Vizyonder Logo
Vizyonder Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri - Tel:0242 338 2016

Mobbing Eğitimi: Mobbing Nedir, Psikolojik Taciz Tanımı, İşyerinde Mobbing Türleri, Mobbing Sayılan Davranışlar ve Sayılmayan Yönetsel Talepler, Kamuda Mobbing ve 2011/2 Sayılı Genelge, Mobbing Nasıl İspatlanır, Mobbing ile Mücadele, İşverenin ve Yönetici

Mobbing Eğitimi: Mobbing Nedir, Psikolojik Taciz Tanımı, İşyerinde Mobbing Türleri, Mobbing Sayılan Davranışlar ve Sayılmayan Yönetsel Talepler, Kamuda Mobbing ve 2011/2 Sayılı Genelge, Mobbing Nasıl İspatlanır, Mobbing ile Mücadele, İşverenin ve Yönetici
Bir yöneticinin ekibinden performans istemesi ile aynı çalışanı sistemli biçimde yalnızlaştırması, işini elinden alması ya da herkesin önünde küçük düşürmesi arasındaki çizgi hem hukuki hem yönetsel sonuç doğurur; ilk davranış liderliğin gereği, ikincisi mobbingdir ve tazminat, disiplin ve itibar kaybıyla sonuçlanır. Mobbing eğitimi, mobbing nedir ve psikolojik taciz nasıl tanımlanır sorusundan başlayarak işyerinde mobbing türlerini, mobbing sayılan davranışlarla mobbing sayılmayan yönetsel talepleri, kamuda mobbing için 2011/2 sayılı Genelge ve 657 sayılı Kanun düzenlemelerini, mobbing nasıl ispatlanır ve mağdurun başvuru yollarını, mobbing ile mücadelede kurumun ve yöneticinin sorumluluğunu ve liderlik ile mobbing arasındaki sınırı anlatır; bu rehber, liderlik ve mobbing eğitimini neden birlikte ele aldığımızı ve yöneticinin ekibini yıldırmadan nasıl fark yaratacağını uygulama örnekleriyle açıklar.

Mobbing Nedir? Psikolojik Taciz Tanımı, Mobbingin Unsurları, Yargıtay ve Danıştay Ölçütleri, Mobbing Eğitimi Neden Gerekli?

Mobbing nedir sorusunun hukuki ve bilimsel cevabı örtüşür: mobbing (psikolojik taciz, yıldırma), işyerinde bir ya da birden fazla kişi tarafından bir çalışana yönelik, sistemli ve sürekli biçimde tekrarlanan, kasıtlı, düşmanca ve ahlak dışı söz, tutum ve davranışlarla kişinin onurunu, kişiliğini, mesleki yeterliğini ve sağlığını hedef alan, onu yalnızlaştırmayı ve işten uzaklaştırmayı amaçlayan davranış bütünüdür.

Kavram İsveçli psikolog Heinz Leymann tarafından tanımlanmış ve en az altı ay süren, haftada en az bir kez tekrarlanan davranışlar ölçütüyle sistematikleştirilmiştir. Psikolojik taciz tanımı Türk hukukunda 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 417'de, 4857 sayılı İş Kanunu md. 5 (eşit davranma) ve md. 24 (işçinin haklı fesih hakkı) ile 2011/2 sayılı Başbakanlık Genelgesi'nde düzenlenmiştir.

Yargıtay kararlarında mobbingin unsurları kasıt, süreklilik ve sistematiklik, yıldırma ve dışlama amacı, mağdurun kişilik haklarına saldırı ve kişinin sağlığı ile iş yaşamında olumsuz sonuç olarak sayılır; ispat ölçüsünde mağdur lehine yaklaşık ispat (şüpheden mağdur yararlanır) benimsenir ve tek seferlik, kaba ya da haksız davranışlar mobbing sayılmaz.

Danıştay kamu görevlilerine yönelik mobbingde idarenin hizmet kusurunu, disiplin soruşturması ve tazminat sorumluluğunu kabul eder ve Anayasa Mahkemesi bireysel başvurularında mobbing maddi ve manevi varlığın korunması hakkı (Anayasa md. 17) kapsamında incelenir.

Mobbing eğitimi üç kesime gereklidir: yöneticilere (hangi davranışın mobbing sayılacağını bilmeden liderlik etmenin hukuki riski), çalışanlara (mağduriyeti tanıma, kayıt tutma ve başvuru yolları) ve kuruma (önleme politikası, şikâyet mekanizması ve soruşturma usulü).

