile Tahsis ve Devri Hakkında Yönetmelik — taşınmaz envanteri, değerleme ve devir (muhasebede 250-252 ve 257 hesapları).
• Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik — avans ve kredi (muhasebede 160-165 hesapları).
• Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik — kamu zararının tespiti, tahsili ve terkini (muhasebede 140 kişilerden alacaklar hesabı).

Temel devlet muhasebesi için devlet muhasebesine giriş rehberi, ileri uygulamalar için kamuda ileri düzey muhasebe uygulamaları rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Taşınır Mal Yönetmeliği ve Devlet Muhasebesi: Taşınır İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi

Taşınır işlemlerinin muhasebeleştirilmesi, Taşınır Mal Yönetmeliği'ndeki her belgenin bir muhasebe kaydına karşılık gelmesi ilkesine dayanır.

Çıkış kayıtları: tüketime sevk edilen malzeme için 150 hesabından 630 giderler hesabına aktarım yapılır; devirde varlık hesabından çıkış ve devralan idarede giriş; satışta varlık hesabı ve birikmiş amortismanın kapatılması, satış bedelinin bütçe geliri olarak kaydı; hurdaya ayırmada varlık hesabı ve birikmiş amortisman kapatılıp fark 630 hesabına yazılır; kayıp ve çalınmada kusurlu personel varsa tutar 140 kişilerden alacaklar hesabına aktarılır.

Amortisman: dayanıklı taşınırlar için yıl sonunda Bakanlıkça belirlenen oranlarla amortisman ayrılır (630 borç, 257 birikmiş amortismanlar alacak); belirli tutarın altındaki taşınırlar edinildiği yıl tamamen amortismana tabi tutulur.

Taşınır düzeninin bütünü için taşınır mal yönetmeliği rehberi tamamlayıcıdır.

Taşınmaz Mal Mevzuatı ve Devlet Muhasebesi: Taşınmazların Muhasebeleştirilmesi, Değerleme ve Amortisman

Taşınmazların muhasebeleştirilmesi, Kamu İdarelerine Ait Taşınmazların Kaydına İlişkin Yönetmelik'teki envanter ve kayıt işlemlerinin muhasebeye taşınmasıdır ve kamu muhasebesinin en büyük tutarlı, en geç tamamlanmış alanıdır.

Cins tashihi: tapuda arsa görünen ancak üzerinde bina bulunan taşınmazın cins tashihi yapıldığında arsa ve bina değerleri ayrıştırılıp 250 ve 252 hesaplarına ayrı kaydedilir; ayrıştırılmadan tek hesapta izlenen taşınmaz amortisman hesabını bozar.

Değer artırıcı harcamalar ve bakım-onarım: taşınmazın değerini ya da ömrünü artıran harcamalar (büyük onarım, ilave kat) maliyete eklenir; olağan bakım ve onarım 630 giderler hesabına yazılır; ikisinin ayrımı yatırım harcamalarının muhasebesinde en çok hata yapılan noktadır.

Tahsis ve devir: tahsisli taşınmaz maliki idarenin bilançosunda kalır, tahsis alan idare nazım hesaplarda izler; devirde devreden idare varlık ve birikmiş amortisman hesaplarını kapatır, devralan idare aynı değerlerle kayda alır. Elden çıkarma: satışta varlık ve amortisman kapatılır, satış bedeli bütçe geliri olur.

Sayıştay bulguları: kayıtsız taşınmazlar, 258 hesabında bekleyen tamamlanmış yatırımlar, amortisman ve yeniden değerleme eksikliği, tahsisli taşınmazın mülkiyet gibi kaydı. Taşınmaz yönetiminin bütünü için taşınmaz mal yönetimi rehberi tamamlayıcıdır.

Ön Ödeme İşlemleri Hakkında Mevzuat ve Devlet Muhasebesi: Ön Ödemelerin Muhasebeleştirilmesi ve Mahsubu

Ön ödemelerin muhasebeleştirilmesi, Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'in avans ve kredi kurallarının muhasebede iki aşamalı kayda dönüşmesidir.

Mahsup aşaması: mutemet, avansı bir ay, krediyi üç ay içinde harcama belgeleriyle mahsup eder; kayıt harcamanın niteliğine göre 630 giderler ya da ilgili varlık hesabına borç, 160-164 avans hesabına alacak biçimindedir; kullanılmayan avans iade edildiğinde kasa/banka borç, avans hesabı alacak yazılır.

Yüklenici avansının mahsubu: hakedişten sözleşmedeki oranda kesilen tutar 162 hesabından düşülür ve teminat mahsup oranında serbest bırakılır.

Kontrol noktaları: muhasebe yetkilisinin ön ödeme öncesinde önceki avansın mahsubunu kontrol etmesi ve avans yaşlandırma raporunun aylık üretilmesi. Sayıştay bulguları: yıllarca kapatılmayan avanslar, mahsup dönemine aktarılıp kapatılmayan tutarlar, avansın gider gibi kaydedilmesi, yüklenici avansı teminatının nazım hesaplarda izlenmemesi. Ön ödeme kurallarının bütünü için ön ödeme usul ve esasları rehberi tamamlayıcıdır.

Kamu Zararları Mevzuatı ve Devlet Muhasebesi: Kamu Zararının Muhasebeleştirilmesi, Takibi ve Terkini

Kamu zararının muhasebeleştirilmesi, 5018 sayılı Kanun'un 71. maddesi ve Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'te tanımlanan kamu zararının tespitinden tahsiline ya da terkinine kadar muhasebe kayıtlarında izlenmesidir.

