Muhtarın Görev ve Yetkileri: Mahalle Nasıl Kurulur, Muhtar Nasıl Olunur, Mahalle ve Köy Muhtarının Görevleri, Ödenek, Sorumluluk ve Kamu Kurumlarıyla İlişkiler
Muhtarlık Nedir? Mahalle ve Köy Muhtarlığının Hukuki Yapısı ve Kamu Hiyerarşisindeki Yeri
Muhtarlık, mahalle ve köyün seçimle gelen yönetim organıdır ve iki farklı hukuki temele dayanır: mahalle muhtarlığı 4541 sayılı Şehir ve Kasabalarda Mahalle Muhtar ve İhtiyar Heyetleri Teşkiline Dair Kanun ile 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 9. maddesine, köy muhtarlığı ise 442 sayılı Köy Kanunu'na dayanır.
Mahallenin tüzel kişiliği yoktur; belediye sınırları içindeki bir yerleşim ve yönetim birimidir ve muhtar, mahalle ile belediye ve diğer kamu kurumları arasındaki köprüdür. Köy ise 442 sayılı Kanun'a göre tüzel kişiliğe sahiptir; kendi malı, bütçesi (salma ve imece), derneği ve ihtiyar meclisi vardır ve köy muhtarı hem köy tüzel kişiliğinin başı hem devletin köydeki temsilcisidir.
6360 sayılı Kanun'la 2014'ten itibaren otuz büyükşehirde köylerin tüzel kişiliği kaldırılıp mahalleye dönüştürülmüş, bu yerlerdeki muhtarlıklar mahalle muhtarlığı statüsüne geçmiş, köy malları ilçe belediyelerine devredilmiştir; büyükşehir dışındaki illerde köy statüsü sürmektedir.
Kamu hiyerarşisinde muhtar, mülki idare amirinin (ilçede kaymakam, il merkezinde vali) gözetim ve denetimi altındadır; muhtar bir memur değildir ancak devlet görevlerini yerine getirirken kamu görevlisi sayılır, görevden doğan suçlarda 4483 sayılı Kanun kapsamında soruşturma iznine tabidir ve görevi kötüye kullanma, evrakta sahtecilik gibi suçlardan kamu görevlisi gibi sorumlu tutulur.
Mahalle muhtarının muhatapları belediye (belediyelerdeki muhtarlık işleri müdürlükleri), kaymakamlık, nüfus müdürlüğü, sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfı, kolluk ve ilçe milli eğitim, sağlık ve tarım müdürlükleridir; köy muhtarının muhatapları ise ek olarak il özel idaresi, köylere hizmet götürme birliği ve tarım kuruluşlarıdır. İçişleri Bakanlığı'nın Muhtar Bilgi Sistemi, muhtarların taleplerini doğrudan ilgili kuruma ilettiği merkezi platformdur. Belediye tarafını anlayabilmek için belediye mevzuatı rehberi ve belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları rehberi tamamlayıcıdır.
Mahalle Nasıl Kurulur? Mahalle Kurulması, Birleştirilmesi, Bölünmesi ve Sınırların Belirlenmesi
Mahalle nasıl kurulur: 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 9. maddesine göre belediye sınırları içinde mahalle kurulması, kaldırılması, birleştirilmesi, bölünmesi, adlarının ve sınırlarının tespiti ve değiştirilmesi, belediye meclisinin kararı ve kaymakamın görüşü üzerine valinin onayıyla olur; belediye sınırları içinde nüfusu beş yüzün altında mahalle kurulamaz.
Süreç: mahalle kurulmasına ilişkin talep (mahalle sakinlerinin dilekçesi, muhtarın ya da belediyenin girişimi) belediyeye yapılır; belediye, önerilen mahallenin nüfusunu, sınırlarını, adını ve gerekçesini içeren dosyayı hazırlar; belediye meclisi kararını alır; karar kaymakamlığa gönderilir ve kaymakam görüşünü bildirir; vali onaylar; onaylanan karar İçişleri Bakanlığı'na ve nüfus müdürlüğüne bildirilir, mahalle Ulusal Adres Veri Tabanı'na işlenir ve ilk muhtar seçimi ilk mahalli idareler seçiminde ya da ara seçimde yapılır (yeni kurulan mahallede seçime kadar muhtarlık görevi kaymakamlıkça görevlendirmeyle yürütülür).
