İhalede fiyat dışı unsur belirleyebilir miyiz, sınırı ne?

Mümkündür. Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin fiyat dışı unsurlar da dikkate alınarak belirlenmesi kanunla öngörülmüştür; önemli olan bu unsurların dokümanda önceden ve ölçülebilir biçimde düzenlenmesidir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Temel ilkeler" başlıklı 5'inci maddesinde idarelerin; saydamlığı, rekabeti, eşit muameleyi, güvenirliği, gizliliği, kamuoyu denetimini, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasını ve kaynakların verimli kullanılmasını sağlamakla sorumlu olduğu belirtilmiştir.

Kanunun "İhalelerin karara bağlanması ve onaylanması" başlıklı 40'ıncı maddesinde; ihalenin ekonomik açıdan en avantajlı teklifi veren isteklinin üzerinde bırakılacağı, bu teklifin sadece fiyat esasına göre veya fiyat ile birlikte işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer gibi fiyat dışındaki unsurlar da dikkate alınarak belirleneceği; fiyat dışı unsurların dikkate alınacağı ihalelerde bu unsurların parasal değerleri veya nispi ağırlıklarının ihale dokümanında belirleneceği düzenlenmiştir.

Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği'nin "Ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi" başlıklı 61'inci maddesinde aynı esas tekrarlanmış; "Fiyat dışı unsurlar ve bu unsurlara yönelik düzenleme" başlıklı 62'nci maddesinde ise ayrıntı verilmiştir: işin özelliği göz önünde bulundurularak işletme ve bakım maliyeti, maliyet etkinliği, verimlilik, kalite ve teknik değer, süre gibi unsurlar fiyat dışı unsur olarak belirlenebilir. Bu unsurların parasal değerleri veya nispi ağırlıkları ile hesaplama yöntemi ve değerlendirmenin yapılabilmesi için sunulacak belgeler idari şartnamede açıkça belirtilir.

Sayıştay 5. Dairesinin 16.03.2023 tarihli, 591 sayılı Kararında (150 sayılı İlamın 25'inci maddesi) bir bakım-onarım yapım işi ihalesinde fiyat dışı unsur düzenlemesinin mevzuata aykırı uygulandığı iddiası incelenmiştir. Daire; fiyat dışı unsurların belirlenmesinin idarenin takdirine bırakılmış olduğunu, teklif fiyatlarıyla birlikte fiyat dışı unsurlar dikkate alınarak ekonomik açıdan en avantajlı teklif sahibinin belirlenmesine yönelik idari şartname düzenlemelerinin yapılmasının mümkün bulunduğunu belirterek, uygulamanın mevzuata uygun olduğu sonucuna varmış ve ilişilecek husus bulunmadığına karar vermiştir.

Dikkat edilecek noktalar: unsurlar işin özelliğiyle ilgili olmalı, ağırlıkları ve hesaplama yöntemi şartnamede yazılmalı, değerlendirmede kullanılacak belgeler önceden sayılmalıdır. Bunlar eksikse takdir yetkisi keyfiliğe dönüşür ve rekabetin zedelendiği tartışması başlar.