SKS birimi nedir: Sağlık, Kültür ve Spor Daire Başkanlığı, 124 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 32. maddesiyle her üniversitede kurulan, öğrencilerin beden ve ruh sağlığını korumak, beslenme, barınma, çalışma, dinlenme ve boş zamanlarını değerlendirme olanakları sağlamak, sağlık, kültür ve spor hizmetlerini yürütmekle görevli daire başkanlığıdır.
Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı görevleri, 2547 sayılı Kanun'un 46. maddesi (öğrenci katkı payı ve öğrenim ücreti gelirlerinin öğrenci sosyal hizmetlerine ayrılması, kısmi zamanlı öğrenci çalıştırma) ve 47. maddesi (mediko-sosyal merkezleri, spor ve kültür tesisleri kurma ve işletme görevi) ile Yükseköğretim Kurumları Mediko-Sosyal Sağlık, Kültür ve Spor İşleri Dairesi Uygulama Yönetmeliği'nde ayrıntılandırılır: sağlık, beslenme, barınma, kültür, spor, sosyal hizmetler ve tesis işletme hizmetleri.
İdari yapı: daire başkanı, şube müdürlükleri (sağlık, beslenme, kültür, spor, sosyal hizmetler, barınma, idari ve mali işler), birim sorumluları, hekim, diş hekimi, psikolog, diyetisyen, sosyal çalışmacı, antrenör ve idari personel; daire başkanı üniversite genel sekreterine, genel sekreter rektöre bağlıdır ve SKS'nin öğrenci hizmetleri politikası rektörlük ile öğrenci işlerinden sorumlu rektör yardımcısı tarafından yönlendirilir.
Mali yapı: SKS, üniversite özel bütçesinde ayrı bir harcama birimidir; 2547 md. 46 uyarınca öğrenci katkı payı ve öğrenim ücreti gelirlerinin belirli oranı öğrenci sosyal hizmetlerine ayrılır ve bütçeye özel gelir-ödenek olarak kaydedilir, ayrıca Hazine yardımı ve tesis gelirleri (yemek bedeli, kira, spor tesisi ücretleri) kullanılır. Daire başkanı harcama yetkilisi, şube müdürleri gerçekleştirme görevlisi, strateji geliştirme daire başkanlığı muhasebe yetkilisidir.
YÖK Kanunu'nun personel ve görevlendirme hükümleri için 2547 sayılı Kanun görevlendirme, atama, disiplin ve izin rehberi tamamlayıcıdır.
Yükseköğretim Kurumları, Mediko-Sosyal Sağlık, Kültür ve Spor İşleri Dairesi Uygulama Yönetmeliği (1984), SKS'nin çalışma alanını ve hizmet standartlarını belirleyen temel düzenlemedir.
Yönetmelik dairenin amacını, hizmet birimlerini (sağlık: mediko-sosyal merkez, poliklinik, psikolojik danışma; kültür: etkinlikler, öğrenci toplulukları; spor: tesisler, kulüpler, müsabakalar; sosyal hizmetler: beslenme, barınma, kısmi zamanlı çalışma, kreş, burs), hizmetlerden yararlanacakları (öğrenciler öncelikli, üniversite personeli) ve sağlık hizmetlerinin sosyal güvenlik mevzuatıyla ilişkisini (5510 sonrası öğrencilerin genel sağlık sigortası kapsamında olması nedeniyle mediko-sosyal merkezlerinin rolünün koruyucu hizmete kayması) içerir.
Yönetmelik eski tarihlidir ve birçok hüküm sonraki mevzuatla (5018 sayılı Kanun, Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ, Kısmi Zamanlı Öğrenci Çalıştırma Usul ve Esasları, Engelli Öğrenci Birimi Yönetmeliği, 5510 sayılı Kanun) tamamlanmış ya da fiilen değişmiştir; uygulamada her üniversite kendi SKS yönergelerini (öğrenci toplulukları, spor tesisleri kullanım, yemek hizmeti, kısmi zamanlı öğrenci çalıştırma yönergeleri) çıkarır ve Sayıştay bu yönergelerin Yönetmelik ve üst mevzuatla uyumunu inceler.
