Eksik imalat için hakedişten kesinti yapmak zorunda mıyız?

Eksik imalatlar ya tamamlattırılmalı ya da bedelleri hakedişten kesilmeliydi. Yapılmayan bir imalatın bedelinin ödenmesi, doğrudan kamu zararıdır.

4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun "Yasak fiil veya davranışlar" başlıklı 25'inci maddesinde sözleşmenin uygulanması sırasındaki yasak fiil ve davranışlar sayılmış; maddenin (c) bendinde sözleşme konusu işin yapılması veya teslimi sırasında hileli malzeme, araç veya usuller kullanılması, fen ve sanat kurallarına aykırı, eksik, hatalı veya kusurlu imalat yapılması yasak fiil ve davranışlar arasında gösterilmiştir.

Bu tespit edildiğinde izlenecek yol bellidir: kontrol teşkilatı eksikliği tutanakla belirler, yükleniciye süre vererek tamamlatır; tamamlanmazsa bedeli hakedişten kesilir ve gerektiğinde sözleşmenin feshi ile yasaklama süreci işletilir. Muayene ve kabul komisyonu, dokümandaki imalat listesiyle sahadaki durumu karşılaştırmakla yükümlüdür; kabul tutanağı bu karşılaştırmanın belgesidir.

Sayıştay'ın 2023 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediye şirketinde yapılan incelemede hizmet alımı yöntemiyle yapılan inşaat işinde eksik imalatlar bulunduğu, buna rağmen eksiklerin tamamlattırılmadığı veya hakedişlerden kesinti yapılmadığı tespit edilmiştir. Yerinde yapılan denetimde, ihale ekindeki teknik şartname ve benzeri belgelerde yer alan imalatların bir kısmının eksik yapıldığı, bir kısmının ise hiç yapılmadığı görülmüştür.

Aynı bulguda ikinci ve daha temel bir aykırılık da yer almaktadır: şirketin, kiraladığı parklarda yeni bina inşaatları veya restorasyonları yaptığı, ancak bunları yapım ihalesi yerine mal ve hizmet işleri olarak ihale ettiği tespit edilmiştir. İşin türünün yanlış belirlenmesi; yapım işlerine özgü uygulama projesi, yapı denetimi, kontrol teşkilatı, hakediş, geçici-kesin kabul ve teminat düzeninin hiç işlememesi sonucunu doğurur. Eksik imalatların fark edilmemesinin asıl nedeni de çoğu kez budur.

Uygulama önerisi: işin türünü (mal / hizmet / yapım) sözleşme öncesinde doğru belirleyin; inşaat, tadilat ve restorasyon işleri yapım işidir. Yapım işlerinde kontrol teşkilatı görevlendirmesini yazılı yapın, ataşman ve yeşil defter düzenini kurun ve hakedişi bu belgelere dayandırın. Muayene ve kabul aşamasında teknik şartnamedeki imalat listesini madde madde işaretleyen bir kontrol formu kullanın; eksik kalan her satır için ya tamamlatma ya kesinti kararı yazılsın.