Vizyonder Logo
Vizyonder Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri - Tel:0242 338 2016

Sayıştay Düzenlilik Denetimi: Sayıştay'ın Görevi, Mali Denetim ve Uygunluk Denetimi, Denetim Süreci, Görüş ve Bulgular

Sayıştay Düzenlilik Denetimi: Sayıştay'ın Görevi, Mali Denetim ve Uygunluk Denetimi, Denetim Süreci, Görüş ve Bulgular
Sayıştay düzenlilik denetimi, kamu idaresinin mali tablolarının doğru ve güvenilir olup olmadığını (mali denetim) ve gelir, gider ve mallarına ilişkin hesap ve işlemlerinin mevzuata uygun olup olmadığını (uygunluk denetimi) inceleyen, sonucu denetim görüşü ve bulgularla raporlanan yıllık denetimdir. Her merkezi yönetim idaresi, sosyal güvenlik kurumu ve mahalli idare bu denetime tabidir; denetimin nasıl işlediğini bilen kurum, bulguyu denetimden önce kendisi bulur.

Sayıştay Düzenlilik Denetimi Nedir?

Sayıştay düzenlilik denetimi nedir: 6085 sayılı Sayıştay Kanunu'nun 36. maddesine göre düzenlilik denetimi, kamu idarelerinin hesap ve işlemleri ile mali tablo ve raporlarının, kurumun mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını doğru ve güvenilir bir biçimde gösterip göstermediği (mali denetim), gelir, gider ve malları ile bunlara ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığı (uygunluk denetimi) hususlarında denetim görüşü oluşturmak, mali yönetim ve iç kontrol sistemlerini değerlendirmek ve mevzuata aykırı işlemlerden doğan kamu zararlarını tespit etmek amacıyla yürütülür.

Sayıştay düzenlilik denetimi, Sayıştay'ın iki ana denetim türünden biridir; diğeri performans denetimidir (kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanılıp kullanılmadığının ölçülmesi ve stratejik plan-performans programı gerçekleşmelerinin değerlendirilmesi). Düzenlilik denetimi her yıl, hesap dönemi bazında yapılır ve sonuçları TBMM'ye sunulan raporlarla kamuoyuna açıklanır.

Sayıştay'ın Hukuki Yapısı, Teşkilatlanma ve Görevi

Sayıştay, Anayasa'nın 160. maddesiyle kurulan, TBMM adına denetim yapan ve kesin hükme bağlama yetkisi taşıyan anayasal bir kurumdur; idari değil yargısal nitelikli hesap yargısı yetkisi vardır.

Görevleri (6085 sayılı Kanun md. 5): kamu idarelerinin mali faaliyet, karar ve işlemlerini hesap verme sorumluluğu çerçevesinde denetlemek ve sonuçlarını TBMM'ye raporlamak; genel yönetim kapsamındaki idarelerin hesap ve işlemlerinin kanunlara uygunluğunu yargılama yoluyla kesin hükme bağlamak; kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmak.

Teşkilat: Sayıştay Başkanı, Genel Kurul, Temyiz Kurulu, Daireler Kurulu, Rapor Değerlendirme Kurulu, yargılama daireleri, denetim grupları (denetçiler), Başsavcılık ve yönetim birimleri.

Denetim alanı (md. 4): merkezi yönetim kapsamındaki idareler, sosyal güvenlik kurumları, mahalli idareler, sermayesindeki kamu payı doğrudan ya da dolaylı yüzde ellinin üzerindeki şirketler (belediye şirketleri dahil), kamu idarelerinin kaynak aktardığı diğer kuruluşlar, KİT'ler ve TBMM'nin kararına bağlı diğer kurumlar. Bu alanı bilmek, hangi işlem ve hesabın denetime tabi olduğunu belirler.