Mahalle sınırlarının belirlenmesinde yol, cadde, dere gibi doğal ve yapay sınırlar esas alınır, sınırların adres kayıt sistemiyle uyumu sağlanır; sınır değişikliği, mahalleler arasında sokakların aktarılmasıdır ve aynı usule tabidir. Büyükşehirlerde 6360 sayılı Kanun'la köyden dönüşen mahallelerde, eski köy sınırları mahalle sınırı olarak kalmış, nüfusu beş yüzün altındaki eski köyler de mahalle olarak tanınmıştır.
Köy kurulması ise 442 sayılı Kanun ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu'na göre nüfus ve mesafe şartlarıyla il idare kurulu kararı ve İçişleri Bakanlığı onayıyla yapılır; köyün belediye sınırına katılması, köylerin birleşerek belediye kurması ve köyün mahalleye dönüşmesi 5393 sayılı Kanun'un ilgili maddelerine tabidir.
Muhtar için pratik önem, mahalle sınırlarını ve adres kayıtlarını doğru bilmektir: sınır dışındaki bir adres için düzenlenen belge geçersizdir ve nüfus, seçim ve sosyal yardım kayıtları sınırlara göre tutulur.
Muhtar Nasıl Olunur? Seçim, Seçilme Şartları, İhtiyar Heyeti ve İhtiyar Meclisi
Muhtar nasıl olunur: mahalle ve köy muhtarları, 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun'a göre beş yılda bir yapılan mahalli idareler seçimlerinde, siyasi parti adaylığı olmaksızın (adaylar bağımsızdır ve oy pusulasında parti işareti bulunmaz), çoğunluk sistemiyle ve tek dereceli seçimle seçilir; en çok oyu alan aday muhtar olur ve adayların oyları eşitse kura çekilir.
Seçilme şartları: Türk vatandaşı olmak, en az ilkokul mezunu olmak, seçim tarihinde yirmi beş yaşını doldurmuş olmak, kısıtlı ve kamu hizmetinden yasaklı olmamak, kanunda sayılan suçlardan hüküm giymemiş olmak ve seçim tarihinden önce en az altı aydan beri o mahallede ya da köyde oturuyor olmak (ikamet şartı nüfus kayıt sistemine göre kontrol edilir).
Adaylık, ilçe seçim kuruluna dilekçe ve belgelerle yapılır; muhtar adayı, ihtiyar heyeti ya da ihtiyar meclisi üye adaylarını da listesinde gösterir. Seçilen muhtar, mazbatasını ilçe seçim kurulundan alır, mühür ve evrakları önceki muhtardan tutanakla devralır ve kaymakamlığa göreve başladığını bildirir.
İhtiyar heyeti (mahalle) ve ihtiyar meclisi (köy): muhtarın karar organıdır; mahallede muhtarla birlikte seçilen asıl ve yedek üyelerden (uygulamada dört asıl, dört yedek), köyde ise köyün nüfusuna göre değişen sayıda seçilmiş üye ile köy öğretmeni ve köy imamının tabii üyeliğinden oluşur; ihtiyar meclisi köy işlerini görüşür, salma ve imeceye karar verir, köy bütçesini yapar, muhtarın hesaplarını inceler.
Muhtarlığın sona ermesi: ölüm, istifa, seçilme yeterliliğinin kaybı, görevden uzaklaştırma (4483 kapsamındaki soruşturmalarda İçişleri Bakanlığı ya da vali kararıyla), ikametin başka yere taşınması ve mahallenin kaldırılması; boşalan muhtarlık için ara seçim yapılır, seçime kadar ihtiyar heyetinin en yaşlı üyesi ya da kaymakamca görevlendirilen kişi vekalet eder.
Mahalle Muhtarının Görevleri: 5393 ve 4541 Sayılı Kanunlara Göre
Mahalle muhtarının görevleri, iki kanunun birleşimidir.
