Vizyonder Logo
Vizyonder Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri - Tel:0242 338 2016

4857 Sayılı İş Kanunu: İş Hukukuna Giriş ve Temel Mevzuat, Çalışma Süreleri ve Fazla Çalışma, Yıllık Ücretli İzin, İş Sözleşmesi Türleri ve Fesih, Haklı Nedenle Fesih, İşe İade ve Arabuluculuk, Ücret ve Bordro, Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama, Disiplin

4857 Sayılı İş Kanunu: İş Hukukuna Giriş ve Temel Mevzuat, Çalışma Süreleri ve Fazla Çalışma, Yıllık Ücretli İzin, İş Sözleşmesi Türleri ve Fesih, Haklı Nedenle Fesih, İşe İade ve Arabuluculuk, Ücret ve Bordro, Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama, Disiplin
Bir işçinin işe girişinden ayrılışına kadar her adım (sözleşmenin şekli, günlük çalışma saati, fazla mesai onayı, yıllık izin planı, disiplin savunması, fesih bildirimi, kıdem ve ihbar hesabı, arabuluculuk tutanağı) 4857 sayılı İş Kanunu ve ona bağlı mevzuatla belirlenir ve her adımdaki usul hatası işe iade davası, tazminat ve idari para cezası olarak işverene döner. 4857 sayılı İş Kanunu, işçi ve işveren ilişkisinin tamamını düzenleyen temel kanundur; 1475 sayılı Kanun'un kıdem tazminatı maddesi, 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Kanunu, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun arabuluculuk hükümleriyle birlikte uygulanır. Bu rehber, insan kaynakları, bordro ve yöneticiler için Kanun'un sistematiğini, kritik süreleri, hesaplamaları ve yargı kararlarıyla şekillenen uygulamayı anlatır.

4857 Sayılı İş Kanunu Nedir? İş Hukukuna Giriş ve Temel Mevzuat: 4857, 1475, 5510, 6331 ve 7036 Sayılı Kanunlar

4857 sayılı İş Kanunu, 2003 yılında yürürlüğe giren ve işçi, işveren, işveren vekili ve alt işveren arasındaki iş ilişkisinin kurulması, yürütülmesi, çalışma süreleri, ücret, izin, fesih, tazminat ve iş güvencesi kurallarını düzenleyen temel kanundur; kapsamı md. 1'de tüm işyerleri, işverenler ve işçiler olarak belirlenir.

md. 4'teki istisnalar (deniz ve hava taşıma işleri, elli ve daha az işçi çalıştırılan tarım ve orman işyerleri, aile ekonomisi sınırında tarım işleri, ev hizmetleri, esnaf ve sanatkâr işyerleri, çıraklar, sporcular, rehabilite edilenler) dışında kalan tüm iş ilişkilerine uygulanır; kapsam dışı iş ilişkilerinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi hükümleri ve varsa özel kanunlar (Deniz İş Kanunu, Basın İş Kanunu) uygulanır.

Temel kavramlar: işçi (iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişi), işveren (işçi çalıştıran gerçek ya da tüzel kişi), işveren vekili (işveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kişi), alt işveren (asıl işverenden iş alan ve işçilerini yalnızca bu işte çalıştıran işveren; muvazaa ve asıl işin bölünerek alt işverene verilmesi yasağı), işyeri, iş sözleşmesi, bağımlılık unsuru, işçi lehine yorum ilkesi ve eşit davranma ilkesi (md. 5; dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı ayrım yasağı; ihlalde dört aya kadar ücret tutarında ayrımcılık tazminatı ve yoksun kalınan haklar).

Temel mevzuat kümesi:

  • 4857 sayılı İş Kanunu ve uygulama yönetmelikleri (Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği, Çalışma Süreleri Yönetmeliği, Fazla Çalışma Yönetmeliği, Alt İşverenlik Yönetmeliği, Uzaktan Çalışma Yönetmeliği).
  • 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesi (kıdem tazminatı).
  • 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (sigortalılık, işe giriş-ayrılış bildirgeleri, prim oranları, idari para cezaları).
  • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (işverenin genel yükümlülükleri, risk değerlendirmesi, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi).
  • 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (dava şartı arabuluculuk, görev ve yetki), 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ile Hukuk Genel Kurulu içtihatları.

İş hukuku eğitimi ve iş kanunu eğitimi bu mevzuat kümesini işe alımdan feshe kadar süreç sırasıyla işler ve her başlıkta yargı kararlarıyla uygulamayı gösterir. Kamu işverenleri ve belediye şirketleri için özel kurallar belediye şirket işçileri hangi kanuna tabi rehberinde ele alınır.

Çalışma Süreleri ve Fazla Çalışma, Dinlenme Hakları: Sekiz Saat Çalışma Kuralı ve İstisnaları, Denkleştirme, Ara Dinlenmesi, Hafta Tatili ve Genel Tatiller

Çalışma süreleri ve fazla çalışma kuralları 4857 md. 63-69 ile ilgili yönetmeliklerde düzenlenir. Haftalık çalışma süresi en çok kırk beş saattir, aksi kararlaştırılmamışsa haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür (altı günlük çalışmada günde yedi buçuk saat, beş günlük çalışmada günde dokuz saat; sekiz saat çalışma kuralı uygulamada yaygın ancak Kanun'da günlük sınır on bir saattir); günlük çalışma süresi her ne şekilde olursa olsun on bir saati aşamaz.