SKS'ye bağlı işletmeler, hizmetin muhatabına göre iki rejimde işletilir ve sorunların çoğu bu ayrımın yapılmamasından doğar.
Öğrenciye yönelik bütçe içi işletmeler (yemekhane, öğrenci kantini, yurt, spor tesisi, kültür merkezi): gelirleri özel bütçeye kaydedilir, giderleri SKS ödeneğinden yapılır, yemek bedeli ve tesis ücretleri yönetim kurulunca belirlenir ve öğrenciye sübvansiyonlu sunulabilir. Sorunlar: yemek hizmeti ihalesinin (4734 sayılı Kanun) şartname ve kontrol eksiklikleri, öğün sayısı ve gramaj kontrolünün belgelenmemesi, yurt yönetiminde mevzuat uyumsuzluğu ve spor tesislerinin tarifesiz kullandırılmasıdır.
Personele ve üçüncü kişilere açık işletmeler (misafirhane, konukevi, lokal, dışarıya açık spor tesisi, kreş): kamu sosyal tesisler yönetmeliği — Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın yayımladığı Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ ile Sosyal Tesislerin Muhasebe Uygulamalarına Dair Esas ve Usuller uyarınca bütçe dışında, kendi geliriyle, asgari fiyatların altına inmeden işletilir. Sorunlar: tesisin enerji ve personel giderinin bütçeden karşılanması, kadrolu personele tesis gelirinden ödeme yapılması, vergi mükellefiyetinin tesis edilmemesi ve Bakanlığa rapor gönderilmemesidir.
Çözüm önerileri: her tesisin rejiminin yönetim kurulu kararıyla belirlenmesi, tesis bazlı gelir-gider muhasebesi, yıllık fiyat tarifesi kararı, yemek hizmeti için teknik şartname ve kontrol teşkilatı, kantin kiralamalarında 2886 sayılı Kanun'a göre ihale, sosyal tesisler için ayrı muhasebe ve vergi mükellefiyeti ve iç denetim planına SKS işletmelerinin alınması.
Sosyal tesis muhasebesi için sosyal tesisler muhasebe yönetmeliği rehberi, döner sermaye ilişkisi için döner sermaye işletmeleri rehberi tamamlayıcıdır.
Kısmi zamanlı öğrenci çalıştırma, 2547 sayılı Kanun'un 46. maddesine dayanan ve Yükseköğretim Kurulu'nun ilgili Usul ve Esasları ile düzenlediği, öğrencilerin üniversitenin birimlerinde haftada en fazla on beş saat çalıştırılıp saat ücreti aldığı programdır.
Öğrencilerin seçimi, sözleşme, saat ücretinin asgari ücret esas alınarak belirlenmesi, ödemelerin puantaja dayalı yapılması ve öğrencilerin 5510 sayılı Kanun kapsamında iş kazası sigortasına tabi tutulması esaslardır. Sayıştay bulguları: puantajsız ödeme, haftalık saat sınırının aşılması, kadro görevi niteliğindeki işlerde öğrenci çalıştırılması ve sigorta bildirimlerinin yapılmamasıdır.
Öğrenci toplulukları: Mediko-Sosyal Yönetmeliği ve üniversitenin öğrenci toplulukları yönergesine göre kurulan, akademik danışmanı olan, SKS'ye bağlı çalışan topluluklardır; topluluk harcamalarının SKS bütçesinden yapılması, sponsorluk ve bağışların üniversite bütçesine gelir kaydedilmesi, topluluk adına para toplanmaması ve etkinlik izinlerinin rektörlükten alınması kurallarıdır.
Beslenme yardımı ve öğrenci destekleri: SKS, ihtiyaç sahibi öğrencilere ücretsiz ya da indirimli yemek desteği, barınma desteği ve sosyal yardım sağlar; yardımın ölçütleri, başvuru ve değerlendirme komisyonu, yararlanan öğrenci listesi ve harcama belgeleri yönergeyle düzenlenir.