Sayıştay Denetim Süreci: Planlamadan Rapora

Sayıştay denetim süreci, uluslararası denetim standartlarına (INTOSAI/ISSAI) uygun düzenlilik denetimi rehberine göre yürütülür ve dört aşamadan oluşur:

  • (1) Planlama — kurumun tanınması (mevzuat, organizasyon, faaliyet, bilgi sistemleri), önemlilik düzeyinin belirlenmesi, iç kontrol sisteminin değerlendirilmesi, risk değerlendirmesi ve hesap alanlarına göre denetim programının hazırlanması.
  • (2) Denetimin yürütülmesi — kontrol testleri (iç kontrollerin işleyip işlemediği), maddi doğruluk testleri (işlem ve bakiyelerin örnekleme yöluyla incelenmesi), analitik prosedürler, belge ve kayıt incelemesi, yerinde gözlem, teyit ve bilgi sistemleri denetimi; denetim kanıtının toplanması ve çalışma kâğıtlarına yazılması.
  • (3) Bulgu ve görüş oluşturma — tespit edilen hataların önemlilik ve yaygınlığa göre değerlendirilmesi, bulguların kuruma yazılı olarak bildirilmesi ve kurumun cevabının alınması, denetim görüşünün belirlenmesi.
  • (4) Raporlama — düzenlilik denetim raporunun taslak olarak kuruma gönderilmesi, kurum görüşünün eklenmesi, Rapor Değerlendirme Kurulu'nun görüşü ve raporun TBMM'ye sunulup yayımlanması.

Süreç boyunca denetçiyle kurum arasında yazılı ve sözlü iletişim vardır; bulguya verilen cevap, bulgunun raporda yer alıp almayacağını belirleyebilir.

Sayıştay Denetim Görüşü Türleri

Sayıştay denetim görüşü, mali denetim sonucunda mali tabloların güvenilirliği hakkında verilen ve raporun en özet cümlesi olan yargıdır:

  • Olumlu görüş — mali tablolar tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir.
  • Şartlı görüş — belirli hesap alanlarında önemli ama yaygın olmayan hata ya da kısıtlama var; görüş bu alanlar dışında olumlu.
  • Olumsuz görüş — hatalar hem önemli hem yaygın; mali tablolar güvenilir değil.
  • Görüş bildirmekten kaçınma — denetim kanıtı elde edilemediği için görüş oluşturulamıyor.

Görüş, mali tabloları etkileyen bulgulara dayanır; mevzuata aykırılık içeren ancak mali tabloları etkilemeyen bulgular görüşü etkilemez, raporun ayrı bölümünde yer alır.

Kurumlar için görüşün önemi büyüktür: olumsuz görüş ya da görüş bildirmekten kaçınma, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda ve kamuoyunda kurumun mali yönetim kalitesinin göstergesi olarak okunur. Görüşü etkileyen bulguların çoğu muhasebe kayıt hatalarından (taşınmazların kayda alınmaması, amortisman, emanet hesapları, gelir tahakkukları) kaynaklanır ve doğru muhasebe uygulamasıyla önlenebilir.

Düzenlilik Denetim Raporu, Sorgu ve Savunma

Düzenlilik denetim raporu; kurum hakkında bilgi, kamu idaresinin sorumluluğu, Sayıştay'ın sorumluluğu, denetimin dayanağı, amacı, kapsamı ve yöntemi, denetim görüşünün dayanakları (görüşü etkileyen bulgular), denetim görüşü, denetim görüşünü etkilemeyen tespit ve değerlendirmeler ve ekler (mali tablolar) bölümlerinden oluşur; her bulgu, tespit, mevzuat dayanağı, kurumun cevabı ve Sayıştay'ın sonuç değerlendirmesi biçiminde yazılır.

Bulgulardan kamu zararı doğurduğu değerlendirilenler ayrı bir yola girer: denetçi sorgu düzenler, sorumlulara (harcama yetkilisi, gerçekleştirme görevlisi, muhasebe yetkilisi ve ilgililer) tebliğ edilir ve sorumlular otuz gün içinde savunma verir.

Savunma, denetim sürecinin en kritik belgesidir: mevzuat dayanağı, belge ve gerekçeyle yazılır; işlemin mevzuata uygunluğunu, kamu zararı oluşmadığını ya da sorumluluğun kime ait olduğunu ortaya koyar. Savunması yeterli görülmeyen sorgular yargılamaya esas raporla daireye gider; daire tazmin hükmü ya da beraat kararı verir; karara karşı temyiz (Temyiz Kurulu) ve yargılamanın iadesi yolları açıktır.

Sorgu ve yargılama süreci ayrı bir eğitim konusudur; bu program sorgunun nasıl doğduğunu ve savunmanın nasıl kurgulanacağını denetim perspektifinden anlatır.