Denkleştirme: tarafların anlaşmasıyla haftalık normal çalışma süresi işyerinde haftanın çalışılan günlerine günde on bir saati aşmamak koşuluyla farklı şekilde dağıtılabilir; bu hâlde iki aylık (toplu iş sözleşmesiyle dört aylık) denkleştirme süresi içinde haftalık ortalama çalışma süresi kırk beş saati aşmamak koşuluyla bazı haftalarda daha fazla çalışılabilir (fazla çalışma sayılmaz, yazılı anlaşma şarttır).

Çalışma süresinden sayılan hâller (md. 66): yer altı ve su altında iniş çıkış süreleri, işverenin işçiyi işyeri dışında çalıştırmak üzere gönderdiği yolda geçen süreler, işçinin çalıştırılmaksızın iş bekleyerek boş geçirdiği süreler, işverenin verdiği başka bir işle meşgul olma süreleri, emzirme süreleri ve toplu taşıma dışında işverenin sağladığı araçla işe gidiş geliş süreleri (yalnızca işin niteliğinden doğan zorunluluk hâlinde).

Gece çalışması (md. 69): en geç saat yirmide başlayıp en erken altıda biten ve en fazla on bir saat süren dönemde işçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez (turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde yazılı onayla istisna); kadın işçilerin ve on sekiz yaşından küçüklerin gece çalışması yönetmeliklerle sınırlıdır.

Fazla çalışma (md. 41): haftalık kırk beş saati aşan çalışmalardır, her saat için normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir; haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırk beş saatin altında belirlendiği durumlarda kırk beş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve yüzde yirmi beş zamlı ödenir. Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir (işçi onayını otuz gün önceden bildirerek geri alabilir); yılda iki yüz yetmiş saatten fazla fazla çalışma yaptırılamaz; işçi isterse fazla çalışma ücreti yerine her saat için bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir. Fazla çalışmanın ispatı (puantaj, giriş çıkış kayıtları, bordro, tanık) uyuşmazlıkların ana konusudur.

Dinlenme hakları: ara dinlenmesi (md. 68; dört saate kadar işlerde on beş dakika, dört-yedi buçuk saat arası işlerde yarım saat, yedi buçuk saatten fazla işlerde bir saat; çalışma süresinden sayılmaz), hafta tatili (md. 46; yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az yirmi dört saat; çalışılmadan ödenir, çalıştırılırsa ilave ücret), ulusal bayram ve genel tatil günleri (md. 44 ve 47; çalışılmazsa bir günlük ücret, çalışılırsa ayrıca bir günlük ücret daha), telafi çalışması (md. 64; dört ay içinde günde üç saati aşmamak ve tatil günlerinde yaptırılmamak koşuluyla; fazla çalışma sayılmaz).

Uygulamada en sık hatalar: fazla çalışma onayının alınmaması, iki yüz yetmiş saat sınırının aşılması, günlük on bir saat sınırının denkleştirme gerekçesiyle aşılması, ara dinlenmesinin çalışma süresine dahil edilmemesi nedeniyle fiili sürenin yanlış hesaplanması, hafta tatilinin verilmemesi, genel tatil çalışmalarının ödenmemesi ve puantaj kayıtlarının tutulmaması ya da gerçeği yansıtmamasıdır.

Yıllık Ücretli İzin Hakkı ve Süresi, Diğer İzin Türleri ve İzin Kayıtları

Yıllık ücretli izin hakkı ve süresi 4857 md. 53-60 ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği'nde düzenlenir: işyerinde deneme süresi dahil en az bir yıl çalışmış işçilere yıllık ücretli izin verilir.

İzin süreleri (hizmet süresine göre): bir yıldan beş yıla kadar (dahil) on dört gün; beş yıldan fazla on beş yıldan az yirmi gün; on beş yıl (dahil) ve daha fazla yirmi altı günden az olamaz. On sekiz ve daha küçük yaştaki işçiler ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin yirmi günden az olamaz. Süreler iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir.

  • Yıllık izin hakkından vazgeçilemez; izin yerine ücret ödenmesi ancak iş sözleşmesinin sona ermesinde mümkündür (md. 59; kullanılmayan izin ücreti son ücret üzerinden ödenir, fesih türü fark etmez).
  • İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz.
  • İzin işveren tarafından bölünemez; tarafların anlaşmasıyla bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir.
  • İzin dönemine ilişkin ücret izne çıkmadan önce peşin ya da avans olarak ödenir; işçi izinde ücretli başka işte çalışamaz.
  • İzin yerinden başka yere gidecek işçiye isteği üzerine dört güne kadar ücretsiz yol izni verilir.
  • İzin hakkının hesabında aynı işverenin bir ya da değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilir; önceki dönemde kullanılmış izinler dikkate alınır.

