Konkordato nedir: borçlarını vadesinde ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altında bulunan borçlunun, alacaklılarının kanunda öngörülen çoğunluğuyla anlaşarak ve mahkemenin tasdikiyle borçlarını vade uzatımı, indirim ya da her ikisiyle yeniden yapılandırdığı, mahkeme kararıyla tüm alacaklılar için bağlayıcı hâle gelen ve borçluyu iflastan koruyan bir cebri icra hukuku kurumudur; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 285-309 maddelerinde düzenlenir.
Yeni konkordato hukuku, 7101 sayılı Kanun'la 2018'de iflasın ertelenmesi kurumunun kaldırılması ve konkordatonun baştan yazılmasıyla oluşmuş, 7155 sayılı Kanun (2018) ve 7327 sayılı Kanun'la (2021) denetim raporu, komiser ve alacaklılar kurulu konularında düzeltilmiştir.
Konkordato türleri: adi konkordato (iflas dışı; mühlet ve komiser düzeniyle yürüyen temel tür), iflastan sonra konkordato (iflas eden borçlunun teklif ettiği ve tasfiyeyi durduran konkordato), malvarlığının terki suretiyle konkordato (borçlunun malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisini alacaklılara bırakması) ve sermaye şirketleri ile kooperatiflerin uzlaşma yoluyla yeniden yapılandırılması (md. 309/m).
Adi (iflas önleyen) konkordatonun özü: borçlunun işletmesini komiser gözetiminde sürdürerek alacaklılarına iflasta ele geçecek tutardan daha fazlasını ödemeyi öngören bir proje sunması ve bu projenin alacaklı çoğunluğu ile mahkeme tarafından kabul edilmesidir; konkordato bir borç affı değil, denetimli bir yeniden yapılandırmadır ve dürüst borçlu şartı (malvarlığını gizlememesi) her aşamada aranır.
Kamu alacakları bakımından konkordato 6183 sayılı Kanun'la ilişkili olarak değerlendirilir; tasdik edilen konkordato, mühletten önce doğmuş kamu alacaklarını da bağlar. Kamu ihalelerinde konkordato ilan eden isteklinin durumu (4734 md. 10 kapsamında ihale dışı bırakılma) için istekli firmalar için kamu ihale rehberi tamamlayıcıdır.
Konkordato nasıl ilan edilir sorusu, sürecin bir talep, mühlet ve tasdik zinciri olduğunu bilmekle başlar. Talep: borçlarını ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altında olan borçlu konkordato talep edebilir (md. 285); iflas talebinde bulunabilecek her alacaklı da borçlu hakkında konkordato talep edebilir; yetkili mahkeme muamele merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesidir.
Talebe eklenecek belgeler (md. 286): konkordato ön projesi, borçlunun malvarlığının durumunu gösterir belgeler (bilanço, gelir tablosu, ticari defterler), alacaklı listesi, ön projede teklif edilen tutar ile iflas hâlinde eline geçebilecek tutarı karşılaştıran tablo, bağımsız denetim kuruluşunca hazırlanan makul güvence raporu ve konkordato gider avansı.
İnceleme: mahkeme, belgeler eksiksizse derhal geçici mühlet kararı verir, geçici komiser atar ve ilan eder; alacaklılar ilandan itibaren yedi gün içinde itiraz edebilir; geçici mühlet içinde komiser raporu ve dinlemeyle mahkeme kesin mühlet hakkında karar verir.
Sonuçlandırma: kesin mühlet içinde proje olgunlaştırılır, alacaklar bildirilir ve alacaklılar toplantısında oylanır; konkordato ya tasdik edilir (borçlu projeye göre öder ve iflastan kurtulur) ya reddedilir (doğrudan iflas sebebi varsa iflasa karar verilir) ya da mühlet kaldırılıp iflasa karar verilir (md. 292).
