Sattığımız taşınmazı kayıtlardan hangi değerle çıkarmalıyız?

Doğru değil. Varlık hesabından düşülmesi gereken tutar kayıtlı değerdir; satış bedeli ile kayıtlı değer arasındaki fark ayrıca gelir veya gider olarak kaydedilir.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'nin 25 Maddi Duran Varlıklar hesap grubuna ilişkin maddelerinde, taşınmaz satışlarında yapılacak muhasebe kayıtları düzenlenmiştir. Buna göre; kayıtlı değer ile satış bedeli arasındaki olumlu fark 600 Gelirler Hesabında, olumsuz fark ise 630 Giderler Hesabında gösterilir.

Doğru kayıt mantığı şudur: varlık hesabından çıkan tutar, o varlığın defterdeki değeridir. Satıştan elde edilen bedelin bu değeri aşan kısmı bir kazanç, altında kalan kısmı ise bir zarardır. Satış bedelinin tamamının varlık hesabından düşülmesi, hem varlık hesabını hem de gelir hesabını olduğundan düşük gösterir.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde bu hatanın büyüklüğü somut olarak ortaya konmuştur: kayıtlı değeri 156.180.402,22 TL olan toplam 50 adet arsanın satış işleminin muhasebeleştirilmesinde, kayıtlı değerin değil satış değerinin tamamı olan 611.940.775,63 TL'nin 250 Arazi ve Arsalar Hesabına alacak kaydedildiği; kayıtlı değer ile satış değeri arasındaki 455.760.373,41 TL'lik olumlu fark için ise gelir kaydı yapılmadığı belirlenmiştir.

Sonuç olarak raporda; bu uygulamanın 250 Arazi ve Arsalar Hesabı ile 600 Gelirler Hesabının 455.760.373,41 TL eksik görünmesine neden olduğu, kurum tarafından taşınmaz envanterinin sağlıklı çıkarılması, muhasebe ile taşınmaz bilgi sisteminin entegrasyonunun sağlanması ve satışı yapılan taşınmazların kayıtlı değerleri üzerinden kayıtlardan çıkarılması gerektiği belirtilmiştir.

Bu hatanın kökeninde çoğu zaman envanter sorunu vardır: satılan parselin kayıtlı değeri bilinmediği için satış bedeli kullanılır. Bu nedenle önce parsel bazlı taşınmaz envanterini kayıtlı değerleriyle birlikte oluşturmak, sonra satış kaydını buna dayandırmak gerekir.