Çalışanların iş hukuku hakları için 4857 sayılı İş Kanunu rehberi, kamu görevlilerinin hakları için 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

İşyerinde Mobbing Türleri ve Mobbing Sayılan Davranışlar: Dikey, Yatay ve Dolaylı Mobbing, Leymann'ın Beş Davranış Grubu, Mobbing Süreci ve Mağdur Üzerindeki Etkileri

İşyerinde mobbing failin konumuna göre üçe ayrılır: dikey (hiyerarşik) mobbing (üstün asta uyguladığı ve en sık görülen tür), tersine dikey mobbing (astların üste karşı örgütlü yıldırması), yatay (fonksiyonel) mobbing (eş düzeydeki çalışanlar arasında rekabet, kıskançlık ve dışlama); ayrıca dolaylı mobbing (kuruma ya da üçüncü kişilere), stratejik mobbing (işten çıkarma amacıyla planlı yıldırma) ve sanal mobbing (siber zorbalık) türleri sayılır.

Mobbing türleri ve mobbing sayılan davranışlar Leymann'ın beş grubuyla sınıflandırılır:

  • Kendini ifade etme ve iletişimi engelleme — sözünün kesilmesi, sürekli eleştirilmesi, azarlanması, telefon ve e-postalarına yanıt verilmemesi, toplantılara çağrılmaması.
  • Sosyal ilişkilere saldırı — kişiyle konuşulmaması, yok sayılması, ayrı odaya alınması, meslektaşlarının onunla görüşmesinin yasaklanması.
  • İtibara saldırı — dedikodu, alay, taklit, özel yaşamla ilgili söylenti, siyasi ve dini görüşle alay, engelliliğiyle dalga geçme, cinsel imalar.
  • Mesleki konuma saldırı — anlamsız ya da yeteneğinin altında iş verilmesi, işinin elinden alınması, sürekli iş değiştirilmesi, olanaksız hedefler, yetkilerinin daraltılması, gelişim ve terfi olanaklarının engellenmesi, haksız disiplin.
  • Sağlığa saldırı — tehlikeli işlere verilmesi, fiziksel şiddet tehdidi, cinsel taciz, zarar verilmesi.

Mobbing süreci evrelerle ilerler: tetikleyici olay ya da çatışma, saldırgan davranışların başlaması, yönetimin taraf olması ya da görmezden gelmesi, mağdurun sorunlu ya da yetersiz olarak damgalanması ve işten ayrılma ya da uzaklaştırma.

Mağdur üzerindeki etkiler uyku ve iştah bozukluğu, kaygı, depresyon, travma sonrası stres, psikosomatik hastalıklar, özgüven kaybı, performans düşüşü, aile ilişkilerinde bozulma ve iş göremezliktir; kurum üzerindeki etkiler ise devamsızlık, işten ayrılma, verimlilik kaybı, tazminat ve dava maliyeti, motivasyon çöküşü ve itibar kaybıdır.

Stres ve tükenmişlik boyutu için stres yönetimi eğitimi rehberi ve tükenmişlik sendromu rehberi tamamlayıcıdır.

Mobbing Sayılmayan Davranışlar: Yönetim Hakkı, Performans Talebi, Disiplin, Görev Değişikliği ve İş Yükü; Liderlik ile Mobbing Arasındaki Sınır ve Yöneticinin Yetki Kullanımı

Her rahatsız edici davranış mobbing değildir; mobbing eğitiminin en kritik bölümü mobbing sayılmayan davranışları ayırt etmektir.

İşverenin ve yöneticinin yönetim hakkı (Türk Borçlar Kanunu md. 399; İş Kanunu ve 657 sayılı Kanun'daki emir ve talimat yetkisi) kapsamında iş ve görev tanımına uygun talimat vermek, performans ve hedef istemek, geri bildirim ve eleştiri yapmak, mesai ve disipline uyulmasını istemek, haklı ve usulüne uygun disiplin işlemi başlatmak, işin gereği olarak görev yeri ya da çalışma saatini değiştirmek (kamuda naklen atama ve görevlendirme yetkisi; 657 md. 76), iş yükünü kurumsal ihtiyaca göre dağıtmak, izin taleplerini iş gereği reddetmek ve düşük performansı belgelemek mobbing sayılmaz.

Ancak bu yetkiler sistemli, kasıtlı, yıldırma amaçlı, orantısız ve kişiyi hedef alan biçimde kullanıldığında (sürekli haksız disiplin, cezalandırma amaçlı tayin, anlamsız görevlendirme, gerekçesiz yetki daraltma, kişiyi bilgi akışından çıkarma) mobbinge dönüşür. Tek seferlik tartışma, kaba söz, haksız bir eleştiri ya da geçici gerginlik mobbing değil olağan işyeri çatışmasıdır.

Yönetici ile çalışan arasındaki kişilik uyuşmazlığı, iş stresi, yüksek beklenti ve sert üslup tek başına mobbing oluşturmaz ancak süreklilik ve dışlama amacı eklendiğinde oluşturur.