İzin kayıtlarının tutulması: işveren her işçinin yıllık izin durumunu gösteren ve işçinin imzasını taşıyan yıllık izin kayıt belgesini tutmak zorundadır. Kayıt tutulmaması hâlinde izin kullandırıldığının ispatı işverene aittir ve Yargıtay imzasız kayıtları ispat için yeterli görmez — izin formu, imzalı izin kayıt belgesi ve izin dönemi ücret bordrosu birlikte saklanmalıdır.

Diğer izin türleri: mazeret izinleri (4857 ek md. 2; evlenme ve evlat edinmede üç gün, ana-baba-eş-kardeş-çocuk ölümünde üç gün, eşin doğumunda beş gün babalık izni, en az yüzde yetmiş engelli çocuğun tedavisinde yılda on güne kadar), analık izni (md. 74; doğumdan önce sekiz ve sonra sekiz hafta olmak üzere on altı hafta; çoğul gebelikte iki hafta ekleme; süt izni günde bir buçuk saat; analık izni sonrası altı aya kadar ücretsiz izin), hastalık ve rapor (sağlık raporu süresince iş sözleşmesi askıda kalır, ihbar süresini altı hafta aşan raporda işverenin fesih hakkı doğar), ücretsiz izin (işçinin yazılı onayı olmadan verilemez; onaysız ücretsiz izin haklı fesih nedenidir), askerlik ve kanuni ödev nedeniyle izin (md. 31).

Uygulamada en sık hatalar: izin süresinin kıdeme göre güncellenmemesi, izin kayıtlarının imzasız tutulması, iznin on günün altında parçalanması, izin döneminde hafta tatili ve genel tatillerin izinden düşülmesi, ücretsiz iznin işçi onayı olmadan dayatılması ve fesihte kullanılmayan izin ücretinin ödenmemesidir.

İş Sözleşmesi Türleri ve Fesih Süreçleri: Fesih Bildirimi, Haklı Nedenle Fesih, Geçerli Fesih Nedenleri, İş Güvencesi, İşe İade Davası ve Arabuluculuk

İş sözleşmesi türleri: belirsiz süreli sözleşme (kural), belirli süreli sözleşme (md. 11; objektif koşullara bağlı olarak yazılı yapılır, esaslı neden olmadıkça zincirleme yapılamaz, aksi hâlde baştan itibaren belirsiz süreli sayılır; ihbar tazminatı ve iş güvencesi hükümleri uygulanmaz), kısmi süreli ve tam süreli sözleşmeler (md. 13; kısmi süreli işçiye ayrımcılık yasağı ve hakların çalışma süresiyle orantılı uygulanması), çağrı üzerine çalışma ve uzaktan çalışma (md. 14), deneme süreli sözleşme (md. 15; en çok iki ay, toplu iş sözleşmesiyle dört ay; deneme süresinde bildirimsiz ve tazminatsız fesih), takım sözleşmesi ve geçici iş ilişkisi (md. 7) ile yazılı şekil yükümlülüğü (md. 8; süresi bir yıl ve daha fazla olan sözleşmelerde yazılı şekil).

Fesih bildirimi ve usul: yazılı yapılır (md. 109); iş güvencesi kapsamındaki işçilerde fesih sebebi açık ve kesin belirtilir ve davranış/verim nedeniyle fesihte savunması alınmadan fesih yapılamaz (md. 19). Süreli fesihte ihbar süreleri (md. 17): altı aydan az kıdemde iki hafta, altı ay-bir buçuk yıl arası dört hafta, bir buçuk-üç yıl arası altı hafta, üç yıldan fazla sekiz hafta; bu sürelere ilişkin ücret peşin ödenerek (ihbar tazminatı) sözleşme sona erdirilebilir. İş güvencesi kapsamı dışındaki işçilerde fesih hakkının kötüye kullanılması hâlinde ihbar süresinin üç katı tutarında kötü niyet tazminatı ödenir.

Haklı nedenle fesih: işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı (md. 24; sağlık sebepleri, ücretin ödenmemesi, hakaret, taciz, çalışma koşullarının uygulanmaması, zorlayıcı sebepler) ve işverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı (md. 25; sağlık sebepleri, işvereni yanıltma, hakaret, cinsel taciz, sataşma, sarhoşluk, hırsızlık, yedi günden fazla hapis cezası gerektiren suç, izinsiz ve mazeretsiz devamsızlık, iş güvenliğini tehlikeye düşürme) altı iş günü ve bir yıllık hak düşürücü süre içinde kullanılır (md. 26).

Haklı nedenle fesihte ihbar tazminatı ödenmez; ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle işveren feshinde kıdem tazminatı da ödenmez. Feshin haklılığını ispat yükü fesheden taraftadır; haksız fesih hâlinde ihbar tazminatı, kıdem tazminatı ve iş güvencesi kapsamında işe iade sonuçları doğar.

Geçerli fesih nedenleri (md. 18): iş güvencesi kapsamında (otuz ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan belirsiz süreli sözleşmeli işçiler) süreli fesih işçinin yeterliliğinden/davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır; sendika üyeliği, şikâyet ve dava, ayrımcılık sebepleri, analık izni geçerli sebep sayılmaz.

