Belediyelerde Enerji Verimliliği: 5627 Sayılı Enerji Verimliliği Kanunu Kapsamında Belediyelerin Görev ve Sorumlulukları, Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, Binalarda Isı Yalıtımı ve Sistemler, Enerji Kimlik Belgesi ve Vermeye Yetkili Kuruluşlar, D

Belediyelerde Enerji Verimliliği Nedir? 5627 Sayılı Enerji Verimliliği Kanunu, Amaç, Kapsam ve Belediyelerin İki Rolü

Belediyelerde enerji verimliliği, belediyelerin hem kendi hizmet binaları, tesisleri, araç filoları, sokak aydınlatması, su ve atık su pompaları ve sosyal tesislerinde tükettikleri enerjiyi azaltmaları hem de imar ve ruhsat yetkileri çerçevesinde ilçelerindeki binaların enerji performansını denetlemeleri ve halkı bilinçlendirmeleridir.

5627 sayılı Kanun'un amacı, enerjinin etkin kullanılması, israfının önlenmesi ve çevrenin korunması için enerji kaynaklarının kullanımında verimliliğin artırılmasıdır; kapsamı enerji üretim, iletim, dağıtım ve tüketim aşamalarında endüstriyel işletmeler, binalar ve ulaşımda verimliliğin artırılması ile bilinçlendirmedir.

Kanunun belediyeleri ilgilendiren temel hükümleri: md. 7 (kamu kesimi binalarında enerji yöneticisi görevlendirilmesi; belediyelerin toplu taşıma ve ulaşımda verimlilik sorumluluğu), md. 5 ve 8 (yetkilendirilmiş kurumlar ve eğitim), md. 9 (destekler), md. 10 (idari yaptırımlar; enerji yöneticisi görevlendirmeme ve enerji kimlik belgesi yükümlülüklerine aykırılık).

Belediyelerin genel görev çerçevesi için belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları rehberi, çevre mevzuatı için çevre mevzuatı eğitimi rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın 5627 Kapsamındaki Görevleri ve Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği

Bakanlığın 5627 kapsamındaki görevleri: Enerji Verimliliği Kanunu'nun uygulanmasında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (endüstri, ulaşım, enerji yöneticisi) ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (binalar) görev paylaşımı yapar. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği'ni hazırlar, bina enerji performansı hesaplama yöntemini (BEP-TR yazılımı) ve enerji kimlik belgesi düzenini yürütür, yeni binalarda asgari enerji performansı sınıfını ve yenilenebilir enerji oranını belirler.

2022 sonrası değişikliklerle belirli büyüklüğün üzerindeki yeni binalar için en az B enerji sınıfı ve yenilenebilir enerjiden karşılanan asgari oran şartı (neredeyse sıfır enerjili bina yaklaşımı; önce 5.000 m² üzeri, sonra 2.000 m² üzeri binalar için) getirilmiştir.

• Yapı ruhsatı aşamasında mimari, ısı yalıtım, mekanik ve elektrik projelerinin yönetmeliğe uygunluğunu kontrol etmek.
• Yapı kullanma izni aşamasında enerji kimlik belgesini aramak ve belgesiz binaya izin vermemek.
• Yapı denetim kuruluşlarının enerji performansına ilişkin raporlarını izlemek.
• Merkezi ısıtma sistemli binalarda ısı gider paylaşımı denetimi ve şikâyetleri değerlendirmek.
• Mevcut binaların iyileştirme ve kentsel dönüşüm projelerinde enerji performansını gözetmek.

Ruhsat ve yapı kullanma izni süreci için yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni rehberi, planlı alanlar imar yönetmeliği için planlı alanlar imar yönetmeliği ve erişilebilirlik mevzuatı rehberi, yapı denetim kuruluşlarının sorumlulukları için yapı denetim mevzuatı rehberi tamamlayıcıdır.

Mimari Tasarım, Binalarda Isı Yalıtımı, Isıtma, Soğutma, Havalandırma ve İklimlendirme, Sıcak Su, Otomatik Kontrol, Aydınlatma, Isı Pompası ve Kojenerasyon Sistemleri

Mimari tasarım: iklim bölgesi (TS 825'e göre beş ısı bölgesi; 2023 revizyonuyla il ve ilçe bazlı bölgelendirme), arazi ve yönlenme, bina formu, pencere oranları ve gölgeleme elemanları gözetilir; mimari proje ile ısı yalıtım ve mekanik projeler uyumlu hazırlanır.