Liderlik ile mobbing arasındaki sınır şu ölçütlerle belirlenir:

  • Amaç — gelişim ve sonuç mu, yıldırma mı.
  • Süreklilik ve sistem — olağan yönetim mi, örüntü mü.
  • Orantı — işin gereği mi, kişiye özel mi.
  • Şeffaflık ve gerekçe — yazılı ve açıklanabilir mi.
  • Eşitlik — herkese aynı kural mı.
  • Üslup ve ortam — özel ve saygılı mı, herkesin önünde küçük düşürme mi.
  • Sonuç — kişinin sağlığı ve kişiliği zarar görüyor mu.

İyi lider yetkisini bu ölçütlerle kullanır, geri bildirimi özelde ve somut verir, hedefi ve gerekçeyi yazar, herkese aynı standartı uygular ve zor kararları kayıt altında ve saygıyla yönetir. Yöneticiler için liderlik yetkinliklerinin ayrıntısı kurumsal liderlik eğitimi rehberinde, geri bildirim ve performans yönetimi performans değerlendirme rehberinde, disiplin işlemlerinin usulü memur disiplin cezaları rehberinde anlatılmıştır.

Kamuda Mobbing: 2011/2 Sayılı Başbakanlık Genelgesi, 657 Sayılı Kanun, Etik Kurulu, Alo 170, Disiplin Soruşturması, İdari Yargı ve Tazminat Sorumluluğu

Kamuda mobbing özel sektörden farklı bir hukuki çerçeveye tabidir.

19 Mart 2011 tarihli ve 2011/2 sayılı Başbakanlık Genelgesi (İşyerlerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Önlenmesi) kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör işyerlerinde psikolojik tacizle mücadelenin öncelikli olarak ele alınmasını, önleyici tedbirlerin alınmasını, çalışanların bilgilendirilmesini, şikâyet ve başvuruların gizlilik içinde ve hızla sonuçlandırılmasını, Alo 170 hattının psikolojik taciz başvuruları için kullanılmasını ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu'nun oluşturulmasını düzenler.

657 sayılı Kanun'da mobbing adıyla bir hüküm yoktur ancak md. 10 (amirin astına hakkaniyet ve eşitlik içinde davranması), md. 11 (astın kanunsuz emir karşısındaki durumu), md. 125 (disiplin cezaları: iş arkadaşlarına kötü muamele, hakaret, tehdit, memurluk sıfatıyla bağdaşmayan davranış; aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma) ve Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliği mobbing yapan amir hakkında disiplin ve etik yaptırımın dayanağıdır.

  • Kamu Görevlileri Etik Kurulu'na başvuru, kurum içi şikâyet ve disiplin soruşturması talebi.
  • CİMER, Kamu Denetçiliği Kurumu (Ombudsman), Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (ayrımcılık boyutu).
  • İdari yargıda iptal ve tam yargı davası (mobbing sonucu tayin, görevlendirme ya da disiplin işleminin iptali; idarenin hizmet kusuru nedeniyle maddi ve manevi tazminat).
  • Adli yargıda fail hakkında kişisel kusur nedeniyle tazminat davası ve Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu.

Kamu kurumlarında mobbingin tipik biçimleri (siyasi ya da sendikal görüş nedeniyle dışlama, sürekli geçici görevlendirme, odasız ve işsiz bırakma, yetki daraltma, haksız disiplin soruşturması, tayin tehdidi, performans ve terfi engelleme, toplantı ve bilgi akışından çıkarma) ve amirin idari sorumluluğu (rücu; kamu zararı) eğitimde örnek Danıştay ve Sayıştay kararlarıyla işlenir.

Kamu görevlilerinin etik yükümlülükleri için kamuda etik ilkeler rehberi, kamu insan kaynakları uygulamaları için kamuda insan kaynakları yönetimi rehberi tamamlayıcıdır.

Mobbing Nasıl İspatlanır? Mağdurun Başvuru Yolları, Delil ve Kayıt Tutma, Tanık, Sağlık Raporu, Alo 170, Arabuluculuk, İş Mahkemesi, Haklı Fesih, Tazminat ve Ceza Hukuku Boyutu

Mobbing nasıl ispatlanır sorusu mağdurun en büyük endişesidir; mobbing genellikle tanıksız ve kapalı kapılar ardında yapıldığından Yargıtay yaklaşık ispat ölçüsünü benimser: mağdurun olayları tarih, yer, kişi ve içerikle tutarlı biçimde anlatması, olayların bütünlük içinde sistematik bir örüntü göstermesi ve destekleyici delillerin bulunması yeterlidir, işveren ise davranışların mobbing olmadığını ispatla yükümlüdür.