İş güvencesi ve işe iade davası: işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurur; arabuluculukta anlaşılamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açar (md. 20; dava şartı arabuluculuk 7036 sayılı Kanun md. 3). Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir; mahkeme feshi geçersiz bulursa işe iadeye karar verir, işçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurur; işveren bir ay içinde işe başlatmazsa en az dört en çok sekiz aylık ücret tutarında iş güvencesi tazminatı ile en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti öder (md. 21).

Arabuluculuk: bireysel iş uyuşmazlıklarının temel kaynakları (ödenmeyen ücret ve fazla mesai, izin ücreti, kıdem ve ihbar, fesih sebebi, mobbing, ayrımcılık, sigortasız çalıştırma); 7036 sayılı Kanun'a göre işçi ve işveren alacak-tazminat talepleri ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır (iş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları hariç). Arabulucu üç haftada (zorunlu hâlde bir hafta uzatma) sonuçlandırır; ilk toplantıya mazeretsiz katılmamanın yargılama gideri ve vekâlet ücreti sonuçları vardır; anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir.

Fesih sürecinin işveren tarafındaki uygulaması, ihtarname ve fesih bildirimi örnekleri için işverenin yönetim hakkı ve Yargıtay kararları ile işveren hakları rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Ücret, Bordro ve Yan Haklar: Ücretin Korunması, Eşit İşe Eşit Ücret, Bordro Öğeleri, Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama

Ücret ve ücretin korunması: ücret bir iş karşılığında işveren ya da üçüncü kişilerce sağlanan ve para ile ödenen tutardır (md. 32), en geç ayda bir ödenir; belirli işyerlerinde ve tüm işverenlerde ücret, prim, ikramiye banka aracılığıyla ödenir; ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.

  • Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde (mücbir sebep dışında) ödenmeyen işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir ve bu grev sayılmaz (md. 34).
  • Ücretin dörtte birinden fazlası haczedilemez ve devredilemez (md. 35).
  • Asgari ücret Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nca belirlenir, altında ücret kararlaştırılamaz (md. 39).
  • Ücret kesme cezası ancak toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle ve ayda iki gündelikten fazla olmamak üzere uygulanabilir (md. 38).
  • Ücret hesap pusulası her ödemede işçiye verilir (md. 37).

Eşit işe eşit ücret ilkesi: aynı ya da eşit değerde iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz (md. 5); tam ve kısmi süreli, belirli ve belirsiz süreli işçiler arasında da salt sözleşme türü nedeniyle ayrım yapılamaz.

Bordro öğeleri: brüt ücret, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma ücreti, hafta tatili ve genel tatil ücretleri, gece zammı, prim, ikramiye, sosyal yardımlar, sigorta primi işçi payı ve işsizlik sigortası primi, gelir vergisi matrahı ve vergi, damga vergisi, icra ve nafaka kesintileri, avans mahsubu, net ücret ve işveren maliyeti. Yargıtay imzalı ve ihtirazi kayıtsız bordroyu fazla mesai ve tatil çalışmaları için ispat aracı sayar, ancak tahakkuk sıfırsa değerlendirmez — bordro ile fiili çalışma kayıtlarının uyumu önemlidir.

Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama: kıdem tazminatı 1475 sayılı Kanun md. 14'e göre en az bir yıl kıdemi olan işçinin işveren tarafından haklı neden dışında feshi, işçi tarafından haklı nedenle feshi, muvazzaf askerlik, yaşlılık/emeklilik/malullük aylığı almak amacıyla fesih, on beş yıl sigortalılık ve üç bin altı yüz gün prim şartını sağlayarak fesih, kadın işçinin evlenme tarihinden itibaren bir yıl içinde feshi ve işçinin ölümü hâllerinde ödenir.

Hesap, her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt ücret esasıyla yapılır; bir yıldan artan süreler için aynı oran üzerinden orantılı ödeme yapılır. Kıdem tazminatının yıllık tavanı en yüksek Devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek emeklilik ikramiyesini geçemez; aynı işverenin bir ya da değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. İhbar tazminatı ise bildirim sürelerine uyulmadan yapılan feshin bildirim süresine ilişkin ücret tutarıdır, giydirilmiş brüt ücret üzerinden ve ihbar süresinin gün sayısıyla çarpılarak hesaplanır; haklı nedenle fesih ile deneme süresi içindeki fesihte ödenmez.

Fesih sonrası kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kullanılmayan izin ücreti, fazla mesai ve genel tatil alacakları vergi ve sigorta kesintileriyle birlikte hesaplanıp ibraname düzenlenir (TBK md. 420; fesihten en az bir ay sonra, yazılı, alacak türü ve tutarı açık, banka ödemesi). İşveren SGK yükümlülükleri ve prim maliyeti için 5510 sayılı Kanun işveren yükümlülükleri rehberi tamamlayıcıdır.