Sayıştay Performans Denetimi ve Diğer Denetim Türleri

Sayıştay performans denetimi, düzenlilik denetimini tamamlar: kurumun stratejik planı ve performans programındaki hedeflerinin ölçülebilirliği, faaliyet raporunun güvenilirliği ve hedef gerçekleşmelerinin değerlendirilmesi; kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanımı. Performans denetimi bulguları kamu zararı doğurmaz ancak yönetim kalitesini kamuoyuna gösterir.

Diğer inceleme türleri: bilgi sistemleri denetimi (mali verinin üretildiği sistemlerin güvenilirliği), belediye şirketleri ve KİT'lerin denetimi (ticari işletme mantığıyla, TTK ve 5018 ilkeleri birlikte), genel uygunluk bildirimi (kesin hesap kanunu tasarısının bütçe uygulamalarıyla karşılaştırılması) ve dış denetim genel değerlendirme raporu. Her kurum, hangi denetimlere tabi olduğunu ve her denetimin neye baktığını bilmelidir; düzenlilik denetimine hazır bir kurum, performans denetiminde hedef ve gösterge kalitesi nedeniyle bulgu alabilir.

En Sık Karşılaşılan Düzenlilik Denetimi Bulguları

Raporlarda tekrarlanan bulgular kurum türüne göre değişse de ortak bir liste vardır:

  • Taşınmazların ve taşınırların muhasebe kayıtlarına alınmaması ya da değerlerinin güncellenmemesi; amortisman ve tükenme paylarının ayrılmaması.
  • Emanet ve avans hesaplarının uzun süre kapatılmaması; gelir tahakkuklarının (kira, ecrimisil, katılım payı, ceza) yapılmaması ve takip edilmemesi.
  • İhalelerde doğrudan temin limitinin parçalara bölerek aşılması; hizmet alımlarında iş artışı ve süre uzatımı kurallarına aykırılık.
  • Hakedişlerde fiyat farkı ve SGK kontrol hataları; kiralama işlemlerinde ihale yapılmaması ve kira bedellerinin güncellenmemesi.
  • Belediyelerde işçi sayısı, sosyal denge tazminatı ve şirket personel giderleri; taşıt kullanımı ve harcırah ödemeleri.
  • İç kontrol eylem planının uygulanmaması ve iç denetçi atanmaması; ön mali kontrolün işletilmemesi.

Bu listeyi kendi kurumu için kontrol listesine çeviren idare, denetim gelmeden bulguların çoğunu kapatır.

Kurumun Denetime Hazırlığı ve Denetim Sırasındaki İletişim

Hazırlık, denetim başlamadan önce yapılır: bir önceki yılın raporundaki bulguların kapatılması ve kanıtlanması, mali tabloların yıl sonu kontrolleri (hesap mutabakatları, taşınmaz ve taşınır envanteri, emanet ve avans tasfiyesi), harcama dosyalarının belge tamlığı, ihale ve sözleşme dosyalarının düzeni, iç kontrol ve iç denetim raporlarının hazır tutulması, kurumun kendi bulgu listesini çıkarması.

Denetim sırasında: denetçiyle tek iletişim noktası (strateji geliştirme ya da mali hizmetler birimi), istenen belgenin süresinde ve eksiksiz sunulması, sözlü açıklama yerine yazılı ve belgeli cevap, bulguya cevabın mevzuat dayanağı ve belgeyle verilmesi, kabul edilen bulgu için düzeltici işlemin denetim bitmeden başlatılması.

Denetim sonrası: raporun kurum içinde paylaşılması, bulgu bazında sorumlu ve termin içeren eylem planı, bir sonraki denetimde aynı bulgunun tekrarının önlenmesi (tekrarlanan bulgu ağırlaştırıcı etki yapar).

Uygulamalı hazırlık için Sayıştay denetimine hazırlık rehberi ayrıca hazırlanmıştır; mali mevzuatın bütünü için 5018 sayılı Kanun rehberi tamamlayıcıdır.