Delil türleri: mobbing günlüğü (her olayın tarih, saat, yer, fail, tanık ve içerikle kaydı), yazılı belgeler (e-posta, mesaj, yazışma, görevlendirme ve disiplin yazıları, performans değerlendirmeleri), tanık beyanları, sağlık raporları (psikiyatri ve psikoloji raporları, ilaç kullanımı, hastalık izinleri), kurum içi şikâyet kayıtları, Alo 170 başvuru kaydı, ses ve görüntü kayıtları (kişinin kendi konuşmasını başka türlü ispat olanağı yoksa kaydetmesi Yargıtay'ca kabul edilir; gizli ortam dinlemesi kabul edilmez) ve bilirkişi raporlarıdır.

Başvuru yolları: kurum içi şikâyet (insan kaynakları, etik kurulu, disiplin), Alo 170 ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, işyeri hekimi ve psikolojik destek, sendika, arabuluculuk (iş uyuşmazlıklarında dava şartı), iş mahkemesinde manevi tazminat ve haklı fesih halinde kıdem tazminatı davası.

İş Kanunu md. 24/II'ye göre işverenin ya da diğer işçilerin şeref ve namusa dokunacak söz ve davranışları, psikolojik taciz haklı fesih nedenidir; altı iş günlük hak düşürücü süre vardır ve mobbingde sürekliliğin bu süreyi başlattığı kabul edilir. İşe iade ve ayrımcılık tazminatı (md. 5 ve 21), kamu görevlileri için idari yargı ve Etik Kurulu ile adli yargıda TCK boyutu (hakaret md. 125, tehdit md. 106, cinsel taciz md. 105, kişilerin huzur ve sükûnunu bozma md. 123, eziyet md. 96, görevi kötüye kullanma md. 257, ayrımcılık md. 122) da mağdurun yollarındandır.

Tazminat: manevi tazminat (kişilik hakkı ihlali; TBK md. 58), maddi tazminat (tedavi giderleri, kazanç kaybı), kötü niyet tazminatı (iş güvencesi dışındaki işçiler için; İş Kanunu md. 17) ve işverenin TBK md. 417 kapsamında önlem almamaktan doğan sorumluluğu; fail yöneticinin işverene rücu edilebilirliği ve kamuda amirin kişisel kusuru eğitimde örnek kararlarla anlatılır.

Arabuluculuk süreci için iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Mobbing ile Mücadele: İşverenin ve Yöneticinin Sorumluluğu, Kurumsal Önleme Politikası, Şikâyet ve Soruşturma Mekanizması, Etik Kurul, Farkındalık Eğitimi, Mağdur Desteği ve Sağlıklı Kurum Kültürü

Mobbing ile mücadele bireysel değil kurumsal bir sorumluluktur. İşverenin sorumluluğu TBK md. 417, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (psikososyal risklerin risk değerlendirmesine dahil edilmesi; mobbing bir psikososyal risk faktörüdür), 2011/2 sayılı Genelge ve kamuda 657 md. 10 ile Etik Yönetmeliği'nden doğar.

Sorumluluk yalnızca mobbing yapmamak değil, bilgi sahibi olduğu ya da olması gereken mobbingi önlememekten de doğar (ihmal sorumluluğu).

Kurumsal önleme politikası:

  • Yazılı mobbing önleme ve şikâyet politikası (tanım, yasak, başvuru yolu, gizlilik, misilleme yasağı, soruşturma usulü, yaptırımlar) tüm çalışanlara duyurulur ve oryantasyona eklenir.
  • Etik kurul ya da psikolojik tacizle mücadele komisyonu kurulur (bağımsız üyeler, insan kaynakları, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi, sendika).
  • Gizli ve erişilebilir şikâyet kanalı ve soruşturma usulü (başvurunun alınması, tarafların ve tanıkların dinlenmesi, delil toplama, tarafsızlık, makul süre, rapor ve karar, geri bildirim) kurulur.
  • Koruyucu tedbirler (soruşturma süresince tarafların ayrılması, mağdurun korunması, misillemenin önlenmesi) ve yaptırımlar (uyarıdan iş sözleşmesinin feshine ve kamuda disiplin cezasına kadar) belirlenir.
  • Kayıt ve izleme (şikâyet sayısı, birim bazlı yoğunluk, tekrar eden failler) ve düzenli psikososyal risk anketleri yapılır.

Farkındalık eğitimi: yöneticilere yönetim hakkı ile mobbing sınırı, geri bildirim ve zor konuşma becerileri, çatışma yönetimi ve eşit davranma; çalışanlara mobbingi tanıma, kayıt tutma, başvuru yolları ve tanıklık; insan kaynaklarına soruşturma usulü ve hukuki çerçeve öğretilir. Mağdur desteği (psikolojik danışmanlık, işyeri hekimi, görev yeri düzenlemesi, hukuki bilgilendirme, sosyal destek) ve sağlıklı kurum kültürü (açık iletişim, şeffaf karar, adil performans sistemi, liderlerin örnek davranışı) bu bölümün tamamlayıcısıdır.