Disiplin, Mobbing ve Kurumsal İklim: Yazılı Savunma Alma, Mobbing ve Kötü Niyet Tazminatı, İşyerinde Etik Kurallar

Disiplin ve yazılı savunma alma: İş Kanunu'nda memur disiplin hukukundaki gibi bir ceza kataloğu yoktur; disiplin, işverenin yönetim hakkı, iş sözleşmesi, işyeri iç yönetmeliği ve toplu iş sözleşmesindeki disiplin hükümleri (uyarı, kınama, ücret kesme cezası, işten çıkarma) ile 4857 md. 19'daki savunma alma zorunluluğu çerçevesinde yürütülür.

Davranış ya da verim nedeniyle süreli fesihten önce işçinin savunmasının alınması geçerlilik şartıdır (isnadın açık yazılması, makul süre verilmesi, savunmanın değerlendirilmesi). Haklı nedenle derhal fesihte savunma zorunlu değildir ancak Yargıtay ispat açısından tutanak, tanık ve savunmayı önemser; uyarı ve ihtarların yazılı ve tebliğli olması sonraki fesihte tutarlılık ve son çare ilkesinin kanıtıdır.

Mobbing ve kötü niyet tazminatı: mobbing (psikolojik taciz), işyerinde bir ya da birkaç kişi tarafından belirli bir işçiye yönelik, sistematik, tekrarlanan ve belirli bir süre devam eden, kişiyi yıldırma, dışlama, itibarsızlaştırma ya da işten ayrılmaya zorlama amacı taşıyan düşmanca davranışlardır; Türk Borçlar Kanunu md. 417 işverene işçinin kişiliğini koruma ve psikolojik tacize karşı önlem alma yükümlülüğü yükler.

  • Unsurları: sistematiklik ve süreklilik, kasıt, hedef alma, düşmanca davranış, mağdurun sağlık ve iş yaşamına etkisi.
  • İspatı: Yargıtay yaklaşık ispatı yeterli görür (tanık, yazışma, sağlık raporu, şikâyet kayıtları).
  • Sonuçları: işçinin haklı nedenle fesih ve kıdem tazminatı hakkı, manevi ve maddi tazminat, iş güvencesi kapsamında geçersiz fesih, ceza hukuku boyutu.

Kötü niyet tazminatı, iş güvencesi kapsamı dışındaki işçilerin sözleşmesinin fesih hakkının kötüye kullanılarak (şikâyet, dava, sendikal faaliyet, hamilelik gibi nedenlerle) sona erdirilmesi hâlinde ihbar süresinin üç katı tutarında ödenen tazminattır (md. 17); iş güvencesi kapsamındaki işçiler için işe iade ve iş güvencesi tazminatı bunun yerine geçer.

İç prosedürler: mobbing ve tacizle ilgili işyeri politikası, gizli şikâyet kanalı, soruşturma komisyonu, mağdurun korunması, tanık dinleme, karar ve yaptırım, kayıtların saklanması ve yönetici eğitimleri kurumsal iklimin ve dava riskinin belirleyicisidir. Mobbing ve liderlik ilişkisi için liderlik ve mobbing rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

İş Sağlığı ve Güvenliği ile SGK Uygulamaları: 6331 Sayılı Kanun İşveren Yükümlülükleri, 5510 Sayılı Kanun ve İdari Para Cezaları, İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirimleri

6331 sayılı Kanun kapsamında işveren yükümlülükleri (md. 4): çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamak, mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi, her türlü tedbirin alınması (işverenin dışarıdan hizmet alması sorumluluğunu kaldırmaz).

  • İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli görevlendirme (tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre).
  • Risk değerlendirmesi (md. 10; tehlike sınıfına göre yenileme süreleri), acil durum planları, yangın ve tahliye tatbikatları.
  • Sağlık gözetimi (işe giriş ve periyodik muayeneler), çalışanların bilgilendirilmesi ve İSG eğitimi.
  • Çalışan temsilcisi ve İSG kurulu (elli ve daha fazla çalışan ve altı aydan uzun işlerde).
  • İş ekipmanlarının periyodik kontrolleri, kişisel koruyucu donanım, işin durdurulması ve idari para cezaları (md. 26).

5510 sayılı Kanun kapsamında SGK yükümlülükleri: işyeri bildirgesi, sigortalı işe giriş bildirgesinin en geç işe başlamadan bir gün önce verilmesi (inşaat, balıkçılık ve tarım işlerinde işe başlama günü), işten ayrılış bildirgesinin on gün içinde verilmesi, aylık prim ve hizmet belgesinin (muhtasar ve prim hizmet beyannamesi) süresinde verilmesi ve primlerin ödenmesi. Sigortasız çalıştırma ve geç bildirimde asgari ücretin katları üzerinden idari para cezaları uygulanır; prim borçlarında gecikme zammı işler ve teşviklerden yararlanılamaz.

İş kazası, meslek hastalığı bildirimleri ve sorumluluklar: iş kazası (5510 md. 13; sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle meydana gelen ve sigortalıyı bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay) işverence kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK'ya, kolluğa ise derhal bildirilir; meslek hastalığı öğrenildiği günden itibaren üç iş günü içinde bildirilir.

