Belediye, vakfa demirbaş hibe edebilir mi?

Bu şekliyle mümkün değil. Belediyeler dernek ve vakıflarla ilişkilerini yardım yoluyla değil, ortak hizmet projesi çerçevesinde kurabilir; vakfın kendi ihtiyacını karşılamaya yönelik doğrudan hibe kamu zararı doğurur.

Önce iki hükmü birlikte okumak gerekiyor. 5018 sayılı Kanunun "Bütçelerden yardım yapılması" başlıklı 29'uncu maddesinde; gerçek veya tüzel kişilere kanunda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde dayanağı olmadan kamu kaynağı kullandırılamayacağı, yardımda bulunulamayacağı veya menfaat sağlanamayacağı; ancak genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde öngörülmüş olmak kaydıyla kamu yararı gözetilerek dernek, vakıf, birlik ve benzeri teşekküllere yardım yapılabileceği düzenlenmiştir.

Ancak 5393 sayılı Belediye Kanununun "Diğer kuruluşlarla ilişkiler" başlıklı 75'inci maddesinin üçüncü fıkrasında; 5018 sayılı Kanunun 29'uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesi ile 5253 sayılı Dernekler Kanununun 10'uncu maddesinin belediyeler, il özel idareleri, bağlı kuruluşları ve bunların üyesi oldukları birlikler ile ortağı oldukları Sayıştay denetimine tabi şirketler için uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır. Yani belediyeler, "bütçesinde öngörmek kaydıyla yardım yapabilecek" idareler arasında yer almaz.

Belediyelere açık olan yol, aynı maddenin (c) bendindeki ortak hizmet projesidir: belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak, görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, kamu yararına çalışan dernekler, Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınmış vakıflar ve 5362 sayılı Kanun kapsamındaki meslek odaları ile ortak hizmet projeleri yürütebilir. Buradaki şartlar önemlidir: karşı tarafın statüsü, meclis kararı, yazılı anlaşma ve projenin belediyenin görev alanına girmesi.

Sayıştay 7. Dairesinin 12.03.2020 tarihli, 389 sayılı kararında (120 sayılı ilamın 26'ncı maddesi); bazı dayanıklı taşınır malların bir vakfa hibe edilmesi incelenmiş, taşınırların temin edilip doğrudan hibe edilerek kayıtlardan düşüldüğü ve bu işlemlerin vakfın kendi ihtiyaçlarını karşılama mahiyetinde olduğu belirtilerek kamu zararı meydana geldiği tespit edilmiştir. Ancak savunmalarda, hibe edilen dayanıklı taşınırların taşınır işlem fişiyle yeniden belediyenin taşınır kayıtlarına alındığı ve aynı gün muhasebe kayıtlarına işlendiği bildirildiğinden, Daire ilişilecek husus kalmadığına karar vermiştir.

Kararın son kısmı ayrıca önemli bir mesaj taşıyor: zarar sorgu aşamasında fiilen giderilirse tazmin hükmü kurulmayabiliyor. Bu, hatalı işlemi fark ettiğinizde geri dönüşün mümkün olduğu anlamına gelir.

Uygulama önerisi: dernek ve vakıflarla ilişkilerinizi "yardım" değil protokol üzerinden kurun; protokolde projenin adı, belediyenin hangi görev alanına girdiği, tarafların katkısı ve verilen malzemenin mülkiyetinin belediyede kalacağı (tahsis/kullandırma) açıkça yazılsın. Verilen dayanıklı taşınırları kayıtlardan düşmeyin; zimmet/tahsis yöntemiyle izlemeye devam edin. Karşı tarafın "kamu yararına çalışan dernek" veya "vergi muafiyeti tanınmış vakıf" statüsünü belgeyle teyit etmeden protokol imzalamayın.