Yöneticiler için kontrol listesi: talimatlarım yazılı ve gerekçeli mi, herkese aynı standardı uyguluyor muyum, eleştiriyi özelde ve somut yapıyor muyum, ekipten birini bilgi akışından dışlıyor muyum, görevlendirmelerim işin gereği mi, geri bildirimi düzenli veriyor muyum, şikâyetleri ciddiye alıyor muyum ve kendi üslubum ekipte korku mu güven mi üretiyor. Ekip motivasyonu ve iletişim için takım motivasyonu rehberi ve kurum içi iletişim becerileri rehberi tamamlayıcıdır.

Liderlik ve Mobbing Eğitimi Neden Birlikte Verilir? Fark Yaratan Lider, Liderlik Modelleri, Motivasyon ve Geri Bildirim, Ekipte Güven Kültürü ve Liderin Mobbing Karşısındaki Rolü

Liderlik ve mobbing eğitimi aynı programda verilir çünkü mobbing çoğunlukla yönetsel yetkinin yanlış kullanımından doğar ve mobbingi önlemenin en etkili yolu yöneticinin liderlik becerisidir; kötü lider ekibini korkuyla, iyi lider güvenle yönetir ve fark yaratan lider ekibinden en yüksek performansı kimseyi yıldırmadan alır.

  • Liderlik modelleri — dönüşümcü, hizmetkâr, durumsal, demokratik, otokratik ve laissez-faire liderlik; hangi modelin hangi ekipte ve durumda işe yaradığı; otokratik liderliğin mobbinge kayma riski.
  • Fark yaratan liderin özellikleri — vizyon ve yön verme, karar alma cesareti, sorumluluk üstlenme, adil ve tutarlı davranma, dinleme ve empati, yetki devri ve ekibi geliştirme, hesap verebilirlik.
  • Motivasyon ve geri bildirim — içsel ve dışsal motivasyon, takdir ve tanıma, hedef belirleme, yapıcı geri bildirim modeli (davranış, etki, beklenti); zor konuşmalar, düşük performansla saygılı yüzleşme.
  • Ekipte güven kültürü — psikolojik güvenlik (hata yapma ve fikir söyleme özgürlüğü), açık iletişim, çatışmanın sağlıklı yönetimi, çeşitliliğe saygı.

Liderin mobbing karşısındaki rolü: kendi davranışını denetleme, ekip içindeki yatay mobbingi fark etme ve durdurma, mağduru koruma, faili yönetme, üst yönetime raporlama, misillemeyi önleme ve yöneticinin hukuki ve yönetsel sorumluluğu (kişisel kusur, disiplin, rücu, itibar).

Eğitimde rol oyunları (geri bildirim görüşmesi, şikâyet alma, ekip içi çatışma), örnek olaylar (Yargıtay ve Danıştay kararlarına dayanan senaryolar), öz değerlendirme anketleri (liderlik tarzı ve mobbing riski) ve kurumsal eylem planı hazırlanır; bu program, çalışanlarını mobbingden korumak ve yöneticilerini yıldırmadan sonuç alan liderlere dönüştürmek isteyen kamu kurumları ve özel sektör kuruluşları için tasarlanmıştır. Liderlik eğitimi seçenekleri ve karşılaştırması için kurumsal liderlik eğitimi nasıl seçilir rehberi, ekip liderliği için ekip çalışması ve takım liderliği rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Sık Yapılan Hatalar

  • Her sert eleştiriyi ya da tek seferlik tartışmayı mobbing sanmak; süreklilik ve kasıt unsurunu aramamak
  • Yönetim hakkını (performans talebi, disiplin, görev değişikliği) kişiye özel ve gerekçesiz kullanarak mobbinge dönüştürmek
  • Mağdurun kayıt tutmaması; olayları tarih, yer, kişi ve tanıkla belgelememesi
  • Kurumun yazılı mobbing politikası ve gizli şikâyet kanalı olmaması
  • Şikâyeti alan yöneticinin soruşturma yapmadan tarafları uzlaştırmaya çalışması ya da mağduru tayin etmesi
  • Soruşturma sırasında misillemeyi önlememek; tanıkları korumamak
  • Kamuda mobbing yapan amir hakkında disiplin işlemi başlatmamak; idarenin hizmet kusuru sorumluluğunu görmezden gelmek
  • Mobbingi psikososyal risk olarak risk değerlendirmesine almamak
  • Liderlik eğitimini yalnızca motivasyon konuşmasına indirgeyip yetki sınırı ve hukuki sorumluluğu işlememek
  • Haklı fesihte altı iş günlük süreyi ve arabuluculuk dava şartını gözden kaçırmak
  • Hukuka aykırı ses kaydı ve gizli dinleme ile delil toplamaya çalışmak
  • Yatay mobbingi (ekip içi dışlama) yöneticinin görmezden gelmesi