Tahsil: sorumluya yazılı bildirim ve rızaen ödeme çağrısı yapılır; rızaen ödemede kasa/banka borç, 140 hesabı alacak ve bütçe geliri kaydı, taksitlendirmede taksit planının kayda alınması, maaştan kesintide bordro kesintisi ile 140 hesabının kapatılması, ödenmezse icra takibi, Sayıştay ilamına dayanan tazmin hükmünde ilam tutarının 140 hesabında izlenmesi ve infazı.

Raporlama: 140 hesabının kişi bazında yaşlandırma raporu, tahsilat ve terkin raporu, Sayıştay'a sunulan kişi borçları cetveli. Sayıştay bulguları: tespit edilen kamu zararının kayda alınmaması, faiz uygulanmaması, tahsilatın takip edilmemesi, zamanaşımına uğratılması ve usulsüz terkin. Kamu zararı sürecinin bütünü için kamu zararı rehberi tamamlayıcıdır.

Dört Düzenlemenin Kesişimi: Belge Düzeni, Mutabakat, Yıl Sonu ve Sayıştay Hesabı

Dört ikincil düzenleme, muhasebe biriminde ortak bir kontrol ve mutabakat düzeni gerektirir.

• Mutabakat takvimi: banka ve kasa günlük, avans ve kredi hesapları aylık, kişilerden alacaklar üç aylık, taşınır ve taşınmaz hesapları yıl sonunda cetvellerle mutabık kılınır.
• Yıl sonu işlemleri: taşınır ve taşınmaz cetvellerinin muhasebeyle mutabakatı, amortisman ve yeniden değerleme kayıtları, tamamlanmış yatırımların 258 hesabından aktarılması, mahsup edilemeyen avansların 165 hesabına aktarılması ve kamu zararı alacaklarının faiz hesabıyla güncellenmesi.

Sorumluluk paylaşımı: taşınır kayıt yetkilisi ve harcama yetkilisi taşınır kaydından, taşınmaz birimi ve üst yönetici taşınmaz envanterinden, mutemet ve harcama yetkilisi ön ödemeden, harcama yetkilisi ve üst yönetici kamu zararının tespit ve takibinden, muhasebe yetkilisi ise tüm bu işlemlerin muhasebe kaydından ve raporlanmasından sorumludur. Bu kesişim, uygulamalı bölümde tek bir idare örneği üzerinden çalışılır: yıl içinde gerçekleşen taşınır, taşınmaz, avans ve kamu zararı işlemleri sırasıyla kaydedilir, yıl sonu mutabakatı yapılır ve Sayıştay'a sunulacak cetveller üretilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Taşınır işlem fişi olmadan ödeme yapmak; tüketime sevk kaydını yapmayıp 150 hesabını şişirmek
• Taşınır ve taşınmaz cetvelleri ile muhasebe bakiyelerini yıl sonunda mutabakat yapmadan onaylamak
• Taşınmazları kayda almamak; tamamlanmış yatırımları 258 hesabında bırakmak
• Arsa ve bina değerini ayrıştırmamak; amortisman ve yeniden değerleme yapmamak
• Değer artırıcı harcama ile bakım-onarımı karıştırmak
• Avans verirken ödeme emri belgesi düzenleyip avansı gider gibi kaydetmek
• Mahsup sürelerini izlememek; mahsup dönemine aktarılan avansları kapatmamak
• Tespit edilen kamu zararını 140 hesabına almamak; faiz uygulamamak
• Kamu zararını zamanaşımına uğratmak ya da usulsüz terkin etmek
• Sayıştay'a sunulan cetvellerin mizanla uyumunu kontrol etmemek

Devlet Muhasebesi ile Doğrudan İlişkili İkincil Mevzuat Uygulamaları Eğitimi Kimler İçin? Kamu Muhasebesi Eğitimi, Devlet Muhasebesi Eğitimi, Taşınır Mal Yönetmeliği Eğitimi, Taşınmaz Mal Mevzuatı Eğitimi, Ön Ödeme İşlemleri Eğitimi ve Kamu Zararları Mevzuatı Eğitimi

Devlet muhasebesi ile doğrudan ilişkili ikincil mevzuat uygulamaları eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

• Muhasebe yetkilileri ve yardımcıları, muhasebe birimlerinin taşınır-taşınmaz-avans ve kişi borçları işlemlerini yürüten personeli, strateji geliştirme ve mali hizmetler birimleri.
• Taşınır kayıt ve kontrol yetkilileri, taşınmaz kayıt birimleri, harcama yetkilisi mutemetleri, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, ön mali kontrol görevlileri, iç denetçiler.
• Belediye ve il özel idarelerinin mali hizmetler müdürlükleri ve muhasebe şeflikleri, üniversitelerin strateji geliştirme daire başkanlıkları, döner sermaye saymanlıkları.

Program üç gün, on sekiz saattir ve modüler yürütülür: Taşınır Mal Yönetmeliği ve devlet muhasebesi (altı saat), taşınmaz mal mevzuatı (dört saat), ön ödeme işlemleri (dört saat) ve kamu zararları mevzuatı (dört saat); her modülde yönetmeliğin işlem adımları ile muhasebe kayıtları birlikte işlenir.