Taksitli taşınmaz satışında alacağı hangi hesapta izleyeceğiz?

Doğru değil. Satış gerçekleştiğinde varlık kayıtlardan tümüyle çıkar; tahsil edilmemiş taksitler ise bir alacak olarak izlenir.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin ilgili maddelerinde Diğer Faaliyet Alacakları Hesaplarının (kısa vadeliler için 127, uzun vadeliler için 227) kullanımı düzenlenmiştir. Bu hükümler birlikte değerlendirildiğinde; mahalli idarelerin taksitli duran varlık satışlarından doğan alacaklarının, vadesine göre diğer faaliyet alacakları hesabında izlenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

Doğru kayıt zinciri şudur:

1. Satış anında taşınmazın kayıtlı değeri ilgili maddi duran varlık hesabından (arsalarda 250, binalarda 252) tamamen çıkarılır; amortismana tabi ise birikmiş amortismanı da düşülür.
2. Toplam satış bedelinden peşin tahsil edilen kısım kasa/banka hesabına alınır.
3. Kalan taksitler, vadesi bir yılın altında olanlar 127, üstünde olanlar 227 hesapta izlenir. Vadesi bir yılın altına düşen tutarlar dönem sonunda kısa vadeli hesaba aktarılır.
4. Kayıtlı değer ile satış bedeli arasındaki fark, gelir veya gider hesaplarına yansıtılır.

Taksit tahsil edildikçe varlık hesabından "peyderpey eksiltme" yapılması bu zinciri bozar: taşınmaz satılmış olduğu halde bilançoda kalmaya devam eder, tahsil edilmemiş alacak ise hiçbir hesapta görünmez. Sonuçta hem varlıklar hem alacaklar yanlış raporlanır ve alacak takip edilemez hale gelir.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; belediyenin taşınmaz varlıklarının taksitli satış işlemlerinde diğer faaliyet alacakları hesabının kullanılmadığı; taksit ödemelerinin 127/227 no.lu hesaplarda izlenmediği, bunun yerine taksit ödemesi yapıldıkça 252 Binalar ve 250 Arsalar hesabından peyderpey eksiltme yapıldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak; mali tablolardaki verilerin gerçeğe uygun ve güvenilir olabilmesi adına muhasebe iş ve işlemlerinin Yönetmelik hükümlerine göre kayıtlara alınması ve izlenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: taksitli satışlar için alıcı bazlı bir taksit takip cetveli tutun (alıcı, taşınmaz, toplam bedel, peşinat, taksit sayısı, vade tarihleri, tahsil edilen, kalan). Cetveli 127/227 hesap bakiyeleriyle her ay karşılaştırın. Vadesinde ödenmeyen taksitler için sözleşmedeki gecikme faizi hükmünü işletin ve gerekiyorsa takibe alın; kayıt düzeni kurulmadığında bu takip de hiç başlamıyor.