Sık Yapılan Hatalar

  • Düzenlilik denetimini yalnızca uygunluk denetimi sanmak; mali tablo doğruluğunu ihmal etmek
  • Önceki yıl bulgularını kapatmadan yeni denetime girmek
  • Bulguya sözlü ya da dayanaksız cevap vermek
  • Sorguya savunmayı süresinde ve belgeli vermemek
  • Denetçiyle iletişimi tek noktadan yürütmemek; çelişkili bilgi vermek
  • Taşınmaz, taşınır, emanet ve tahakkuk kayıtlarını yıl sonunda kontrol etmemek
  • Denetim görüşünü etkileyen bulgu ile etkilemeyen bulguyu ayırt etmemek
  • Rapor yayımlandıktan sonra eylem planı yapmamak

Sayıştay Denetimi ve Sayıştay Düzenlilik Eğitimi Kimler İçin? Sayıştay Eğitimi ve Mali Yönetim ve Mali Mevzuat Eğitimi İçindeki Yeri

Sayıştay denetimi ve Sayıştay düzenlilik eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

  • Üst yöneticiler ve üst yönetici yardımcıları, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri.
  • Muhasebe yetkilileri ve muhasebe personeli, strateji geliştirme ve mali hizmetler birimleri.
  • İç denetçiler ve iç kontrol sorumluları, satın alma ve ihale birimleri, taşınır ve taşınmaz yönetimi sorumluları.
  • Belediye ve il özel idarelerinin mali birimleri, belediye şirketlerinin yöneticileri ve muhasebe ekipleri, hukuk birimleri (sorgu ve savunma için) ile denetim komisyonu üyeleri.

Program, Sayıştay'ın hukuki yapısı ve görevi, denetim türleri, düzenlilik denetiminin süreci, denetim görüşü ve rapor yapısı, sorgu ve savunma, sık bulgular ve kurumun hazırlığı bölümlerinden oluşur; Sayıştay eğitimi dizisinin denetim sürecini anlatan temel programıdır ve Sayıştay Kanunu-yargılama, Sayıştay kararları ve denetime hazırlık programlarıyla tamamlanır. Mali yönetim ve mali mevzuat eğitimi kategorisinde yer alır; kurumsal uygulamada kurumun son düzenlilik denetim raporu ve varsa sorguları üzerinden çalışılır ve e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.

Güncel Notlar

Denetim sürecinde idarelerin en çok zorlandığı nokta, önceki yıl raporlarında yer alan bulguların izleme aşamasında tekrar etmesidir. Bulguların kalıcı olarak kapatılabilmesi için yalnızca yazılı cevap vermek yerine, iç kontrol süreçlerinde fiili işleyişi değiştiren önlemler alınmalıdır.

  • Taşınır ve taşınmaz kayıtları ile muhasebe kayıtları arasındaki dönem sonu mutabakatlarının denetim ekibi sahaya gelmeden önce tamamlanması, maddi hata bulgularını önemli ölçüde azaltır.
  • Denetim ekibince talep edilen bilgi ve belgelerin tek bir koordinasyon birimi üzerinden, dayanak mevzuat ve somut kanıt ekleriyle birlikte iletilmesi mükerrer ve çelişkili açıklamaların önüne geçer.
Son güncelleme: 11.11.2026

Sıkça Sorulan Sorular

Sayıştay düzenlilik denetimi nedir?

6085 sayılı Sayıştay Kanunu'nun 36. maddesine göre kamu idaresinin mali tablolarının doğru ve güvenilir olup olmadığını (mali denetim) ve gelir, gider ve mallarına ilişkin hesap ve işlemlerinin mevzuata uygun olup olmadığını (uygunluk denetimi) inceleyen, iç kontrol sistemini değerlendiren ve kamu zararlarını tespit eden yıllık denetimdir; sonucu denetim görüşü ve bulgularla raporlanır.

Mali denetim ile uygunluk denetimi arasındaki fark nedir?

Mali denetim, mali tablo ve raporların kurumun mali durumunu ve faaliyet sonuçlarını doğru ve güvenilir gösterip göstermediğine bakar; uygunluk denetimi, gelir, gider ve mallara ilişkin hesap ve işlemlerin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığına bakar. İkisi birlikte düzenlilik denetimini oluşturur; denetim görüşü mali denetime dayanır.

Sayıştay denetim süreci nasıl işler?

Planlama (kurumun tanınması, önemlilik, iç kontrol değerlendirmesi, risk analizi, denetim programı), yürütme (kontrol testleri, maddi doğruluk testleri, analitik prosedürler, belge incelemesi, kanıt toplama), bulgu ve görüş oluşturma (bulguların kuruma bildirilmesi ve cevabın alınması) ve raporlama (taslak rapor, kurum görüşü, Rapor Değerlendirme Kurulu, TBMM'ye sunum ve yayım) aşamalarından oluşur.

