3/e istisnası kapsamında her alım yapılabilir mi?

İstisnanın sınırı dardır: alım, maddede sayılan kuruluşlardan ve o kuruluşların bizzat ürettiği mal ve hizmetler için yapılabilir; Devlet Malzeme Ofisi bakımından ise ürünün Ana Statüde yer alması gerekir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun "İstisnalar" başlıklı 3'üncü maddesinin (e) bendinde; Kanun kapsamına giren kuruluşların;

- Adalet Bakanlığına bağlı ceza infaz kurumları ve tutukevleri işyurtları kurumları,
- ilgili mevzuatı uyarınca huzurevleri ve yetiştirme yurtları,
- Milli Eğitim Bakanlığına bağlı üretim yapan okullar ve merkezler,
- ilgili Bakanlığa bağlı enstitü ve üretme istasyonları ile Başbakanlık Basımevi İşletmesi

tarafından bizzat üretilen mal ve hizmetler için anılan kuruluşlardan; Devlet Malzeme Ofisi Ana Statüsünde yer alan mal ve hizmetler için Devlet Malzeme Ofisi Genel Müdürlüğünden yapılacak alımların Kanundan istisna olduğu düzenlenmiştir.

İki ölçüte özellikle dikkat edin:

- "Bizzat üretilen" olması. Sayılan kuruluşun piyasadan temin edip sattığı bir ürün bu kapsamda değildir; üretimin o kuruluş tarafından yapılmış olması gerekir.
- Kuruluş listesi kapalıdır. Maddede sayılmayan bir kamu kurumundan yapılan alım, "kamudan alım" olduğu gerekçesiyle istisna kapsamına giremez.

İstisna kapsamına girmeyen bir alımın bu bende dayandırılması; ihale usullerinin, yeterlik değerlendirmesinin ve rekabetin tümüyle devre dışı bırakılması sonucunu doğurur. Bu nedenle istisna gerekçesinin belgeyle ortaya konulması gerekir.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; belediyenin ihale usullerine uygun olarak temin etmesi gereken alımlarını, gerekli şartları sağlamadığı halde 4734 sayılı Kanunun 3'üncü maddesinin (e) bendi kapsamında aldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak; bu alımların gerekli kriterleri sağlamadığından ihale yoluyla temin edilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: 3/e kapsamında yapacağınız her alımın onay belgesine iki belgeyi ekleyin, alımın yapılacağı kuruluşun maddede sayılanlardan olduğunu gösteren dayanak ve ürünün o kuruluşça bizzat üretildiğini (DMO'da ise Ana Statü kapsamında olduğunu) gösteren belge. Yıl içinde bu kapsamda yaptığınız alımların listesini çıkarıp gözden geçirin; istisnanın kapsamı, uygulamada sanıldığından çok daha dardır.