Yapım işini mal veya hizmet alımı olarak ihale edebilir miyiz?

İki ayrı sorun birlikte doğmuştur: işin niteliğine uygun olmayan ihale türü seçilmesi ve eksik imalata rağmen kesinti ile yaptırım uygulanmaması.

İhale türü, işin niteliğine göre belirlenir. Bina inşaatı ve restorasyon, tanımı gereği yapım işidir; mal veya hizmet alımı olarak ihale edilmesi, yapım işlerine özgü teknik şartname, proje, metraj, hakediş, muayene-kabul ve teminat düzeninin uygulanmaması sonucunu doğurur. Bu da eksik imalatın tespitini ve kesintiyi fiilen imkansızlaştırır.

Eksik imalat bakımından ise 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 25'inci maddesinde yasak fiil ve davranışlar sayılmıştır. Maddenin (c) bendinde; sözleşme konusu işin yapılması veya teslimi sırasında hileli malzeme, araç veya usuller kullanmak, fen ve sanat kurallarına aykırı, eksik, hatalı veya kusurlu imalat yapmak; (f) bendinde ise mücbir sebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdünü yerine getirmemek bu kapsamda sayılmıştır.

Yasak fiil ve davranışların sonucu ağırdır: sözleşmenin feshi, teminatın gelir kaydedilmesi ve ihalelerden yasaklama gündeme gelebilir.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediye şirketinin kiraladığı parklarda yeni bina inşaatları veya restorasyonlar yaptığı ancak bunları yapım ihalesi yerine mal ve hizmet işleri olarak ihale ettiği tespit edilmiştir. Yerinde yapılan denetimde, ihale ekindeki teknik şartname vb. belgelerde yer alan imalatların bir kısmının eksik yapıldığı, bir kısmının ise hiç yapılmadığı görülmüştür. Sonuç olarak, eksik imalatlara ilişkin kesinti ve diğer yaptırımların uygulanmasıyla ilgili sürecin işletilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: işin türünü belirlerken çıktıya bakın; bir yapı üretiliyor veya mevcut yapıda kalıcı değişiklik yapılıyorsa yapım işidir. Yapım işlerinde metraj, ataşman ve yeşil defter tutun; muayene-kabul öncesinde yerinde kontrol yapıp eksikleri tutanağa bağlayın ve hakedişten düşün.