Mobbing Eğitimi Kimler İçin? Liderlik ve Mobbing Eğitimi Programı, İçerik, Süre ve Katılım Belgesi

Mobbing eğitimi ve liderlik ve mobbing eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:

  • Kamu kurum ve kuruluşlarının yöneticileri (daire başkanları, müdürler, şefler, birim amirleri), belediye ve il özel idaresi yöneticileri, üniversite ve hastane yöneticileri.
  • İnsan kaynakları ve personel birimleri, etik kurul ve disiplin kurulu üyeleri, sendika temsilcileri, işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanları (psikososyal risk), hukuk müşavirlikleri.
  • Özel sektör yöneticileri, takım liderleri ve proje yöneticileri, yeni atanan yöneticiler ve yönetici adayları ile mobbing farkındalığı kazanmak isteyen tüm çalışanlar.

Eğitim içeriği mobbing nedir ve psikolojik taciz tanımı, mobbing unsurları ve yargı ölçütleri, mobbing türleri ve sayılan davranışlar, mobbing sayılmayan davranışlar ve yönetim hakkı, liderlik ile mobbing arasındaki sınır, kamuda mobbing ve 2011/2 sayılı Genelge, 657 sayılı Kanun ve etik mevzuatı, mobbing nasıl ispatlanır ve mağdurun başvuru yolları, tazminat ve ceza boyutu, mobbing ile mücadele ve kurumsal önleme politikası, şikâyet ve soruşturma mekanizması, liderlik modelleri, fark yaratan liderin özellikleri, motivasyon ve geri bildirim, ekipte güven kültürü ve liderin mobbing karşısındaki rolü bölümlerinden oluşur.

Program rol oyunları, örnek yargı kararları, öz değerlendirme anketleri ve kurumsal eylem planı uygulamalarıyla etkileşimli yürütülür, süre bir gün olarak planlanır ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir. Bu program liderlik eğitimi dizisinde kurumsal liderlik, ekip çalışması ve takım liderliği, performans değerlendirme, etkili iletişim, stres yönetimi ve etik eğitimi programlarıyla bütünleşir.

Sıkça Sorulan Sorular

Mobbing nedir ve hangi unsurları taşır?

Mobbing (psikolojik taciz, yıldırma), işyerinde bir ya da birden fazla kişinin bir çalışana yönelik sistemli ve sürekli biçimde tekrarladığı, kasıtlı, düşmanca söz, tutum ve davranışlarla kişinin onurunu, kişiliğini, mesleki yeterliğini ve sağlığını hedef alan, onu yalnızlaştırmayı ve işten uzaklaştırmayı amaçlayan davranış bütünüdür; Leymann'ın ölçütü en az altı ay süren ve haftada en az bir kez tekrarlanan davranışlardır. Türk hukukunda TBK md. 417, İş Kanunu md. 5 ve 24 ile 2011/2 sayılı Genelge'de düzenlenir; Yargıtay unsurlarını kasıt, süreklilik ve sistematiklik, yıldırma ve dışlama amacı, kişilik haklarına saldırı ve mağdurun sağlığı ile iş yaşamında olumsuz sonuç olarak sayar, tek seferlik kaba ya da haksız davranışları mobbing saymaz ve ispatta mağdur lehine yaklaşık ispat ölçüsünü uygular.

İşyerinde mobbing türleri ve mobbing sayılan davranışlar nelerdir?

Failin konumuna göre dikey mobbing (üstün asta), tersine dikey mobbing (astların üste), yatay mobbing (eş düzeydekiler arasında), dolaylı, stratejik (işten çıkarma amaçlı) ve sanal mobbing türleri vardır. Mobbing sayılan davranışlar Leymann'ın beş grubunda toplanır: iletişimi engelleme (sözünü kesme, sürekli eleştirme, azarlama, toplantılara çağırmama, mesajlara yanıt vermeme), sosyal ilişkilere saldırı (konuşmama, yok sayma, ayrı odaya alma, meslektaşlarıyla görüşmesini yasaklama), itibara saldırı (dedikodu, alay, taklit, özel yaşam ve inançla ilgili söylenti, cinsel imalar), mesleki konuma saldırı (anlamsız ya da yeteneğin altında iş verme, işini elinden alma, sürekli görev değiştirme, olanaksız hedefler, yetki daraltma, terfi engelleme, haksız disiplin) ve sağlığa saldırı (tehlikeli iş, şiddet tehdidi, cinsel taciz).