• Isıtma sistemleri — belirli büyüklüğün üzerindeki (2.000 m² ve üzeri) binalarda merkezi ısıtma zorunludur; kazan verimi, yoğuşmalı kazanlar, ısı sayaçları ve pay ölçerler kullanılır.
• Soğutma ve havalandırma — soğutma yükünün azaltılması, verimli soğutma grupları ve VRF sistemleri; ısı geri kazanımlı havalandırma ve kanal yalıtımı.
• Sıhhi sıcak su — merkezi sıcak su, belirli binalarda güneş kolektörü zorunluluğu, boyler ve boru yalıtımı.
• Otomatik kontrol ve aydınlatma — belirli büyüklüğün üzerindeki binalarda bina otomasyon sistemi; verimli armatür ve LED kullanımı, gün ışığı sensörleri.
• Isı pompası ve kojenerasyon — toprak, hava ve su kaynaklı ısı pompaları; belirli büyüklük ve tüketimin üzerindeki binalarda yenilenebilir ve kojenerasyon fizibilite raporu zorunluluğu.

Belediyeler bu sistemlere ilişkin projeleri ruhsat aşamasında kontrol eder, yapı kullanma izninde uygulamanın projeye uygunluğunu arar ve kendi binalarında aynı kuralları uygular; belediye hizmet binalarında kazan yenileme, aydınlatma dönüşümü ve güneş enerjisi yatırımları geri ödeme süresi kısa tasarruf alanlarıdır.

İçme suyu ve atık su tesislerinde pompa ve enerji verimliliği için içme suyu yönetimi rehberi tamamlayıcıdır.

Enerji Kimlik Belgesi Düzenlenmesi, Enerji Kimlik Belgesi Vermeye Yetkili Kuruluşlar ve Denetim Yapacak Kurum ve Kuruluşlar

Enerji kimlik belgesi (EKB), binanın enerji ihtiyacı ve tüketim sınıflandırması (A ile G arası yedi sınıf; A en verimli), sera gazı salımı sınıfı ve yenilenebilir enerji kullanımına ilişkin bilgileri içeren, BEP-TR ile düzenlenen ve on yıl geçerli olan belgedir.

Kamu binaları ve belirli büyüklüğün üzerindeki binalarda belgenin bina girişinde görünür yere asılması gerekir; belge bina bazında düzenlenir ve bağımsız bölümlere ayrı belge verilmez (apartmanda tek belge). Tadilat ve dönüşümde belge yenilenir.

Denetim yapacak kurum ve kuruluşlar: Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, belediye sınırları içinde belediyeler, dışında il özel idareleri, yapı denetim kuruluşları ve fenni mesuller; yönetmeliğe aykırı uygulamalarda 5627 md. 10'a göre idari para cezaları, yapı kullanma izninin verilmemesi ve yetkili kuruluşun yetkisinin iptali uygulanır.

Ruhsatsız ve ruhsata aykırı yapılarda yaptırımlar için imar kanunu 42. madde rehberi, kentsel dönüşümde enerji performansı için kentsel dönüşüm mevzuatı rehberi ayrıca hazırlanmıştır.

Isı Gider Paylaşımı Yönetmeliği: Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılması, Pay Ölçer, Isı Sayacı ve Belediyenin Denetim Görevi

Isı gider paylaşımı yönetmeliği, 5627 sayılı Kanun'a dayanarak merkezi ısıtma ve sıhhi sıcak su sistemine sahip binalarda ısınma ve sıcak su giderlerinin bağımsız bölümlere tüketim esasına göre paylaştırılmasını düzenler.

Gider paylaşımı bina yönetimi ya da Bakanlıkça yetkilendirilmiş ölçüm şirketleri tarafından yapılır ve bölüşüm belgesi düzenlenir; bina sahipleri ısı sayacı ve pay ölçerlerin çalışır durumda tutulmasından ve kalibrasyonundan sorumludur.

Kat mülkiyeti ilişkisi: 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu md. 42'ye göre merkezi ısıtmalı binalarda ısı pay ölçer takılması kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğu kararıyla yapılır; yönetmeliğin zorunlu tuttuğu hâllerde kat malikleri kurulu kararı gerekmeden uygulama yapılır ve uyuşmazlıklar sulh hukuk mahkemesinde görülür.

Uygulamada sık karşılaşılan sorunlar: pay ölçerlerin takılmaması ya da arızalı olması, yüzde 70-30 oranının yanlış uygulanması, ölçüm şirketinin yetkisiz olması ve şikâyetlerin belediyece incelenmemesidir.

