Bir imalatın iki ayrı pozdan ödenmesi her zaman mükerrer midir?

Değerlendirme, poz tariflerinin ve fiilen yapılan imalatın karşılaştırılmasıyla yapılır. Aynı adı taşıyan iki imalat her zaman aynı iş değildir; bu nedenle mükerrerlik iddiası somut olarak incelenir.

Birim fiyat sözleşmelerde ödemenin dayanağı bellidir. Sözleşmenin ilgili maddesinde; sözleşmenin birim fiyat sözleşme olduğu ve ihale dokümanındaki ön ve/veya kesin projelere, mahal listelerine ve birim fiyat tariflerine dayalı olarak, birim fiyat teklif cetvelindeki her bir iş kaleminin miktarı ile teklif edilen birim fiyatların çarpımı sonucu bulunan tutarların toplamı üzerinden akdedildiği belirtilir.

Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin "Geçici hakediş raporları" başlıklı 39'uncu maddesinin birinci fıkrasında iki önemli kural yer alır: "(b) Sözleşme eki birim fiyat teklif cetvelinde herhangi bir iş kaleminin öngörülmüş ve birim fiyatının gösterilmiş olması yükleniciye, mutlaka o nev'i işi yapma hakkını vermez. (c) Yüklenicinin yaptığı işler ile ihzarattan doğan alacakları, metrajlara göre hesaplanarak, kesin ödeme niteliğinde olmamak ve kazanılmış hak sayılmamak üzere geçici hakediş raporlarıyla ödenir. Metrajlar, yeşil defter ve eklerinde gösterilir."

Buna göre ödeme; projeler ve birim fiyat tariflerine göre yapılan işlerin, yeşil defterdeki metrajlarla teklif cetvelindeki fiyatların çarpılması suretiyle yapılır.

Sayıştay 4. Dairesinin 30.01.2025 tarihli, 343 sayılı Kararında (66 sayılı İlamın 2'nci maddesi) bir yapım işinde bazı iş kalemlerinin tarifi kapsamında yer alan ve ödemesi yapılan imalatların başka iş kalemleri üzerinden tekrar ödendiği iddiası incelenmiştir.

Daire, yazılı ve sözlü savunmaları değerlendirerek pozları tek tek karşılaştırmıştır. Örneğin "demir yüzeylere iki kat antipas, iki kat sentetik boya yapılması" pozunun kapsamında yer aldığı için ayrıca ödenmemesi gerektiği ileri sürülen antipas boya imalatının, "demir yüzeylere korozyona karşı iki kat antipas boya yapılması" pozu üzerinden ayrıca ve farklı bir uygulama olarak yapıldığı belirlenmiş; dolayısıyla bu poz için yapılan ödemenin mükerrerlik teşkil etmediği ve mevzuata uygun olduğu sonucuna varılarak ilişilecek husus bulunmadığına karar verilmiştir.

Bu karardan çıkarılacak ders, belge tutmanın değeridir: hangi imalatın nerede, hangi yüzeyde ve hangi kapsamda yapıldığı yeşil defter, metraj ve ataşman ile gösterilebiliyorsa mükerrerlik iddiası karşılanabilir. Gösterilemiyorsa, poz tarifleri arasındaki benzerlik tek başına fazla ödeme değerlendirmesine yol açar. Bu nedenle benzer adlı pozların uygulandığı mahalleri ataşman krokilerinde ayrı ayrı işaretlemenizi öneririm.