Prosedür, bir işin kim tarafından, hangi sırayla, hangi belge ve araçlarla yapılacağını tanımlayan yazılı kuraldır. Prosedür yönetimi ise bu kuralların kurum genelinde tutarlı biçimde oluşturulması, güncellenmesi ve uygulanmasının izlenmesidir; iç kontrol sisteminin görünür omurgasıdır.
Prosedür Nedir?
Prosedür, bir işin nasıl yapılacağını tanımlayan yazılı kuraldır: hangi adımlar, hangi sırayla, kim tarafından, hangi belge ve sistemle, hangi süre içinde. Prosedürün amacı işi kişiye bağımlı olmaktan çıkarmaktır; prosedürü olan iş, onu yapan kişi değişse de aynı biçimde yapılır.
Kamuda prosedürler yalnızca verimlilik için değil, hesap verebilirlik için de gereklidir: bir işlemin neden o şekilde yapıldığı sorulduğunda cevap, kişinin tercihi değil yazılı kural olmalıdır.
Prosedür ile Talimat Arasındaki Fark
Prosedür ile talimat arasındaki fark sıkça karıştırılır. Ayrım kapsam ve ayrıntı düzeyindedir:
- Prosedür: Bir süreci uçtan uca tanımlar; birden fazla birim ve rol içerir; ne yapılacağını ve kimin yapacağını söyler
- Talimat: Tek bir adımın ya da işlemin nasıl yapılacağını ayrıntılı anlatır; genellikle tek kişiye yöneliktir; nasıl yapılacağını söyler
Örnek: satın alma prosedürü talep, onay, teklif alma, sipariş ve kabul adımlarını ve sorumlularını tanımlar; EKAP'ta doğrudan temin kaydı açma talimatı ise o adımlardan birinin ekran ekran anlatımıdır. Bir de form vardır: prosedürün ürettiği ya da kullandığı belgedir.
Prosedür Nasıl Yazılır?
- Amaç ve kapsam: Prosedür neyi düzenler, neyi düzenlemez
- Tanımlar: Metinde geçen kavramların tek anlamı
- Sorumluluklar: Her rolün görevi (kişi adı değil unvan)
- Uygulama adımları: Sıralı, numaralı, her adımda sorumlu ve çıktı
- İlgili belgeler: Formlar, talimatlar, mevzuat
- Revizyon bilgisi: Sürüm, tarih, onaylayan
İyi prosedürün ölçütü basittir: konuyu bilmeyen yeni bir personel yalnızca metni okuyarak işi doğru yapabiliyor mu? Yapamıyorsa metin eksiktir; yapmak için birine sorması gerekiyorsa o bilgi metne eklenmelidir.
Prosedür Yönetimi Nedir?
Prosedür yönetimi, kurumdaki tüm prosedürlerin tek bir düzen içinde oluşturulmasını, kodlanmasını, onaylanmasını, yayımlanmasını, güncellenmesini ve uygulanmasının izlenmesini kapsar. Tek tek yazılmış prosedürler yönetim değildir; yönetim, prosedürlerin bir envanterde durması, birbiriyle çelişmemesi, mevzuat değiştiğinde güncellenmesi ve eskisinin dolaşımdan çekilmesidir. Uygulamada en yaygın sorun, aynı işin iki farklı prosedürde iki farklı biçimde tanımlanmış olmasıdır.
Kamuda Prosedür Yönetimi Stratejisi
Kurumsal bir prosedür yönetimi stratejisi şu soruları cevaplar: Hangi süreçlerin prosedürü öncelikli yazılacak (risk ve sıklığa göre)? Prosedürler kim tarafından yazılıp kim tarafından onaylanacak? Hangi kodlama ve şablon kullanılacak? Güncelleme tetikleyicileri neler (mevzuat değişikliği, denetim bulgusu, süreç değişikliği)? Prosedürlerin uygulandığı nasıl izlenecek? Bu sorular cevaplanmadan yazılan prosedürler, bir süre sonra kimsenin bakmadığı bir klasöre dönüşür.
Dışsal ve İçsel Prosedürler
Dışsal prosedürler, kurumun vatandaş ya da diğer kurumlarla temas ettiği işlemleri düzenler (başvuru alma, ruhsat, şikâyet yönetimi); hizmet standartlarıyla doğrudan ilişkilidir. İçsel prosedürler ise kurum içi işleyişi düzenler (satın alma, personel işlemleri, evrak akışı). Yönetim prosedürleri ise bu ikisinin üzerinde, prosedür sisteminin kendisini düzenler: prosedür nasıl yazılır, nasıl onaylanır, nasıl güncellenir.