5393 sayılı Kanun md. 9'a göre muhtar, mahalle sakinlerinin gönüllü katılımıyla ortak ihtiyaçları belirlemek, mahallenin yaşam kalitesini geliştirmek, belediye ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilişkilerini yürütmek, mahalleyle ilgili konularda görüş bildirmek, diğer kurumlarla iş birliği yapmak ve kanunlarla verilen diğer görevleri yapmakla görevlidir; belediye, mahallenin ve muhtarlığın ihtiyaçlarının karşılanması için bütçe imkânları ölçüsünde gerekli ayni yardım ve desteği sağlar; belediye başkanı mahalle muhtarlarıyla düzenli toplantı yapar ve muhtarlar belediye meclisi ihtisas komisyonlarının kendi mahallelerini ilgilendiren toplantılarına katılıp görüş bildirebilir.
4541 sayılı Kanun'a göre muhtar ve ihtiyar heyeti, mahalle sakinlerine ilişkin belge ve ilmühaberleri düzenler, askerlik, nüfus ve seçim işlerinde kamu kurumlarına yardımcı olur, mahalledeki ölüm ve doğum olaylarının bildirimine katkıda bulunur, sağlık ve salgın hastalık durumlarını bildirir, kanunların ve resmi duyuruların mahallede duyurulmasını sağlar, seçim sandık kurullarının oluşumuna katkı verir ve kaymakamlıkça verilen görevleri yürütür.
- Sosyal yardım başvurularında mahalle sakininin durumunu bildiren belge ve tahkikat.
- Afet ve acil durumlarda mahalle afet gönüllüleri ve toplanma alanlarının koordinasyonu, muhtaç ve yaşlıların tespiti, okul çağındaki çocukların takibi.
- Mahalle güvenliği için kolluğa bilgi, imar ve altyapı taleplerinin belediyeye iletilmesi.
- Mahalle sakinlerinin belediye ve kamu hizmetlerine erişiminde rehberlik (e-Devlet, CİMER, sosyal yardım başvuruları).
Muhtarın yapamayacakları: mahalle adına para toplayamaz (bağış ve yardım toplama mevzuatı), mahalle sakinlerinin kişisel verilerini üçüncü kişilere veremez (KVKK), yetkisi dışındaki belgeleri düzenleyemez ve belediye ya da kamu kurumu adına taahhütte bulunamaz.
Köy Muhtarının Görevleri: 442 Sayılı Köy Kanunu'na Göre Devlet İşleri ve Köy İşleri
Köy muhtarının görevleri, 442 sayılı Köy Kanunu'nda devlet işleri ve köy işleri olarak iki grupta sayılır.
Devlet işleri (md. 36): kanun, tüzük ve yönetmeliklerle hükümet emirlerini köyde ilan etmek ve uygulamak, köyün asayişini korumak ve suçları kolluğa bildirmek, asker kaçakları ve aranan kişileri bildirmek, salgın hastalık ve hayvan hastalıklarını derhal bildirmek, doğum ve ölümleri nüfus müdürlüğüne bildirmek, köyde yapılan nikâh işlemlerine ilişkin görevler, köy sınırları içindeki devlet mallarını korumak, vergi ve askerlik işlerinde devlete yardım etmek, köye gelen memurlara yardımcı olmak ve kaymakamın verdiği görevleri yapmak.
Köy işleri (md. 37): köyün mecburi işlerini (içme suyu, yol, köy odası, okul, mezarlık, temizlik gibi md. 13'te sayılan işler) ihtiyar meclisiyle birlikte yaptırmak, köy bütçesini hazırlamak ve ihtiyar meclisine onaylatmak, salma (köy sakinlerinden alınan katkı payı) ve imece (köy işlerinde ortak çalışma) uygulamasını yürütmek, köy mallarını (mera, köy tarlası, köy odası, tesisler) yönetmek ve kiraya vermek, köy sandığını tutmak ve hesap vermek, köy korucusu ve köy bekçisi gibi personelin işlemlerini yürütmek, köy sınırlarını korumak ve sınır uyuşmazlıklarında köyü temsil etmek, köyün ortak ihtiyaçları için kamu kurumlarına başvurmak ve köye hizmet götüren birlikler ve il özel idaresiyle ilişkileri yürütmek.