Konkordato ilanının pratik sonuçları: ticaret sicili ve ilanla kamuya duyurulma, bankaların kredi ilişkisini gözden geçirmesi, kamu ihalelerine katılamama ve çek-senet takibinin durması; bu nedenle karar mali müşavir ve avukatla birlikte, ön projenin gerçekçiliği test edilerek alınmalıdır.
Geçici mühlet ve kesin mühlet: geçici mühlet üç aydır ve en fazla iki ay uzatılabilir (toplam beş ay); mahkeme, komiser raporuyla konkordatonun başarıya ulaşacağı kanaatine varırsa bir yıllık kesin mühlet verir (md. 289), kesin mühlet güçlük hâlinde en fazla altı ay uzatılabilir (toplam on sekiz ay).
Konkordato komiseri: geçici mühletle atanan, bilirkişilik bölge kurulu listesinden seçilen kişidir; görevleri projenin tamamlanmasına katkı, borçlunun faaliyetlerine nezaret, alacak bildirimlerini toplama, alacaklılar toplantısını yönetme ve tasdik için gerekçeli rapor hazırlamaktır. Alacaklılar kurulu: kesin mühlet kararıyla en fazla yedi kişiden oluşan kurul oluşturulabilir (md. 289/4) ve komiserin faaliyetlerine nezaret eder.
Mühletin alacaklılar bakımından sonuçları (md. 294): mühlet içinde borçlu aleyhine 6183 sayılı Kanun'a göre yapılan takipler de dahil hiçbir takip yapılamaz, başlamış takipler durur, zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez; rehinli alacaklar için rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip başlatılabilir ancak rehinli mal satılamaz.
Borçlu bakımından sonuçları (md. 297): borçlu komiserin nezareti altında işlerine devam eder ancak mahkeme bazı işlemleri komiser iznine bağlayabilir; borçlu mahkeme izni olmaksızın rehin tesis edemez, kefil olamaz ve taşınmazını devredemez; bu yasaklara aykırılık mahkemenin mühleti kaldırmasına yol açar. Sözleşmenin karşı tarafı, borçlunun konkordato talep etmesi sebebiyle sözleşmeyi feshedemez (md. 296).
İcra takibinin durması, haciz ve zamanaşımı konularının kamu alacakları boyutu için 6183 sayılı Kanun rehberi ayrıca hazırlanmıştır.
Alacakların bildirilmesi ve toplantı: komiser, alacaklıları on beş gün içinde alacaklarını bildirmeye davet eder ve alacaklılar toplantısına en az on beş gün önce ilanla çağırır; toplantıyı izleyen yedi gün içinde katılma (iltihak) yoluyla oy verilebilir.
Çoğunluk (md. 302): proje, kaydedilmiş alacaklıların ve alacakların yarısını ya da alacaklıların dörtte birini ve alacakların üçte ikisini aşan çoğunluk tarafından imzalanmışsa kabul edilmiş sayılır; oy hakkı olmayan alacaklılar (rehinli alacakların rehinle karşılanan kısmı, borçlunun eşi ve yakınları) hesaba katılmaz.
Tasdik (md. 305): mahkeme, teklif edilen tutarın iflas hâlinde alacaklıların eline geçebilecek tutardan fazla olması, teklifin kaynaklarla orantılı olması, projenin kanuni çoğunlukla kabul edilmiş olması ve imtiyazlı alacakların teminata bağlanması şartlarıyla konkordatoyu tasdik eder.
Tasdik kararının sonuçları (md. 308/c): tasdik edilen konkordato, talepten önce doğmuş bütün alacaklar için mecburidir ve bu bağlayıcılık kamu alacakları için de öngörülür; kefil ve müşterek borçluların sorumluluğu kural olarak devam eder. Tasdik edilmemesi hâlinde mahkeme talebi reddeder ve doğrudan iflas sebebi varsa iflasa karar verir.
Kanun yolları (md. 308/a): tasdik ya da ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir. Feshi: şartlara uyulmaması hâlinde kısmen (md. 308/e), kötü niyetle sakatlanmışsa tamamen (md. 308/f) feshedilebilir.