Engelli öğrenci birimi: Engelli Öğrenci Birimi Yönetmeliği'ne göre kurulan birim SKS ya da rektörlüğe bağlı çalışır, erişilebilirlik ve destek hizmetleri SKS ile koordine edilir. Psikolojik danışma ve rehberlik: mediko-sosyal merkezinde psikolog ve psikiyatrist desteği, kriz müdahalesi, oryantasyon programları; kişisel verilerin korunması ve sağlık verilerinin gizliliği bu hizmetin hukuki sınırıdır.
Üniversitelerarası turnuvalar nasıl yapılır sorusunun cevabı iki ayrı kanalda verilir.
Türkiye Üniversite Sporları Federasyonu (TÜSF) müsabakaları: TÜSF'nin yıllık faaliyet programına göre düzenlenir; üniversite SKS spor şube müdürlüğü aracılığıyla takımlarını oluşturur, sporcuların lisans işlemlerini TÜSF sistemi üzerinden yapar, antrenör görevlendirir, müsabakalara katılım için yönetim kurulu ya da rektörlük onayıyla görevlendirme çıkarır, sporcu ve idarecilerin yol-konaklama-iaşe giderlerini SKS bütçesinden 6245 sayılı Harcırah Kanunu ile spor faaliyetleri yönergesine göre öder ve malzemeyi 4734'e göre alır.
Ev sahibi üniversite olarak turnuva düzenlenmesinde TÜSF ile protokol, tesis ve saha hazırlığı, hakem ve sağlık ekibi, konaklama-beslenme organizasyonu, güvenlik ve sigorta, ödül ve kupa giderleri planlanır. Üniversite içi ve dostluk turnuvaları (rektörlük kupası, bahar şenliği turnuvaları): rektörlük onayı, turnuva talimatı, katılım şartları ve sağlık raporu, hakem görevlendirme, saha tahsisi ve ödül giderlerinin harcama belgeleri yönetmeliğine uygun yapılması gerekir.
Sayıştay bulguları: görevlendirmesiz seyahat, öğrenci sporculara harcırah adı altında nakit ödeme, katılmayan personelin harcırah alması, ödül olarak nakit verilmesi, sponsorluk gelirlerinin bütçe dışında kullanılması ve spor malzemesi alımlarının taşınır kaydına girmemesidir.
Şenlik organizasyonu nasıl yapılır: bahar şenliği, mezuniyet töreni, konser, festival, sergi ve tiyatro gösterileri SKS kültür şube müdürlüğünün planladığı ve rektörlüğün onayladığı etkinliklerdir ve her biri izin, güvenlik, sözleşme, harcama ve telif boyutlarıyla yürütülür.
Sayıştay bulguları: sanatçı ödemelerinde tek kaynak gerekçesinin belgelenmemesi, alımların doğrudan temin limitine göre bölünmesi, telif ödemesi yapılmaması, bilet ve sponsorluk gelirlerinin bütçe dışında dernek ya da vakıf hesaplarında toplanması ve kabul tutanağı olmadan ödeme yapılmasıdır.
SKS sayıştay denetimi, üniversitenin yıllık düzenlilik denetimi içinde SKS'nin harcama birimi olarak incelenmesi ve gerektiğinde ayrı performans denetimi ya da yargılama biçiminde yürür.
Düzenlilik denetimi: 6085 sayılı Kanun'a göre mali denetim ve uygunluk denetimi birlikte yapılır; SKS'de yemek hizmeti ihalesi ve kontrol teşkilatı, kantin kiraları, sosyal tesislerin bütçe dışı işletilmesi, kısmi zamanlı öğrenci ödemeleri, etkinlik ve turnuva harcamaları, harcırah ve görevlendirmeler, sponsorluk gelirleri ve taşınır kayıtları en sık incelenen konulardır.
Performans denetimi: SKS hizmetlerinin ekonomiklik, verimlilik ve etkililik açısından değerlendirilmesi, stratejik plan ve performans programındaki öğrenci hizmetleri hedefleriyle uyumu; Sayıştay üniversitelerin öğrenci hizmetleri konusunda tematik performans denetimleri de yapar.