Köy muhtarı, köy tüzel kişiliğinin başı olarak köyü mahkemelerde temsil eder, köy adına sözleşme yapar ve köy mallarının tapu işlemlerini yürütür; köy bütçesi ve hesapları kaymakamlıkça ve il özel idaresince denetlenir.
Büyükşehirlerde mahalleye dönüşen köylerde bu görevlerin köy işleri kısmı belediyeye geçmiş, muhtarın görevleri mahalle muhtarının görevleriyle sınırlanmıştır; ancak mera, köy tüzel kişiliği malları ve tarımsal destekler gibi konularda dönüşen köylerin muhtarları özel geçiş hükümleriyle çalışmaya devam eder.
Köylere hizmet götürme birlikleri, köy muhtarlarının üyesi olduğu ve köye hizmet götüren yapılardır; birliklerin ihale ve harcama düzeni ayrı bir eğitim konusudur.
Muhtarın Nüfus Mevzuatından Doğan Yetki ve Sorumlulukları
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve Adres Kayıt Sistemi Yönetmeliği, muhtarın nüfus alanındaki görevlerini yeniden tanımlamıştır: 2007'de adres kayıt sisteminin kurulmasıyla muhtarların ikametgah ilmühaberi düzenleme yetkisi kaldırılmış, adres beyanı doğrudan nüfus müdürlüklerine ve e-Devlet üzerinden yapılır olmuş ve yerleşim yeri belgesi nüfus müdürlüğü ve e-Devlet'ten alınır hâle gelmiştir; muhtar artık ikametgah belgesi vermez ve vermesi hâlinde belge geçersizdir.
Muhtarın süren nüfus görevleri: doğum ve ölüm olaylarının bildirimi (köylerde ölüm olayını bildirmek muhtarın görevidir; sağlık kuruluşu dışında gerçekleşen ölümlerde muhtar ölüm tutanağı düzenler ve nüfus müdürlüğüne bildirir), mahallesinde ya da köyünde oturanlara ilişkin bilgi ve belge taleplerinde nüfus müdürlüğüne ve kolluğa yardım, adres tespitlerinde (tebligat, icra, seçmen kütüğü) adresin doğrulanmasına katkı, askerlik yoklama ve seçmen kütüğü işlerinde bildirim.
Tebligat sorumluluğu (7201 sayılı Tebligat Kanunu md. 21): tebligatın muhataba ulaştırılamaması hâlinde muhtara teslim edilir; muhtar tebligatı alır, kapıya haber kağıdı yapıştırılır ve muhtar evrakı saklayıp muhataba verir; muhtarın bu görevi ihmali sorumluluk doğurur.
Kişisel veriler: muhtarlık, mahalle sakinlerinin nüfus, adres, sosyal durum ve sağlık bilgilerine erişir; bu bilgiler yalnızca yasal görev için kullanılır, üçüncü kişilere verilmez ve KVKK ilkeleri uygulanır; muhtarın mahalle sakinlerinin listesini siyasi ya da ticari amaçla paylaşması suçtur. Nüfus müdürlükleriyle ilişkide muhtarların Muhtar Bilgi Sistemi ve e-Devlet muhtar hizmetleri üzerinden sorgulama ve bildirim yapabilmesi, evrak trafiğini azaltmıştır.
Muhtar Ödeneği, Sosyal Güvenlik, Muhtarlık Giderleri ve Belediyenin Desteği
Muhtar ödeneği, 2108 sayılı Muhtar Ödenek ve Sosyal Güvenlik Yasası'na göre köy ve mahalle muhtarlarına her ay ödenen ve tutarı kanunla belirlenen ödenektir; ödenek son yıllarda yapılan kanun değişiklikleriyle net asgari ücrete yaklaştırılmış ve asgari ücret artışlarıyla güncellenmektedir.
Ödeme il özel idaresi ya da yatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı aracılığıyla bütçeden yapılır ve muhtarın başka bir kamu görevi ya da emekli aylığı ödeneği almasına engel değildir. Sosyal güvenlik: muhtarlar 5510 sayılı Kanun'un 4/b bendi kapsamında sigortalıdır, primleri 2108 sayılı Kanun uyarınca il özel idaresi ya da ilgili idarece karşılanır; muhtarlık süresi emeklilikte hizmet olarak sayılır ve sağlık hizmetlerinden genel sağlık sigortası kapsamında yararlanılır.
