İmar programı hazırlamamanın sonuçları neler?

İki taraflı bir sorun doğar: idare için mali belirsizlik, hak sahipleri için mülkiyet hakkının süresiz kısıtlanması. Üstelik imar programı hazırlamak kanuni bir zorunluluktur.

3194 sayılı İmar Kanununun 10'uncu maddesinde; belediyelerin, imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç üç ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlayacakları düzenlenmiştir. Aynı maddeye göre; bu program içinde bulunan kamu kuruluşlarına tahsis edilen alanlar ilgili kamu kuruluşlarına bildirilir ve imar programı sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş yerler, bu program süresi içinde gerekli ödenek bütçelere konulmak suretiyle ilgili kamu kuruluşlarınca kamulaştırılır.

Maddenin kurduğu düzen şudur: imar planı bir taşınmazı yol, park, okul veya benzeri bir kamu hizmetine ayırdığında, malikin o taşınmaz üzerindeki tasarruf imkanı fiilen sona erer. İmar programı, bu kısıtlamanın ne zaman ve hangi ödenekle giderileceğini gösteren araçtır. Program yapılmazsa;

- İdare, hangi yıl ne kadar kamulaştırma ödeneği ayıracağını planlayamaz; kamulaştırmalar plansız ve dava baskısıyla yapılır.
- Malik, taşınmazını ne kullanabilir ne satabilir; kısıtlılık süresiz hale gelir. Bu durum, kamulaştırmasız el atma ve tazminat davalarının başlıca kaynağıdır, ki bu davaların maliyeti (bedel + faiz + yargılama gideri + vekalet ücreti) planlı bir kamulaştırmadan çok daha yüksektir.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; idarenin yürürlüğe giren imar planlarına ilişkin imar programlarını hazırlamadığı, bu durumun belediye açısından mali belirsizliğe, hak sahipleri açısından ise mülkiyet hakkının kısıtlanmasına neden olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak; mali öngörülebilirliğin sağlanması ve mülkiyet hakkına tecavüzlerin önlenmesi bakımından imar programlarının hazırlanarak yürürlüğe konulması gerektiği değerlendirilmiştir.

Uygulama önerisi: yürürlükteki planlarınızda kamu hizmetine ayrılmış taşınmazların envanterini çıkarın (ada-parsel, alan, malik, tahsis amacı, tahmini bedel). Bu envanteri önceliklendirip beş yıllık programa dönüştürün ve meclis kararıyla yürürlüğe koyun. Programı yıllık kamulaştırma ödeneğiyle eşleştirin; ödeneksiz bir program uygulanamaz. Programa alınamayan parseller için, mevzuatın izin verdiği takas/trampa ve imar hakkı aktarımı gibi araçları değerlendirin.