İdari para cezasını yanlış kişiye keserek dava kaybedersek ne olur?

İki ayrı sonuç doğuyor: ceza tahsil edilemiyor ve idare gereksiz yere yargılama giderine katlanıyor. Sayıştay bu giderin sorumlulara rücu edilmesini öngörmektedir.

3194 sayılı İmar Kanununun 42'nci maddesinde; imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı maddede belirtilen idari müeyyidelerin uygulanacağı düzenlenmiştir. Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan yapılar bu kapsamdadır.

Maddedeki "sorumlular" ifadesi belirleyicidir. İmar mevzuatına aykırılıkta sorumluluk; yapı sahibi, yapı müteahhidi, şantiye şefi ve proje müellifi gibi kişiler arasında üstlenilen sorumluluğa göre ayrı ayrı doğar. Cezanın muhatabı, tapu kaydındaki malik olabileceği gibi aykırı yapıyı fiilen inşa eden kişi de olabilir. Muhatap doğru tespit edilmeden kesilen ceza, yetki ve sebep yönünden sakat olur ve idari yargıda iptal edilir.

İptalin mali sonucu şudur: idare, karşı taraf lehine hükmedilen vekalet ücreti ve yargılama giderlerini öder; kesilen ceza da tahsil edilemez. Yani hem gelir kaybı hem gider doğar.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; belediye encümenince uygulanan idari para cezalarının muhatabının hatalı belirlenmesi nedeniyle mahkemece iptal edilen encümen kararları sonucunda idarenin yargılama giderlerine katlandığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak; idareyi gereksiz yere vekalet ücreti ödemek durumunda bırakan sorumlulara bu tutarların rücu edilmesi ve Kanuna aykırı yapıyı inşa eden yapı sahibinin araştırılarak idari para cezasının ilgili kişiye kesilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: encümene sevk edilen her dosyada, ceza teklifinden önce muhatap araştırma tutanağı bulunsun, tapu kaydı, yapı ruhsatı ve eklerindeki müteahhit/şantiye şefi bilgisi, yerinde tespit tutanağı, kiracı/malik beyanı. Yapıyı fiilen inşa edenin farklı olduğu durumlarda bunu tutanakla belgeleyin. On iş günü süresini kaçırmamak için tespit tutanağının encümene sevk tarihini takip listesine alın; süre baskısı, muhatabın araştırılmadan karar alınmasının en yaygın nedenidir. Aleyhe sonuçlanan davaları dönemsel olarak analiz edip iptal gerekçelerini süreç düzeltmesine dönüştürün.