Bildirmemenin sonuçları: SGK'nın sigortalıya ödediği geçici iş göremezlik ödeneğinin işverenden tahsili ve idari para cezası. İşverenin kusuru hâlinde SGK'nın rücu hakkı ve işçinin maddi-manevi tazminat davaları (kusur oranı, illiyet bağı, bilirkişi raporu) gündeme gelir; İSG kurallarına uymamanın ceza hukuku sonuçları (taksirle yaralama ve öldürme) da vardır.

İş kazasında işveren sorumluluğu ve SGK denetimi için SGK denetimi ve iş kazasında işveren sorumluluğu rehberi, İSG belgelendirme için iş sağlığı ve güvenliği sertifikası rehberi tamamlayıcıdır.

Sık Yapılan Hatalar

  • Fazla çalışma için yazılı onay almamak; yıllık iki yüz yetmiş saat ve günlük on bir saat sınırını aşmak
  • Ara dinlenmesini çalışma süresine dahil ederek ya da hariç tutarak fiili süreyi yanlış hesaplamak
  • Yıllık izin kayıtlarını imzasız tutmak; izni on günün altında bölmek; ücretsiz izni onaysız dayatmak
  • Belirli süreli sözleşmeyi objektif neden olmadan ya da zincirleme yapmak
  • İş güvencesi kapsamındaki işçiyi savunması alınmadan ve yazılı sebep gösterilmeden fesih etmek
  • Haklı nedenle fesihte altı iş günlük süreyi kaçırmak; ispat için tutanak ve tanık düzeni kurmamak
  • Kıdem tazminatını çıplak ücret üzerinden ya da tavanı kontrol etmeden hesaplamak
  • Bordroda fazla mesai ve tatil çalışmalarını fiili çalışmayla uyumsuz göstermek
  • Mobbing şikâyetlerini soruşturmamak; işyeri politikası ve şikâyet kanalı kurmamak
  • İş kazasını üç iş günü içinde bildirmemek; işe giriş bildirgesini geç vermek

İş Kanunu Eğitimi Kimler İçin? İş Hukuku Eğitimi, İşveren Yükümlülükleri Eğitimi, 4857 Sayılı Kanun Eğitimi, Personel Mevzuatı Eğitimi, 5510 Sayılı Sosyal Güvenlik Kanunu Eğitimi ve Kamu Eğitim Programları

İş kanunu eğitimi, özellikle özel sektör kuruluşlarında çalışan ve iş hukuku uygulamalarında aktif rol alan profesyoneller için hazırlanmış bir iş hukuku seminer programıdır:

  • İnsan kaynakları yöneticileri ve uzmanları (insan kaynakları iş hukuku eğitimi).
  • Şirket avukatları ve serbest çalışan hukukçular (avukatlar için iş hukuku eğitimi).
  • İşverenler, ortaklar, üst ve orta düzey yöneticiler (işveren yükümlülükleri eğitimi).
  • Bordro, özlük işleri ve ücret yönetimi ekipleri, denetim, iç kontrol ve uyum birimi çalışanları.
  • Kamu işvereni konumundaki belediye şirketleri, KİT'ler ve döner sermayeli işletmelerin insan kaynakları birimleri.

Programın hedefi katılımcıların 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında temel kavram ve ilkeleri öğrenmesi, işveren yükümlülüklerini kavraması, özlük-bordro-ücret süreçlerinde doğru uygulamaları bilmesi, çalışma süreleri kural ve istisnalarını ayırt edebilmesi, yıllık ücretli izin ve diğer izin türlerini doğru planlayabilmesi, kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamalarını örnekler üzerinden uygulayabilmesi, haklı nedenle fesih ve haksız fesih sonuçlarını ayırt edebilmesi, mobbing ve kötü niyet tazminatı risklerini yönetebilmesi ve arabuluculuk ile işe iade süreçlerine hâkim olmasıdır.

İçerik yedi bölümden oluşur: iş hukukuna giriş ve temel mevzuat, çalışma süreleri-fazla çalışma-dinlenme hakları, iş sözleşmesi türleri ve fesih süreçleri, ücret-bordro-yan haklar, disiplin-mobbing-kurumsal iklim, iş sağlığı ve güvenliği ile SGK uygulamaları ve uyuşmazlık çözümü-arabuluculuk. Program kurum ihtiyacına göre iki tam gün (toplam on iki saat) sınıf içi, çevrim içi ya da kuruma özel vaka çalışmaları ağırlıklı sertifika programı formatında düzenlenir; uygulamalı bölümde katılımcılar fazla mesai ve izin hesabı, fesih bildirimi ve savunma istem yazısı, kıdem ve ihbar tazminatı toplu hesaplaması, ibraname ve arabuluculuk başvuru senaryoları üzerinde çalışır. 4857 sayılı kanun eğitimi, personel mevzuatı eğitimi ve 5510 sayılı sosyal güvenlik kanunu eğitimi dizisinde işveren yükümlülükleri, SGK denetimi, iş kazası ve arabuluculuk programlarıyla birlikte iş hukuku eğitim setini oluşturur ve kamu eğitim programları arasında işçi çalıştıran tüm kamu idarelerine açıktır. Her program sonunda katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen sertifika verilir.