Süreler özetle: geçici mühlet üç ay artı en fazla iki ay, itiraz süresi yedi gün, kesin mühlet bir yıl artı en fazla altı ay, alacak bildirimi on beş gün, alacaklılar toplantısı çağrısı en az on beş gün önce, iltihak yedi gün, istinaf iki hafta; süreler hak düşürücü olduğundan takvim yönetimi konkordatonun başarısını belirler.
Tasarrufun iptali davası nedir: borçlunun, alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla üçüncü kişilerle yaptığı hukuki işlemlerin, alacaklı bakımından hükümsüz sayılarak alacaklının o mallar üzerinde cebri icra yapabilmesini sağlayan ve İİK'nın 277-284. maddelerinde düzenlenen davadır.
Hukuki niteliği: dava, tasarrufu tarafları arasında geçersiz kılmaz ve ayni bir dava değildir; Yargıtay içtihadına göre eda davası niteliğindedir — kazanılan davada alacaklı, dava konusu malı üçüncü kişinin elinde haczettirip sattırarak alacağını alır, mal üçüncü kişinin mülkiyetinde kalır.
Amacı, cebri icranın etkinliğini korumak ve alacaklının borçlunun hileli ya da ivazsız tasarruflarıyla zarara uğratılmasını önlemektir; ceza hukukundaki mevcudu eksiltme suçu (İİK md. 331) ayrı takip edilir.
Konusu: borçlunun malvarlığından bir değerin çıkmasına yol açan hukuki işlemlerdir (satış, bağışlama, rehin ve ipotek tesisi, alacağın temliki, mirasın reddi); kamulaştırma gibi borçlunun iradesi dışında gerçekleşen azalmalar konu dışındadır. Kamu alacakları bakımından iptal davası 6183 sayılı Kanun'un 24-31. maddelerinde ayrı düzenlenir ve dava alacaklı amme idaresi tarafından genel mahkemelerde açılır.
Kanun üç grup tasarrufu iptale tabi tutar ve her grubun süresi ve ispat yükü farklıdır.
İvazsız tasarruflardan dolayı iptal (md. 278): hacizden, aciz belgesinden ya da iflasın açılmasından geriye doğru iki yıl içinde yapılan bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar iptale tabidir; üçüncü dereceye kadar hısımlar arasındaki ivazlı tasarruflar ve borçlunun pek aşağı fiyatla kabul ettiği tasarruflar da bağışlama sayılır. Bu grupta alacaklının zarar kastını ispatına gerek yoktur.
Aciz hâlinde yapılan tasarruflardan dolayı iptal (md. 279): hacizden, aciz belgesinden ya da iflastan geriye doğru bir yıl içinde borçlunun aciz hâlinde yaptığı tasarruflar (mevcut borç için rehin verme, mal vererek borç ödeme, vadesi gelmemiş borç ödemesi) iptale tabidir; üçüncü kişi borçlunun hâlini bilmediğini ispat ederse dava dinlenmez (ispat yükü tersine döner).
Alacaklılara zarar verme kastıyla yapılan hileli tasarruflardan dolayı iptal (md. 280): malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun zarar verme kastıyla yaptığı tasarruflar, kastın işlemin diğer tarafınca bilindiği hâllerde iptal edilebilir; işlemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıl içinde borçlu aleyhine haciz ya da iflas yoluyla takipte bulunulmuş olmalıdır. Üçüncü kişinin borçlunun eşi ya da üçüncü dereceye kadar hısmı olması, kastı bildiğine karine oluşturur.
Ortak nokta, tasarrufun alacağın doğumundan sonra yapılmış olması gerektiğidir. Muvazaa ile iptal davasının farkı: muvazaalı işlem baştan geçersizdir ve her zaman ileri sürülebilir; iptal davası geçerli bir işlemi alacaklı bakımından hükümsüz kılar.