Muhtarlık giderleri: mahalle muhtarlığının kira, elektrik, su, ısınma, kırtasiye ve iletişim giderleri için 5393 sayılı Kanun md. 9 uyarınca belediye bütçe imkânları ölçüsünde ayni yardım yapar (muhtarlık binası tahsisi, donanım, kırtasiye); mahalle muhtarlıklarının belediyece kiralanan ya da tahsis edilen binalarda hizmet vermesi yaygındır; köy muhtarlığının giderleri köy bütçesinden karşılanır.
Muhtarlar, düzenledikleri belgeler için 2108 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatta belirlenen harç ve ücretleri alabilir ve bunları usulüne göre kayda geçirir; belirlenen tutarların üzerinde ücret almak ya da yetkisi olmayan belge için ücret almak suçtur.
Muhtarın yasal statüsünden doğan diğer haklar: görev nedeniyle işlenen suçlarda soruşturma izni güvencesi, kamu kurumlarında protokol yeri, Muhtarlar Günü (19 Ekim), İçişleri Bakanlığı Muhtarlık İşleri Dairesi ve belediyelerin muhtarlık işleri müdürlüklerinin destek hizmetleri, muhtarlar derneklerine üyelik. Muhtarın belediyeyle ilişkisi, mahalle hizmetlerinin kalitesini belirler: belediye başkanının muhtarlarla düzenli toplantısı, muhtar taleplerinin kayıt ve takip sistemi, mahalle bütçesi ve katılımcı bütçe uygulamaları, muhtarların meclis komisyonlarına katılımı ve muhtarlık binalarının belediyece sağlanması iyi uygulama örnekleridir.
Muhtarın Sorumluluğu, Denetimi ve Sık Karşılaşılan Hukuki Sorunlar
Muhtar, görevini yerine getirirken kamu görevlisi sorumluluğu taşır: görevi kötüye kullanma (yetkisiz belge düzenleme, gerçeğe aykırı ilmühaber, sosyal yardım tahkikatında yanlış beyan), resmi belgede sahtecilik, rüşvet ve irtikâp, kişisel verilerin hukuka aykırı paylaşımı, tebligatı ulaştırmama, zimmet (köy sandığı ve köy malları) ve ihmal suçları muhtarların en sık karşılaştığı ceza sorumluluğu alanlarıdır.
Görevle ilgili suçlarda 4483 sayılı Kanun'a göre kaymakam ya da valinin soruşturma izniyle Cumhuriyet savcılığı soruşturma yapar, görev dışı suçlarda genel hükümler uygulanır ve 3628 sayılı Kanun kapsamındaki suçlarda izin aranmaz.
İdari denetim: muhtarlar kaymakam ve vali tarafından denetlenir; köy muhtarlarının köy bütçesi ve hesapları kaymakamlık ve il özel idaresi denetimine tabidir; İçişleri Bakanlığı mülkiye müfettişleri muhtarlıkları teftiş edebilir; muhtar, kaymakamın yazılı emirlerini yerine getirmekle yükümlüdür ve görevini ihmal eden muhtar hakkında görevden uzaklaştırma ve seçilme yeterliliğinin kaybı işlemleri yapılabilir.
Sık karşılaşılan hukuki sorunlar: mahalle sınırı ve adres uyuşmazlıkları, tebligat sorumluluğu, sosyal yardım tahkikatlarında tarafsızlık, mera ve köy mallarının kullanımı ve kiralanması, köy malının satışı ve devri, salma ve imece uyuşmazlıkları, muhtarlık binasının kullanımı, seçim dönemi tarafsızlık yükümlülüğü (muhtar siyasi partiye üye olabilir ancak muhtarlık görevini ve belgelerini siyasi amaçla kullanamaz), mahalle sakinleriyle çatışma ve şikâyetler.
Muhtar için koruyucu ilkeler: her belgeyi yasal dayanağıyla düzenlemek, kayıt ve defterleri (karar defteri, evrak kayıt, tebligat kayıt, gelir-gider) düzenli tutmak, kaymakamlıkla yazılı iletişim kurmak, ihtiyar heyetini ve meclisini kararlara ortak etmek ve bilmediği konuda kaymakamlıktan yazılı görüş istemek.