Güncel Notlar

Uygulamada 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında en çok karşılaşılan risklerin başında, fesih bildirimlerinin ve disiplin tutanaklarının tebliğ usulü gelmektedir; elden tebliğlerde imza imtinası durumunda en az iki şahitle tutanak düzenlenmeli, posta yolu tercih edilecekse mutlaka noter kanalı kullanılmalıdır.

  • Personel özlük dosyasında saklanan yıllık izin talep formları ile puantaj kayıtları arasında tam mutabakat sağlanmalı; ıslak imzalı izin belgeleri bulunmayan dönemlerin çalışılmış sayılacağı unutulmamalıdır.
  • Fazla çalışma muvafakatlerinin iş sözleşmesinde yer alması tek başına yeterli görülmeyebileceğinden, yargı içtihatları doğrultusunda bu onayların her takvim yılı başında yazılı olarak yenilenmesi tavsiye edilir.
Son güncelleme: 21.10.2026

Sıkça Sorulan Sorular

4857 sayılı İş Kanunu neyi düzenler ve kimleri kapsar?

İşçi, işveren, işveren vekili ve alt işveren arasındaki iş ilişkisinin kurulması, çalışma süreleri, ücret, izin, fesih, tazminat ve iş güvencesi kurallarını düzenleyen temel kanundur; md. 4'teki istisnalar (deniz ve hava taşıma işleri, elli ve daha az işçili tarım ve orman işleri, ev hizmetleri, esnaf işyerleri, çıraklar, sporcular ve rehabilite edilenler) dışında tüm işyerlerine uygulanır ve kapsam dışı ilişkilerde Türk Borçlar Kanunu hizmet sözleşmesi hükümleri geçerlidir. 1475 sayılı Kanun'un kıdem tazminatı maddesi, 5510, 6331, 6356 ve 7036 sayılı Kanunlar ile uygulama yönetmelikleri ve Yargıtay kararları Kanun'la birlikte uygulanır.

Çalışma süresi ve fazla çalışma kuralları nelerdir?

Haftalık çalışma süresi en çok kırk beş saattir, günlük süre on bir saati aşamaz ve yazılı anlaşmayla iki aylık (toplu iş sözleşmesiyle dört aylık) denkleştirme uygulanabilir; kırk beş saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır, yüzde elli zamlı ödenir, işçinin yazılı onayı gerekir, yılda iki yüz yetmiş saati geçemez ve işçi ücret yerine her saat için bir saat otuz dakika serbest zaman seçebilir. Ara dinlenmesi süreye göre on beş dakika, yarım saat ya da bir saattir ve çalışma süresinden sayılmaz; hafta tatili kesintisiz yirmi dört saattir; ulusal bayram ve genel tatilde çalışana ayrıca bir günlük ücret ödenir; telafi çalışması dört ay içinde günde üç saati aşmadan yaptırılır ve fazla çalışma sayılmaz.

Yıllık ücretli izin hakkı ve süresi nasıl belirlenir?

En az bir yıl çalışmış işçiye kıdemi bir yıldan beş yıla kadar (dahil) on dört gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az yirmi gün, on beş yıl ve fazlası yirmi altı gün yıllık ücretli izin verilir; on sekiz yaşından küçük ve elli yaşından büyük işçilere en az yirmi gün verilir. İzin bölünmez, ancak anlaşmayla bir bölümü on günden az olmamak üzere bölünebilir; izne rastlayan hafta tatili ve genel tatiller izinden sayılmaz; izin ücreti peşin ödenir; izin yerine ücret yalnızca fesihte ödenir; işveren imzalı yıllık izin kayıt belgesi tutmak zorundadır ve ispat yükü işverendedir. Mazeret, analık, süt, babalık ve ücretsiz izinler ayrıca düzenlenir.

Haklı nedenle fesih nasıl yapılır ve sonuçları nelerdir?

İşveren, 4857 md. 25'teki sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller (işvereni yanıltma, hakaret, taciz, hırsızlık, güveni kötüye kullanma, mazeretsiz devamsızlık, görevi yapmamakta ısrar, iş güvenliğini tehlikeye düşürme, otuz günlük ücretle karşılanamayan zarar), zorlayıcı sebepler ve gözaltı ya da tutukluluk hâllerinde iş sözleşmesini derhal feshedebilir; ahlak ve iyi niyet hâllerinde fesih, fiilin öğrenilmesinden itibaren altı iş günü ve her hâlde bir yıl içinde kullanılır. Haklı fesihte ihbar tazminatı ödenmez, md. 25/II hâllerinde kıdem tazminatı da ödenmez; ispat yükü işverendedir ve haksız çıkarsa ihbar, kıdem ve iş güvencesi kapsamında işe iade sonuçları doğar. İşçi de md. 24'teki hâllerde haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı alabilir.

İşe iade davası ve arabuluculuk süreci nasıl işler?

Otuz ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı ay kıdemli belirsiz süreli işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurur; anlaşılamazsa son tutanaktan itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açar. Feshin geçerli sebebe dayandığını ispat işverene aittir; fesih geçersiz bulunursa işçi kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için başvurur, işveren bir ay içinde başlatmazsa dört ile sekiz aylık ücret tutarında iş güvencesi tazminatı ve en çok dört aylık boşta geçen süre ücreti öder. 7036 sayılı Kanun'a göre işçi alacakları ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır, üç haftada sonuçlanır ve anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir.

