Acil durum planlaması proses güvenliği eğitimi, tehlikeli madde bulunduran tesislerde olası büyük kaza senaryolarına (yangın, patlama, toksik yayılım) karşı tesis içi ve tesis dışı müdahale planlarının nasıl hazırlanacağını ve uygulanacağını öğreten proses güvenliği eğitimidir.
Acil durum planlaması, büyük kaza senaryolarının belirlenmesinin doğal devamıdır: senaryo hangi tehlikeyi ve etki alanını tanımlıyorsa, acil durum planı bu tehlikeye karşı kim, ne zaman, nasıl müdahale edeceğini tanımlar.
BEKRA kapsamındaki üst seviye kuruluşlar için acil durum planlaması iki ayrı belgeyle yürütülür: tesis içindeki müdahaleyi düzenleyen dahili acil durum planı ve tesis dışındaki (çevre yerleşim, komşu tesisler) etkiye yönelik harici acil durum planı.
Dahili acil durum planı, tesis içinde büyük kaza anında izlenecek adımları tanımlar:
Dahili plan, yalnızca senaryoya özgü değil, iletişim kesintisi ya da personel eksikliği gibi olumsuz koşullarda da uygulanabilir olmalıdır; gerçekçi olmayan varsayımlarla hazırlanan planlar kriz anında işlemez.
Harici acil durum planı, tesisin dışına taşabilecek etkiler (toksik bulut, patlama etki alanı) için mülki idare ve ilgili kurumlar tarafından, tesisin sağladığı bilgiler (güvenlik raporu, senaryo ve sonuç analizleri) temel alınarak hazırlanır.
Bu plan, tesis dışındaki halkın uyarılması, tahliyesi ya da sığınması, çevre yerleşim yerleri ve kritik altyapıyla koordinasyon, komşu tesislerin bilgilendirilmesi gibi konuları kapsar; tesis ile mahalli idare arasındaki bilgi paylaşımının doğruluğu bu planın etkinliğini doğrudan belirler.
Acil durum planının kâğıt üzerinde kalmaması için düzenli tatbikat yapılması zorunludur:
Tatbikat sonrası değerlendirme (hot debrief) ve bulguların plana geri beslenmesi, tatbikatın kendisi kadar önemlidir; aksi hâlde aynı eksiklikler bir sonraki tatbikatta da tekrar eder.
Acil durum planı; proseste önemli bir değişiklik (MOC kapsamına giren), tesis genişlemesi, komşu yerleşim değişikliği ya da tatbikatta tespit edilen eksiklikler sonrası güncellenmelidir. Güncellenmeyen bir plan, güncel senaryo ve tesis koşullarını yansıtmaz.
Acil durum planlaması proses güvenliği eğitimi aşağıdaki gruplar için uygundur:
Eğitim, dahili-harici plan hazırlığı, tatbikat tasarımı ve değerlendirme adımlarını uygulamalı örneklerle işler; iş sağlığı ve güvenliği eğitimi ile birlikte kurumun genel kriz yönetimi kapasitesini güçlendirir. Katılımcılara e-Devlet üzerinden doğrulanabilen katılım belgesi verilir.
Tehlikeli madde bulunduran tesislerde olası büyük kaza senaryolarına karşı tesis içi ve tesis dışı müdahale planlarının nasıl hazırlanacağını ve uygulanacağını öğreten proses güvenliği eğitimidir.
Dahili plan tesis içindeki müdahaleyi (alarm, tahliye, iç müdahale ekipleri) düzenler; harici plan ise tesis dışına taşabilecek etkiler için mülki idare tarafından, tesisin sağladığı bilgiler temel alınarak hazırlanır.
Masabaşı tatbikat (senaryo üzerinden karar alma tartışması), kısmi saha tatbikatı (belirli bir ekip/prosedürün sahada uygulanması) ve tam kapsamlı saha tatbikatı (tüm ekiplerin ve dış kurumların katıldığı gerçekçi uygulama) olmak üzere üç türü vardır.
Proseste önemli bir değişiklik olduğunda, tesis genişlemesinde, komşu yerleşim değişikliğinde ya da tatbikatta tespit edilen eksiklikler sonrasında güncellenmelidir.
Tatbikat sonrası değerlendirme (hot debrief) ve bulguların plana geri beslenmesi yapılmazsa aynı eksiklikler bir sonraki tatbikatta da tekrar eder; değerlendirme tatbikatın kendisi kadar önemlidir.
Proses güvenliği ve acil durum yönetimi uzmanları, BEKRA kapsamındaki kuruluşların İSG ekipleri, tesis güvenliği ve kriz yönetimi sorumluları ile mahalli idare koordinasyon personeli için uygundur.