İş artışı hangi şartlarda ve hangi oranda yapılabilir?

İş artışı; öngörülemeyen bir durum olması, artışın sözleşmeye esas proje içinde kalması ve işin asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması şartlarına bağlıdır. Oran sınırı ise teklif türüne göre değişir.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlıklı 24'üncü maddesinde ve Yapım İşleri Genel Şartnamesinin aynı mahiyetteki 21'inci maddesinde; mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan işin;

- (a) sözleşmeye esas proje içinde kalması,
- (b) idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması

şartlarıyla; anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin %10'una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise %20'sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabileceği düzenlenmiştir.

Uygulamadaki asıl sorun oran değil, şartlardır. "Öngörülemeyen durum" ifadesi; ihale öncesinde bilinebilecek, projede gösterilmesi gereken veya keşif hazırlığında hesaplanabilecek işleri kapsamaz. Proje eksikliğinden veya metraj hatasından doğan artışlar öngörülemeyen durum sayılmaz. Aynı şekilde, sözleşmeye esas projenin dışına çıkan yeni bir imalat iş artışıyla değil, ayrı bir ihaleyle yaptırılmalıdır.

Sayıştay'ın 2018 yılı denetim raporlarından birinde; kurumun ihale işlemleri üzerinde yapılan incelemede iş artışıyla ilgili 4735 sayılı Kanunda öngörülen şartlar gerçekleşmediği halde iş artışlarının yapıldığı tespit edilmiştir.

Uygulama önerisi: her iş artışı onayına, üç soruyu ayrı ayrı cevaplayan kısa bir gerekçe raporu ekleyin, (1) artışa neden olan durum nedir ve neden ihale aşamasında öngörülemezdi, (2) artış sözleşmeye esas proje içinde mi kalıyor, (3) bu işin asıl işten ayrılması teknik/ekonomik olarak neden mümkün değil. Oran hesabını sözleşme bedeli üzerinden yapın ve kümülatif olarak izleyin. Sık iş artışı yapılan bir idarede sorun sözleşme aşamasında değil, proje ve keşif hazırlığındadır; asıl iyileştirmeyi orada yapın.