Kıdem ve ihbar tazminatı nasıl hesaplanır?

Kıdem tazminatı, 1475 md. 14'e göre en az bir yıl kıdemli işçiye kanunda sayılan fesih ve sona erme hâllerinde her tam yıl için otuz günlük giydirilmiş brüt son ücret (ücret artı devamlılık gösteren ayni ve nakdi menfaatlerin günlük tutarı) üzerinden, artan süreler orantılı olarak ve yıllık tavan (en yüksek Devlet memuru emeklilik ikramiyesi) aşılmadan hesaplanır; gelir vergisinden istisna, damga vergisine tabidir ve gecikmede en yüksek mevduat faizi işler. İhbar tazminatı, bildirim sürelerine (kıdeme göre iki, dört, altı ve sekiz hafta) uyulmayan fesihte giydirilmiş brüt ücret üzerinden bu sürelerin ücreti kadar ödenir, gelir ve damga vergisine tabidir ve haklı nedenle fesih ile deneme süresinde ödenmez.

Mobbing ve kötü niyet tazminatı nedir?

Mobbing, işyerinde belirli bir işçiye yönelik sistematik, tekrarlanan ve süreklilik gösteren, yıldırma, dışlama ve işten ayrılmaya zorlama amaçlı düşmanca davranışlardır; Türk Borçlar Kanunu md. 417 işverene psikolojik tacize karşı önlem alma yükümlülüğü yükler, Yargıtay yaklaşık ispatı yeterli görür ve sonuçları işçinin haklı nedenle fesih ve kıdem hakkı, maddi ve manevi tazminat ile geçersiz fesihtir. Kötü niyet tazminatı, iş güvencesi kapsamı dışındaki işçinin sözleşmesinin fesih hakkı kötüye kullanılarak (şikâyet, dava, sendikal faaliyet, hamilelik gibi nedenlerle) feshedilmesi hâlinde ihbar süresinin üç katı tutarında ödenir; iş güvencesi kapsamındakiler için işe iade ve iş güvencesi tazminatı uygulanır.

İş kanunu eğitimi kimler için uygundur ve nasıl düzenlenir?

İnsan kaynakları yöneticileri ve uzmanları, şirket avukatları ve hukukçular, işverenler ve yöneticiler, bordro, özlük ve ücret yönetimi ekipleri, denetim, iç kontrol ve uyum birimleri, işçi-işveren ilişkilerinde karar veren tüm profesyoneller ile belediye şirketleri, KİT'ler ve işçi çalıştıran kamu idarelerinin personel birimleri için uygundur. Yedi bölümlü program iki tam gün (on iki saat) sınıf içi, çevrim içi ya da kuruma özel vaka çalışmalı sertifika programı formatında düzenlenir; katılımcılar fazla mesai ve izin hesabı, fesih bildirimi ve savunma yazısı, kıdem ve ihbar toplu hesaplaması, ibraname ve arabuluculuk senaryoları çalışır ve e-Devlet üzerinden doğrulanabilen sertifika alır.
Bu konuda uygulamalı eğitim almak ister misiniz?
İş Kanunu Eğitimi programımız hakkında detaylı bilgi alın, teklif isteyin.
İş Kanunu Eğitimi Sayfasına Git
Kamu İhale Danışmanlık Hizmetlerimiz

Vizyonder kamu ihale danışmanlığı hizmetleri

Danışmanlık Alanlarımız PDF

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Kurumsal Eğitim Kataloğu

Vizyonder Eğitim Kurumsal Eğitim Kataloğu

Kamu İhalelerinde Danışmanlık Merkezi Yayında!

Kamu İhale Danışmanlık Merkezi

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar

Belediyelerde Gelir Artırıcı Çalışmalar Danışmanlığı

Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Vizyonder - Stratejik Yönetim ve Stratejik Plan Hazırlama Eğitim ve Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Evsel Katı Atık Tarife Raporu Hazırlama Danışmanlığı

Vizyonder Psikoloji Akademi Eğitimleri ve Danışmanlık Hizmetleri Başladı!

Vizyonder Psikoloji Akademi

Elektronik İhale Eğitimi

Elektronik İhale Eğitim Semineri - e-ihale eğitimi - vizyonder

Eğitim Seminerlerimize Kayıt Olun!

Vizyonder Eğitim Seminerlerine Kayıt Olun!

Sürdürülebilirlik Raporu Hazırlama
Tüm Sorularınız İçin
0(212) 232 2016
Eğitimlerimizden özellikle yeni çalışanların yararlanabilmesi için
"Uygulamalı Eğitim" verilmektedir. Bu eğitimde katılımcılar, baştan sona canlandırmalı olarak yaşayarak öğrenmektedirler.
Bu Sayfayı Paylaş
Hoşgeldiniz. Yardıma ihtiyacınız olursa buraya tıklayarak Whatsapp üzerinden bilgi alabilirsiniz.