Denetim alanı: üniversitenin bütçe içi tüm hesapları, bütçe dışı sosyal tesisler, döner sermaye, öğrenci toplulukları adına yürütülen mali işlemler ve sponsorluk-bağışlar denetim alanındadır; dernek ve vakıf hesapları üzerinden yürütülen etkinlik gelirleri de kamu kaynağı niteliği taşıyorsa incelenir.
Yargılama süreci: kamu zararı niteliğinde görülen işlemler için sorgu düzenlenir, sorumluların (harcama yetkilisi olarak SKS daire başkanı, gerçekleştirme görevlileri, muhasebe yetkilisi, ihale komisyonu üyeleri) savunmaları alınır, rapor dairede görüşülür, ilam verilir ve tazmin hükmü faiziyle tahsil edilir.
Denetime hazırlık için her SKS'nin bir denetim dosyası tutması önerilir: yönergeler, tesis listesi ve rejimleri, fiyat tarifeleri, ihale dosyaları, yemek hizmeti kontrol tutanakları, kısmi zamanlı öğrenci puantajları, etkinlik ve turnuva dosyaları, sponsorluk sözleşmeleri ve önceki yıl bulgularına ilişkin düzeltme kanıtları. Ayrıntı için sayıştay denetimine hazırlık rehberi, sayıştay düzenlilik denetimi rehberi ve sayıştay yargılaması rehberi hazırlanmıştır.
SKS'de mali yönetim, 5018 sayılı Kanun'un görev ve sorumluluk zincirine göre işler.
Sorumluluk ilkeleri: 5018 md. 71'e göre kamu zararı, sorumluların kusuruyla mevzuata aykırı karar sonucu kamu kaynağında eksilmeye neden olunmasıdır ve sorumlular müştereken ve müteselsilen tazminle yükümlüdür; harcama yetkilisinin yetki devri sorumluluğu kaldırmaz, muhasebe yetkilisinin sorumluluğu belge ve imza kontrolüyle sınırlıdır.
İç kontrol: SKS'nin iş akış şemaları, görev tanımları, yetki devri onayları, ön mali kontrol eşikleri, risk kayıtları ve iç denetim planı; Kamu İç Kontrol Standartları'na uyum eylem planında SKS'nin yeri. Kamu zararı ve sorumluluk için kamu zararı rehberi ve 5018 sayılı Kanun rehberi tamamlayıcıdır.
Üniversitelerin SKS birimlerine yönelik eğitim aşağıdaki gruplar için uygundur:
Program SKS'nin idari ve işleyiş yapısı, Mediko-Sosyal Yönetmeliği, SKS'ye bağlı işletmelerin sorunları, kamu sosyal tesisleri mevzuatı, kısmi zamanlı öğrenci çalıştırma, üniversitelerarası turnuvaların düzenlenmesi, şenlik ve etkinlik organizasyonu, Sayıştay düzenlilik ve performans denetimi ile mali yönetimde görevliler ve sorumluluklar bölümlerinden oluşur.
Uygulamalı bölümde katılımcılar örnek bir SKS'nin tesis listesini rejimlerine göre sınıflandırır, yemek hizmeti kontrol dosyası ve kısmi zamanlı öğrenci puantajı hazırlar, bir bahar şenliği için izin-sözleşme-harcama-telif dosyası kurar, bir turnuva görevlendirme ve harcama planı yapar ve Sayıştay bulguları üzerinden hata analizi çalışır. SKS eğitimi tek günlük yoğunlaştırılmış modül olarak da düzenlenir ve yüksek öğretim kurumları eğitim ile üniversite eğitim dizisinde iktisadi işletmeler, döner sermaye, YÖK Kanunu ve taşınır programlarıyla birlikte üniversite idari personelinin eğitim setini oluşturur. Kurumsal uygulamada üniversitenin kendi SKS yönergeleri, tesis ve etkinlik dosyaları, bütçe verileri ve varsa Sayıştay bulguları üzerinden çalışılır ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.