Pazarlık usulüyle ihale yapabilmek için hangi şartlar gerekiyor?

Doğru değil. Pazarlık istisnai bir usuldür ve "acele" nitelemesi tek başına yeterli değildir; aceleliğin kaynağının da belirli özellikleri taşıması gerekir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun "Temel ilkeler" başlıklı 5'inci maddesinde; "Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Diğer ihale usulleri Kanunda belirtilen özel hallerde kullanılabilir" denilmiştir. Yani pazarlık usulü kural değil, istisnadır.

Kanun'un 21'inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde bu istisnanın şartı şöyle belirlenmiştir: "Doğal afetler, salgın hastalıklar, can veya mal kaybı tehlikesi gibi ani ve beklenmeyen veya idare tarafından önceden öngörülemeyen olayların ortaya çıkması üzerine ihalenin ivedi olarak yapılmasının zorunlu olması."

Bir durumun bu bent kapsamında "idarece öngörülemeyen olay" sayılabilmesi için; olayın öngörülemez, olağan dışı olması ve idarenin kendi kusurundan kaynaklanmaması gerekir. Planlamanın geciktirilmesi, ödeneğin geç kullanılması veya ihale sürecine geç başlanması bu tanıma girmez; bunlar idarenin kendi eyleminden doğan aceleliklerdir.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde, 21'inci maddenin (b) bendinde öngörülen şartlar oluşmadığı halde mal ve hizmet alımları ile yapım işi ihalelerinin pazarlık usulüyle yapıldığı tespit edilmiş; sonuç olarak kaynakların verimli kullanılması ve kamu yararının korunması amacıyla gerekli şartlar oluşmadan ihalelerin istisnai bir usul olan pazarlık usulüne göre yapılmaması için gerekli dikkat ve özenin gösterilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

Pratik öneri: pazarlık kararı alırken "öngörülemezlik" gerekçesini olayın tarihini, ortaya çıkışını ve idarenin bilgisi dışında olduğunu gösterecek belgelerle destekleyin. Bu belgeleri üretemiyorsanız, o iş için pazarlık usulü uygun değildir. Yıllık ihale takvimi kurmak, aceleliklerin büyük kısmını baştan ortadan kaldırır.