Aday Memur Eğitimi: Temel Eğitim, Hazırlayıcı Eğitim ve Staj Rehberi

Aday Memur Eğitimi Nedir?

Aday memur eğitimi, devlet memurluğuna ilk kez atananların, asil memur olmadan önce geçirdikleri adaylık döneminde almak zorunda oldukları eğitimdir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 55. maddesi, adayların önce bütün memurların ortak vasıfları ile ilgili temel eğitime, sonra sınıfları ile ilgili hazırlayıcı eğitime ve staja tabi tutulmalarını öngörür. Ayrıntılar Aday Memurların Yetiştirilmelerine İlişkin Genel Yönetmelik'te düzenlenir. Eğitimin amacı, adayın hem devlet memurluğunun genel kurallarını hem de atandığı kurumun ve görevin gereklerini öğrenerek göreve hazır hâle gelmesidir.

Aday Memurluk Süresi Ne Kadar?

Aday memurluk süresi, 657 sayılı Kanun'un 54. maddesine göre en az bir, en çok iki yıldır. Bu süre içinde adayın başka kuruma nakli yapılamaz. Adaylık, üç aşamalı eğitimin tamamlanması ve sınavlarda başarılı olunmasıyla değil, bunlara ek olarak sicil amirinin olumlu değerlendirmesi ve asalet tasdiki kararıyla sona erer. Eğitim aşamaları erken bitse bile bir yıl dolmadan asalet tasdiki yapılamaz.

Temel Eğitim Konuları

Temel eğitim, tüm aday memurlar için ortaktır; süresi en az on gün, en çok iki aydır. Yönetmelikte sayılan konular:

• Atatürk ilkeleri ve İnkılap Tarihi
• T.C. Anayasası: genel esaslar, temel hak ve ödevler, cumhuriyetin temel organları
• Genel olarak devlet teşkilatı
• 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu: memurların hakları, ödev ve sorumlulukları, yasaklar, disiplin
• Yazışma ve dosyalama usulleri
• Devlet malını koruma ve tasarruf tedbirleri
• Halkla ilişkiler
• Gizlilik ve gizliliğin önemi
• Milli güvenlik bilgileri
• Haberleşme
• Türkçe dil bilgisi kuralları

Temel eğitim, kurumun kendi eğitim birimi tarafından ya da bu konuda hizmet veren eğitim kuruluşlarından alınarak düzenlenir; sonunda sınav yapılır.

Hazırlayıcı Eğitim ve Staj

Hazırlayıcı eğitim, adayın atandığı sınıf ve görevle ilgili bilgi ve becerileri kazandırır; süresi en az bir, en çok üç aydır ve kurumun görev alanına göre içerik değişir (örneğin mali hizmetler için bütçe ve harcama mevzuatı, zabıta için zabıta mevzuatı). Staj ise adayın görevi fiilen yaparak öğrendiği en az iki aylık uygulama dönemidir; staj, bir amirin gözetiminde yapılır ve sonunda değerlendirme raporu düzenlenir. Üç aşama sırayla tamamlanır; temel eğitimde başarısız olan aday hazırlayıcı eğitime geçemez.

Sınavlar ve Başarı Puanı

Temel ve hazırlayıcı eğitimlerin sonunda yazılı, gerekirse sözlü ya da uygulamalı sınav yapılır; değerlendirme 100 tam puan üzerindendir ve başarılı sayılmak için en az 60 puan gerekir. Sınavda başarısız olan adaya bir kez daha sınav hakkı verilir; ikinci sınavda da başarısız olan ya da stajda olumsuz değerlendirilen adayın 657 sayılı Kanun'un 57. maddesi gereği memuriyetle ilişiği kesilir. Bu nedenle aday memur eğitimi bir formalite değil, memuriyetin devamını belirleyen bir süreçtir.

Asil Memur Nedir?

Asil memur nedir: adaylık dönemini başarıyla tamamlayarak asaleti tasdik edilen ve devlet memurluğuna kesin olarak atanan memurdur. Asalet tasdikinden sonra memur; nakil, terfi, kademe ilerlemesi gibi haklardan tam olarak yararlanır, sicil ve disiplin hükümlerine asil memur olarak tabi olur. Adaylıkta geçen süre, kademe ilerlemesi ve derece yükselmesinde dikkate alınır. Asalet tasdiki için üç aşamanın tamamlanması, sınavlarda başarı ve olumlu amir değerlendirmesi birlikte gerekir.

Memurların Eğitim Hakkı ve Hizmet İçi Eğitim

Memurların eğitim hakkı adaylıkla sınırlı değildir. 657 sayılı Kanun'un 214 ve devamı maddeleri, kurumların memurlarını yetiştirmek ve verimliliklerini artırmak için hizmet içi eğitim düzenlemesini öngörür; her kurum yıllık eğitim planı hazırlar. Memur, görevinin gerektirdiği eğitimlere katılma hakkına ve kurumca düzenlenen eğitimlere katılma yükümlülüğüne sahiptir. Memur eğitimi, adaylık eğitimiyle başlayıp görevde yükselme ve unvan değişikliği eğitimleriyle devam eden bir bütündür.

Sık Karşılaşılan Sorunlar

• Temel eğitimin usulüne uygun düzenlenmeden, yalnızca kâğıt üzerinde tamamlanmış gösterilmesi
• Sınav ve değerlendirme belgelerinin özlük dosyasında bulunmaması; asalet tasdikinin dayanaksız kalması
• Adaylık süresinin bir yıl dolmadan sona erdirilmesi ya da iki yılı aşması
• Hazırlayıcı eğitimin kurumun görev alanına göre değil, genel içerikle yapılması
• Stajın gözetimsiz ve raporsuz geçirilmesi

Aday Memurluk Eğitimi Programı ve 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Eğitimi Kimler İçin?

Aday memurluk eğitimi programı; bakanlıklar, üniversiteler, belediyeler, il özel idareleri ve diğer kamu kurumlarının insan kaynakları ve eğitim birimleri tarafından, göreve yeni başlayan aday memurlar için planlanır. Aday memurların temel eğitimi, kurum kendi eğitmen kadrosuyla düzenleyemediğinde bu alanda hizmet veren kuruluşlardan alınabilir; sınav ve belgelendirme kurumun sorumluluğundadır. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu eğitimi ise yalnızca adaylar için değil, tüm personel ve yöneticiler için hizmet içi eğitim planında yer alması gereken temel modüldür.