Dava şartları: alacaklının borçlu aleyhine başlattığı icra takibinin kesinleşmiş olması, alacaklının elinde kesin ya da geçici aciz belgesi bulunması (md. 277), borcun tasarruftan önce doğmuş olması, tasarrufun iptale tabi gruplardan birine girmesi ve kanuni süre içinde açılması.
Görev ve yetki: dava para alacağına dayalı olduğu için asliye hukuk mahkemesinde görülür (ticari dava sayılmaz); kesin yetki kuralı yoktur, davalıların yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (dava şahsi niteliktedir, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi uygulanmaz).
Açılma süresi (md. 284): iptal davası, tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde açılmalıdır; bu süre hak düşürücüdür ve her tasarruf için ayrı hesaplanır (md. 278 ve 279'daki iki ve bir yıllık süreler tasarrufun iptale tabi olup olmadığını belirleyen ayrı sürelerdir).
Harç ve vekâlet ücreti: nispi harca tabidir, harca esas değer alacaklının alacak tutarı ile tasarruf konusu malın değerinden düşük olanıdır; vekâlet ücreti aynı değer üzerinden hesaplanır.
Yargılama usulü (md. 281): mahkeme basit yargılama usulüne göre görür; davacının talebi üzerine dava konusu mallar üzerinde teminat karşılığında ihtiyati haciz kararı verilebilir (md. 281/2) ve bu tedbir malın elden çıkarılmasını önler.
Davacı (md. 277 ve 282): elinde kesin ya da geçici aciz belgesi bulunan alacaklı; iflasta iflas idaresi ya da davayı takip yetkisini devralan alacaklı; malvarlığının terki suretiyle konkordatoda konkordato tasfiye memurları.
Davalı (md. 282): borçlu ile borçlu ile hukuki muamelede bulunan üçüncü kişiler aleyhine açılır; borçlu ve üçüncü kişi arasında zorunlu dava arkadaşlığı vardır — dava her ikisine karşı birlikte açılmalıdır, aksi hâlde husumet eksikliği nedeniyle dinlenmez. Mal kötü niyetli dördüncü kişiye devredilmişse o da davalı gösterilir; iyi niyetli dördüncü kişiye karşı dava açılamaz.
Sonuçları (md. 283): davanın kabulü hâlinde alacaklı, dava konusu mal üzerinde mal borçlunun malvarlığında bulunuyormuş gibi cebri icra yoluyla hakkını alma yetkisi kazanır; mal taşınmazsa tapuda mülkiyet değişmez, yalnızca haciz ve satış yetkisi doğar.
Üçüncü kişi iptale tabi malı elinden çıkarmışsa malın değeri kadar tazminata mahkûm edilir; iptal davasını kazanan alacaklı yalnızca kendi alacağı için icra yapabilir, hüküm diğer alacaklılara yarar sağlamaz (iflas hariç). Uygulamada dava iki ila dört yıl sürdüğünden ihtiyati haciz davanın başında yaptırılmalıdır.
Konkordato eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
Program yeni konkordato hukuku bölümünde adi konkordato, talep-inceleme-sonuçlandırma süreci ve süreleri; tasarrufun iptali davaları bölümünde davanın niteliği, konusu, iptale tabi tasarruflar, yargılama usulü ve tarafları kapsar.
Uygulamalı bölümde katılımcılar örnek bir konkordato ön projesini inceler, mühlet takvimi çıkarır, alacak bildirimi ve oy hesabı yapar, örnek tasarrufları iptale tabi olup olmadığı yönünden değerlendirir ve Yargıtay kararları üzerinden dava stratejisi çalışır. Yeni konkordato hukuku eğitimi ile tasarrufun iptali davaları eğitimi (ya da tasarruf iptali eğitimi) ayrı modüller olarak da düzenlenir; program genel eğitimler dizisinde 6183 sayılı Kanun, kamu ihale sözleşmeleri ve sözleşme yönetimi programlarıyla birlikte alacak ve borç yönetimi eğitim setini oluşturur. Kurumsal uygulamada kurumun kendi alacak portföyü ve konkordato dosyaları üzerinden çalışılır ve katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.