Enerji Verimliliği Bilinçlendirme Eğitimi, Enerji Tasarrufu Önlemleri, Kamu Binalarında Enerji Yöneticisi ve Belediyelerden Gelen Sorular

Enerji verimliliği bilinçlendirme eğitimi, 5627 sayılı Kanun'un bilinçlendirme hedefi doğrultusunda belediye personelinin ve halkın enerji tasarrufu davranışları ve mevzuat yükümlülükleri konusunda bilgilendirilmesidir; tasarruf kampanyaları, personel eğitimleri, Enerji Verimliliği Haftası etkinlikleri ve site yöneticilerine ısı gider paylaşımı bilgilendirmesi ile yapılır.

Enerji tasarrufu önlemleri (belediye binaları ve tesisleri için):

• Enerji etüdü ve tüketim envanteri (bina, tesis ve araç bazında elektrik, doğal gaz, akaryakıt tüketimlerinin izlenmesi; ISO 50001 enerji yönetim sistemi).
• Yalıtım ve pencere yenileme, kazan ve klima yenileme, aydınlatmada LED ve sensör dönüşümü, sokak aydınlatmasında LED ve akıllı kontrol.
• Su ve atık su pompalarında verimli motor ve frekans konvertörü, kompanzasyon ve reaktif ceza önleme.
• Araç filosunda yakıt takibi ve rota planlaması; yenilenebilir enerji yatırımları (belediye tesislerinde güneş enerjisi santralleri, lisanssız üretim).
• Performans esaslı enerji hizmet sözleşmeleri (ESCO) ve satın almada enerji verimli ürün kriterleri.

Belediyelerden gelen sorular (özet): yapı kullanma izni için enerji kimlik belgesi zorunlu mudur (evet, belgesiz izin verilmez); mevcut binaya belge zorunlu mudur (satış ve kiralamada evet); belgeyi kim düzenler (yeni binada yetkili SMM, mevcut binada EVD şirketleri); merkezi ısıtma hangi binalarda zorunludur (belirli büyüklüğün üzerindeki binalarda); tadilatta belge yenilenir mi (enerji performansını etkileyen tadilatta evet).

Belediye mevzuatının bütünü için belediye mevzuatı rehberi, atık ve çevre boyutu için sıfır atık eğitimi rehberi tamamlayıcıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Enerji kimlik belgesi olmadan yapı kullanma izni vermek ya da belgeyi bağımsız bölüm bazında aramak
• Ruhsat başvurusunda ısı yalıtım raporu ve mekanik projeyi istememek; enerji performansı hesabını kontrol etmemek
• Yeni binalarda asgari enerji sınıfı ve yenilenebilir enerji şartını gözden kaçırmak
• Belgeyi düzenleyen kuruluşun yetki belgesini ve Bakanlık kaydını doğrulamamak
• Belediye binalarında enerji yöneticisi görevlendirmemek ve tasarruf raporlaması yapmamak
• Kamu binalarında enerji kimlik belgesini düzenletmemek ya da asmamak
• Isı gider paylaşımı şikâyetlerini incelemeden site yönetimine bırakmak
• Merkezi ısıtma projelerinde pay ölçer, ısı sayacı ve termostatik vana aramamak
• Sokak aydınlatması ve pompa verimliliğini dağıtım şirketine ya da su idaresine bırakıp izlememek
• Yalıtımsız ve verimsiz sistemli belediye binalarını kentsel dönüşüm ve tadilatlarda iyileştirmemek
• Personeli ve halkı bilinçlendirmeden yalnızca yaptırım uygulamak

Belediyelerde Enerji Verimliliği Eğitimi Kimler İçin? 5627 Sayılı Enerji Verimliliği Kanunu Eğitimi, Enerji Verimliliği Eğitimi ve Belediye Eğitimi Programları

Belediyelerde enerji verimliliği eğitimi, tüm belediye personelinin katılması önerilen bilinçlendirme programıdır ve özellikle şu birimler için uygundur:

• İmar ve şehircilik müdürlükleri (ruhsat ve yapı kullanma izni birimleri), yapı kontrol müdürlükleri, fen işleri ve destek hizmetleri müdürlükleri.
• Makine ikmal birimleri (araç filosu), park ve bahçeler ve aydınlatma birimleri, su ve kanalizasyon idareleri, çevre koruma ve kontrol müdürlükleri.
• Kentsel dönüşüm müdürlükleri, zabıta, strateji geliştirme ve mali hizmetler, satın alma birimleri, belediye şirketleri ve enerji yöneticisi olarak görevlendirilen personel.

Eğitim içeriği enerji verimliliği bilinçlendirme, 5627 sayılı Kanun kapsamında belediyelerin görev ve sorumlulukları, Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve yönetmelik kapsamında belediyelerin görevleri (mimari tasarım, ısı yalıtımı, ısıtma-soğutma sistemleri, denetim, enerji kimlik belgesi) ve Isı Gider Paylaşımı Yönetmeliği bölümlerinden oluşur.