Sık Yapılan Hatalar
- Kaldırılmış ikametgah ilmühaberi ve benzeri belgeleri düzenlemek
- Mahalle sınırı dışındaki adresler için belge vermek; sınırları ve adres kayıtlarını bilmemek
- Tebligatı muhataba ulaştırmamak; tebligat kaydı tutmamak
- Sosyal yardım tahkikatlarında tarafsızlığı yitirmek; gerçeğe aykırı beyan
- Mahalle sakinlerinin kişisel verilerini paylaşmak
- Mahalle adına izinsiz bağış ve yardım toplamak
- Köy bütçesini ihtiyar meclisinden geçirmemek; köy sandığını belgesiz yönetmek
- Mera ve köy mallarını usulsüz kiralamak
- Belirlenen tutarın üzerinde belge ücreti almak
- Kaymakamlıkla sözlü iletişim; karar ve evrak defterlerini tutmamak
Mahalle ve Köy Muhtarlarına Yönelik Eğitim Kimler İçin? Muhtar Eğitimi, Mahalle Muhtarları İçin Eğitim, Köy Muhtarları İçin Eğitim ve Mahalli İdareler Eğitim Programları
Mahalle ve köy muhtarlarına yönelik eğitim aşağıdaki gruplar için uygundur:
- Yeni seçilen ve görevdeki mahalle muhtarları, köy muhtarları, ihtiyar heyeti ve ihtiyar meclisi üyeleri, muhtarlar dernekleri ve federasyonlarının yöneticileri.
- Belediyelerin muhtarlık işleri müdürlükleri ve muhtarlarla çalışan halkla ilişkiler, sosyal yardım ve zabıta birimleri, kaymakamlıkların yazı işleri ve sosyal yardımlaşma vakfı personeli.
- İl özel idarelerinin köylerle ilgili birimleri, nüfus müdürlüklerinin muhtarlarla temas eden personeli, muhtarlara yönelik eğitim programı düzenlemek isteyen belediyeler, valilikler ve kaymakamlıklar.
Program muhtarlığın hukuki yapısı ve kamu hiyerarşisi, mahalle kurulması ve sınırlar, seçim ve organlar, mahalle ve köy muhtarının görevleri, nüfus mevzuatından doğan görevler ve tebligat, ödenek ve sosyal güvenlik, belediye ve kamu kurumlarıyla ilişkiler, sorumluluk ve denetim ile kayıt ve belge düzeni bölümlerinden oluşur; uygulamalı bölümde katılımcılar örnek belge ve tutanakları düzenler, tebligat ve ölüm bildirimi senaryolarını çözer, Muhtar Bilgi Sistemi ve e-Devlet muhtar hizmetlerini kullanır ve muhtarlık defterlerini örnek üzerinde tutar.
Muhtar eğitimi, belediyeler tarafından seçim sonrası oryantasyon programı olarak, mahalle muhtarları için eğitim büyükşehir ve ilçe belediyelerinde, köy muhtarları için eğitim il özel idareleri ve kaymakamlıklar aracılığıyla düzenlenir; program, mahalli idareler eğitim dizisinin vatandaşa en yakın halkasıdır ve belediye mevzuatı, sosyal yardım mevzuatı ve afet yönetimi programlarıyla birlikte planlanabilir. Kurumsal uygulamada ilin ya da ilçenin kendi muhtarlık uygulamaları, sık gelen sorular ve yaşanmış vakalar eğitim öncesinde derlenir ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Muhtarın görev ve yetkileri nelerdir?
Mahalle nasıl kurulur?
Muhtar nasıl olunur?
Mahalle muhtarı ile köy muhtarı arasındaki fark nedir?
Muhtar ikametgah belgesi verebilir mi?
Muhtar ödeneği ne kadardır ve muhtarlar sigortalı mıdır?
Muhtar hangi durumlarda sorumlu tutulur?
Mahalle ve köy muhtarlarına yönelik eğitim kimler için uygundur?
"Uygulamalı Eğitim" verilmektedir. Bu eğitimde katılımcılar, baştan sona canlandırmalı olarak yaşayarak öğrenmektedirler.