Sayıştay denetim görüşü türleri nelerdir?

Olumlu görüş (mali tablolar tüm önemli yönleriyle doğru ve güvenilir), şartlı görüş (belirli alanlarda önemli ama yaygın olmayan hata), olumsuz görüş (hatalar önemli ve yaygın) ve görüş bildirmekten kaçınma (yeterli denetim kanıtı elde edilememesi). Görüş yalnızca mali tabloları etkileyen bulgulara dayanır; diğer bulgular raporun ayrı bölümünde yer alır.

Sayıştay sorgusu nedir ve savunma nasıl verilir?

Kamu zararı doğurduğu değerlendirilen bulgular için denetçinin düzenlediği ve sorumlulara tebliğ edilen belgedir; sorumlular otuz gün içinde mevzuat dayanağı, belge ve gerekçeyle savunma verir. Savunması yeterli görülmeyen sorgular yargılamaya esas raporla daireye gider; daire tazmin ya da beraat kararı verir, temyiz ve yargılamanın iadesi yolları açıktır.

Sayıştay performans denetimi neye bakar?

Stratejik plan ve performans programındaki hedeflerin ölçülebilirliğine, faaliyet raporunun güvenilirliğine, hedef gerçekleşmelerine ve kaynakların etkili, ekonomik ve verimli kullanımına bakar. Bulguları kamu zararı doğurmaz ancak yönetim kalitesini kamuoyuna gösterir; düzenlilik denetimini tamamlar.

En sık karşılaşılan Sayıştay bulguları nelerdir?

Taşınmaz ve taşınırların kayda alınmaması, amortisman ayrılmaması, emanet ve avans hesaplarının kapatılmaması, gelir tahakkuklarının yapılmaması, doğrudan temin limitinin bölünerek aşılması, iş artışı ve süre uzatımı hataları, hakedişte fiyat farkı ve SGK kontrolü, ihalesiz kiralama, belediyelerde personel giderleri, taşıt ve harcırah ödemeleri, iç kontrol ve ön mali kontrolün işletilmemesi.

Sayıştay denetimi ve Sayıştay düzenlilik eğitimi kimler için uygundur?

Üst yöneticiler ve yardımcıları, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, muhasebe yetkilileri ve personeli, strateji geliştirme ve mali hizmetler birimleri, iç denetçiler, satın alma ve ihale birimleri, taşınır ve taşınmaz sorumluları, mahalli idarelerin mali birimleri, belediye şirketleri, hukuk birimleri ve denetim komisyonu üyeleri için uygundur.
Bu konuda uygulamalı eğitim almak ister misiniz?
Sayıştay Denetimi ve Sayıştay Düzenlilik Eğitimi programımız hakkında detaylı bilgi alın, teklif isteyin.
Sayıştay Denetimi ve Sayıştay Düzenlilik Eğitimi Sayfasına Git
Kamu İhale Danışmanlık Hizmetlerimiz

Vizyonder kamu ihale danışmanlığı hizmetleri

Danışmanlık Alanlarımız PDF

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Kurumsal Eğitim Kataloğu

Vizyonder Eğitim Kurumsal Eğitim Kataloğu

Kamu İhalelerinde Danışmanlık Merkezi Yayında!

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar Danışmanlığı

Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Vizyonder - Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Vizyonder Psikoloji Akademi Eğitimleri ve Danışmanlık Hizmetleri Başladı!

Vizyonder Psikoloji Akademi

Elektronik İhale Eğitimi

Elektronik İhale Eğitim Semineri - e-ihale eğitimi - vizyonder

Eğitim Seminerlerimize Kayıt Olun!

Vizyonder Eğitim Seminerlerine Kayıt Olun!

Sürdürülebilirlik Raporu Hazırlama
Tüm Sorularınız İçin
0(212) 232 2016
Eğitimlerimizden özellikle yeni çalışanların yararlanabilmesi için
"Uygulamalı Eğitim" verilmektedir. Bu eğitimde katılımcılar, baştan sona canlandırmalı olarak yaşayarak öğrenmektedirler.
Bu Sayfayı Paylaş
Hoşgeldiniz. Yardıma ihtiyacınız olursa buraya tıklayarak Whatsapp üzerinden bilgi alabilirsiniz.