Kayıtlarda görünmeyen banka hesabı ne gibi sonuç doğurur?

Sonucu ağırdır: mali tablolar eksik ve güvenilmez hale gelir; ayrıca defter tutma yükümlülüğü ihlal edilmiş olur.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun "Defter tutma ve envanter" başlıklı 64'üncü maddesinin birinci fıkrasında; her tacirin ticari defterleri tutmak ve defterlerinde mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorunda olduğu belirtilmiştir. Aynı maddenin beşinci fıkrasında ise bu Kanuna tabi gerçek ve tüzel kişilerin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümlerine de uyacakları düzenlenmiştir.

Muhasebe tarafında banka hesapları 102 Banka Hesabında izlenir. Bu hesap, işletmenin nakit varlığının en önemli kalemidir ve mali tabloların doğruluğu doğrudan bu hesabın eksiksizliğine bağlıdır.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediye personel şirketi adına açılmış ve yıl içinde birçok işlem görmüş bir banka hesabının, 102 Banka Hesabında ve dolayısıyla mali tablolarda izlenmediği tespit edilmiştir. Denetimde, vadesiz Türk Lirası hesabının açıldığı ve aktif olarak kullanıldığı halde şirket defterlerinde yer almadığı, dolayısıyla mali tabloların eksik bilgi içerdiği belirlenmiştir. Sonuç olarak, mali tablolarda yer almayan banka hesabının muhasebe kayıtlarının yapılarak 102 Banka Hesabının doğru ve güvenilir bilgi vermesinin sağlanması gerektiği ifade edilmiştir.

Bu tür bir eksikliğin ayrıca ciddi bir iç kontrol boyutu vardır: kayıt dışı bir hesap üzerinden yapılan tahsilat ve ödemeler hiçbir onay ve mutabakat sürecinden geçmez.

Uygulama önerisi: yılda en az iki kez banka mutabakatı yapın ve tüm bankalardan hesap listesi (teyit mektubu) isteyin; gelen listeyi 102 hesabın alt hesaplarıyla karşılaştırın. Hesap açma ve kapatma yetkisini yazılı bir yetki yönergesine bağlayın; yeni hesap açıldığında muhasebe birimine bildirilmesini zorunlu kılın. Aynı kontrol, belediyelerde de 102 hesap için uygulanmalıdır.