Hangi davranışlar mobbing sayılmaz? Liderlik ile mobbing arasındaki sınır nedir?

Yönetim hakkı kapsamında iş tanımına uygun talimat vermek, performans ve hedef istemek, geri bildirim ve eleştiri yapmak, disipline uyulmasını istemek, usulüne uygun disiplin işlemi başlatmak, işin gereği görev yeri ya da görev tanımını değiştirmek, iş yükünü kurumsal ihtiyaca göre dağıtmak ve düşük performansı belgelemek mobbing değildir; tek seferlik tartışma, kaba söz ya da haksız bir eleştiri de olağan işyeri çatışmasıdır. Bu yetkiler sistemli, kasıtlı, yıldırma amaçlı, orantısız ve kişiyi hedef alan biçimde kullanıldığında mobbinge dönüşür. Sınır amaç (gelişim mi yıldırma mı), süreklilik ve örüntü, orantı (işin gereği mi kişiye özel mi), şeffaflık ve yazılı gerekçe, eşitlik (herkese aynı kural), üslup ve ortam (özelde saygılı mı herkesin önünde küçük düşürme mi) ve sonuç (sağlık ve kişilik zararı) ölçütleriyle belirlenir; iyi lider geri bildirimi özelde ve somut verir, hedefi yazar ve zor kararları kayıt altında ve saygıyla yönetir.

Kamuda mobbing nasıl düzenlenir ve kamu görevlisi mağdur nereye başvurur?

2011/2 sayılı Başbakanlık Genelgesi kamu ve özel sektör işyerlerinde psikolojik tacizle mücadeleyi, önleyici tedbirleri, çalışanların eğitimini, şikâyetlerin gizlilikle ve hızla sonuçlandırılmasını, Alo 170 hattını ve Psikolojik Tacizle Mücadele Kurulu'nu düzenler. 657 sayılı Kanun md. 10 amirin hakkaniyet ve eşitlikle davranmasını, md. 125 maiyetindeki personele kötü muamele, hakaret ve tehdit için disiplin cezalarını, Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri Yönetmeliği nezaket, saygı ve taciz yasağını öngörür. Mağdur kamu görevlisi kurum içi şikâyet ve disiplin soruşturması talebi, Kamu Görevlileri Etik Kurulu, CİMER, Kamu Denetçiliği Kurumu, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu, idari yargıda iptal ve tam yargı davası (hizmet kusuru nedeniyle tazminat), adli yargıda failin kişisel kusuru nedeniyle tazminat ve ceza şikâyeti ile Anayasa Mahkemesi bireysel başvurusu yollarını kullanabilir.

Mobbing nasıl ispatlanır?

Yargıtay yaklaşık ispat ölçüsünü uygular: mağdurun olayları tarih, yer, kişi ve içerikle tutarlı anlatması, olayların sistematik bir örüntü göstermesi ve destekleyici delillerin bulunması yeterlidir, işveren davranışların mobbing olmadığını ispatla yükümlüdür. Deliller mobbing günlüğü (her olayın tarih, saat, yer, fail, tanık ve içerikle kaydı), e-posta, mesaj ve yazışmalar, görevlendirme, disiplin ve performans yazıları, tanık beyanları, psikiyatri ve psikoloji raporları ile hastalık izinleri, kurum içi şikâyet ve Alo 170 başvuru kayıtları, kişinin başka ispat olanağı yokken kendi konuşmasını kaydettiği ses kayıtları (gizli ortam dinlemesi kabul edilmez) ve bilirkişi raporlarıdır. Başvuru yolları kurum içi şikâyet, Alo 170, sendika, arabuluculuk (dava şartı), iş mahkemesinde manevi tazminat ve haklı fesih (İş Kanunu md. 24/II; altı iş günü) ile kıdem tazminatı, ayrımcılık tazminatı, kamuda idari yargı ve Etik Kurulu ile TCK kapsamında hakaret, tehdit, cinsel taciz, huzur ve sükûnu bozma ve görevi kötüye kullanma şikâyetidir.

Mobbing ile mücadelede işverenin ve kurumun sorumluluğu nedir?