İç Kontrol Eğitimi ile İlişkisi
Kamu İç Kontrol Standartları, kontrol faaliyetlerinin yazılı prosedürlere dayanmasını öngörür. Bu nedenle iç kontrol eğitimi ile prosedür yönetimi eğitimi birbirini tamamlar: iç kontrol hangi kontrolün gerektiğini belirler, prosedür yönetimi o kontrolü uygulanabilir bir kurala dönüştürür. Prosedürü olmayan kontrol faaliyeti, eylem planında yazılı olsa bile fiilen yoktur.
Sık Yapılan Hatalar
- Prosedürün olması gerekeni değil, olduğu varsayılanı yazması (gerçek uygulamayla uyuşmaması)
- Sorumlulukların unvan yerine kişi adıyla yazılması
- Aynı işin birden fazla prosedürde farklı tanımlanması
- Revizyon düzeni olmadan güncelleme; eski sürümün dolaşımda kalması
- Prosedürün yalnızca yazılıp personele duyurulmaması ve eğitimle desteklenmemesi
- Mevzuat değişikliğinin prosedüre yansıtılmaması
Prosedür Yönetimi Eğitimi Kimler İçin?
Prosedür eğitimi; iç kontrol ve strateji geliştirme birimleri, kalite yönetim sistemi sorumluları, süreç sahibi birim yöneticileri, prosedür yazmakla görevlendirilen personel ve iç denetçiler için uygundur. Kurumsal programlarda en verimli kurgu, eğitim sırasında kurumun gerçek bir sürecinin prosedürünün birlikte yazılmasıdır; böylece hem şablon hem de ilk örnek eğitimle birlikte çıkar.
Sıkça Sorulan Sorular
Prosedür nedir?
Bir işin hangi adımlarla, hangi sırayla, kim tarafından, hangi belge ve sistemle, hangi süre içinde yapılacağını tanımlayan yazılı kuraldır. Amacı işi kişiye bağımlı olmaktan çıkarmaktır; kamuda ayrıca hesap verebilirliğin dayanağıdır.
Prosedür ile talimat arasındaki fark nedir?
Prosedür bir süreci uçtan uca, birden fazla rol ve birimle tanımlar; ne yapılacağını ve kimin yapacağını söyler. Talimat tek bir adımın nasıl yapılacağını ayrıntılı anlatır ve genellikle tek kişiye yöneliktir. Form ise prosedürün ürettiği ya da kullandığı belgedir.
Prosedür nasıl yazılır?
Amaç ve kapsam, tanımlar, sorumluluklar (unvanla), sıralı uygulama adımları (her adımda sorumlu ve çıktı), ilgili belgeler ve revizyon bilgisi bölümleriyle. Ölçüt, konuyu bilmeyen yeni bir personelin yalnızca metni okuyarak işi doğru yapabilmesidir.
Prosedür yönetimi nedir?
Kurumdaki tüm prosedürlerin tek düzende oluşturulması, kodlanması, onaylanması, yayımlanması, güncellenmesi ve uygulanmasının izlenmesidir. Tek tek yazılmış prosedürler yönetim değildir; envanter, çelişki kontrolü ve güncelleme düzeni gerekir.
Prosedür yönetimi iç kontrolle nasıl ilişkilidir?
Kamu İç Kontrol Standartları kontrol faaliyetlerinin yazılı prosedürlere dayanmasını öngörür. İç kontrol hangi kontrolün gerektiğini belirler, prosedür yönetimi o kontrolü uygulanabilir kurala dönüştürür; prosedürü olmayan kontrol fiilen yoktur.
Dışsal ve içsel prosedür ne demek?
Dışsal prosedürler kurumun vatandaş veya diğer kurumlarla temas ettiği işlemleri (başvuru, ruhsat, şikâyet) düzenler; içsel prosedürler kurum içi işleyişi (satın alma, personel, evrak) düzenler. Yönetim prosedürleri ise prosedür sisteminin kendisini düzenler.
Prosedürler neden uygulanmıyor?
Çoğunlukla gerçek uygulamayla uyuşmadıkları, personele duyurulup eğitimle desteklenmedikleri ya da mevzuat değiştiğinde güncellenmedikleri için. Yalnızca yazılıp klasöre konan prosedür bir süre sonra kimsenin bakmadığı belgeye dönüşür.
Prosedür eğitimi kimler için uygundur?
İç kontrol ve strateji geliştirme birimleri, kalite yönetim sistemi sorumluları, süreç sahibi birim yöneticileri, prosedür yazmakla görevli personel ve iç denetçiler için uygundur. En verimli kurgu, eğitimde kurumun gerçek bir sürecinin prosedürünü birlikte yazmaktır.