İşveren TBK md. 417'ye göre işçinin kişiliğini korumak, psikolojik tacizi önlemek ve mağdurun daha fazla zarar görmemesi için önlem almakla, 6331 sayılı Kanun'a göre mobbingi psikososyal risk olarak risk değerlendirmesine almakla, 2011/2 sayılı Genelge ve kamuda 657 md. 10 ile Etik Yönetmeliği'ne göre önleyici tedbir almakla yükümlüdür; sorumluluk bildiği ya da bilmesi gereken mobbingi önlememekten de doğar. Kurumsal önleme politikası yazılı mobbing önleme ve şikâyet politikası, etik kurul ya da psikolojik tacizle mücadele komisyonu, gizli ve erişilebilir şikâyet kanalı, tarafsız ve makul süreli soruşturma usulü, soruşturma süresince koruyucu tedbirler ve misilleme yasağı, uyarıdan fesih ve disiplin cezasına kadar yaptırımlar, kayıt ve izleme, düzenli psikososyal risk anketleri, yöneticilere ve çalışanlara farkındalık eğitimi, mağdura psikolojik ve hukuki destek ve açık iletişim, adil performans sistemi ve liderlerin örnek davranışına dayanan sağlıklı kurum kültürünü içerir.

Liderlik ve mobbing eğitimi neden birlikte verilir?

Mobbing çoğunlukla yönetsel yetkinin yanlış kullanımından doğar ve mobbingi önlemenin en etkili yolu yöneticinin liderlik becerisidir; kötü lider ekibini korkuyla, iyi lider güvenle yönetir. Programda liderlik modelleri (dönüşümcü, hizmetkâr, durumsal, demokratik, otokratik; otokratik liderliğin mobbinge kayma riski), fark yaratan liderin özellikleri (vizyon, karar cesareti, adalet ve tutarlılık, dinleme ve empati, yetki devri, hesap verebilirlik), motivasyon ve geri bildirim (takdir, hedef belirleme, davranış-etki-beklenti modeli, düşük performansla saygılı yüzleşme), ekipte psikolojik güvenlik ve açık iletişim, liderin mobbing karşısındaki rolü (kendi davranışını denetleme, yatay mobbingi durdurma, mağduru koruma, faili yönetme, misillemeyi önleme) ve yöneticinin hukuki ve yönetsel sorumluluğu mobbing bağlamında işlenir; rol oyunları, yargı kararlarına dayanan örnek olaylar, öz değerlendirme anketleri ve kurumsal eylem planı uygulamalarıyla yürütülür.

Mobbing eğitimi kimler için uygundur ve ne kadar sürer?

Kamu kurumlarının yöneticileri (daire başkanları, müdürler, şefler, birim amirleri), belediye, il özel idaresi, üniversite ve hastane yöneticileri, insan kaynakları ve personel birimleri, etik kurul ve disiplin kurulu üyeleri, sendika temsilcileri, işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanları, hukuk müşavirlikleri, özel sektör yöneticileri, takım liderleri, proje yöneticileri, yeni atanan yöneticiler ve yönetici adayları ile farkındalık kazanmak isteyen tüm çalışanlar için uygundur. Bir günlük program mobbing tanımı ve unsurları, türleri ve mobbing sayılan davranışlar, mobbing sayılmayan davranışlar ve yönetim hakkı, kamuda mobbing ve mevzuat, ispat ve başvuru yolları, tazminat ve ceza boyutu, kurumsal önleme politikası ve soruşturma mekanizması ile liderlik modelleri, motivasyon ve geri bildirim ve ekipte güven kültürü bölümlerini rol oyunları, örnek yargı kararları ve eylem planı uygulamalarıyla işler ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.
Bu konuda uygulamalı eğitim almak ister misiniz?
Liderlik ve Mobbing Eğitimi programımız hakkında detaylı bilgi alın, teklif isteyin.
Liderlik ve Mobbing Eğitimi Sayfasına Git
Kamu İhale Danışmanlık Hizmetlerimiz

Vizyonder kamu ihale danışmanlığı hizmetleri

Danışmanlık Alanlarımız PDF

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Kurumsal Eğitim Kataloğu

Vizyonder Eğitim Kurumsal Eğitim Kataloğu

Kamu İhalelerinde Danışmanlık Merkezi Yayında!

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar Danışmanlığı

Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Vizyonder - Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Vizyonder Psikoloji Akademi Eğitimleri ve Danışmanlık Hizmetleri Başladı!

Vizyonder Psikoloji Akademi

Elektronik İhale Eğitimi

Elektronik İhale Eğitim Semineri - e-ihale eğitimi - vizyonder

Eğitim Seminerlerimize Kayıt Olun!

Vizyonder Eğitim Seminerlerine Kayıt Olun!

Sürdürülebilirlik Raporu Hazırlama
Tüm Sorularınız İçin
0(212) 232 2016
Eğitimlerimizden özellikle yeni çalışanların yararlanabilmesi için
"Uygulamalı Eğitim" verilmektedir. Bu eğitimde katılımcılar, baştan sona canlandırmalı olarak yaşayarak öğrenmektedirler.
Bu Sayfayı Paylaş
Hoşgeldiniz. Yardıma ihtiyacınız olursa buraya tıklayarak Whatsapp üzerinden bilgi alabilirsiniz.