İhale Teminat Hesabındaki nakdi teminatları vadeli hesapta değerlendirmek...

Teknik olarak mümkündür, ancak bu konuda idarenizin dikkat etmesi gereken iki ayrı boyut var: nakit yönetimi/mevzuat boyutu ve teminatın mülkiyeti boyutu.

1. Nakit yönetimi açısından; evet, atıl bırakmak yerine değerlendirilmesi gerekir

Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği'nin 5'inci maddesi, genel bütçe kapsamı dışındaki idareleri (belediyeler dahil) "kendi bütçeleri veya tasarrufları altında bulunan her türlü mali kaynaklarını" kamu sermayeli bankalarda vadesiz ve/veya vadeli mevduat gibi araçlarla değerlendirmekle yükümlü tutmaktadır. Nakit teminatlar da tahsil edildiği andan itibaren idarenin banka hesabında bulunan, idarenin tasarrufu altındaki bir nakit varlıktır; bu nedenle söz konusu Yönetmelik kapsamı dışında tutulması için bir gerekçe yoktur. Nitekim bir Sayıştay Dairesi kararında da açıkça belirtildiği üzere, idareler mali kaynaklarını kamu bankalarında bir hesapta tutmakla yükümlü olmakla birlikte "bu hesabın vadeli ya da vadesiz olması konusunda herhangi bir zorunluluk veya kısıtlama bulunmamaktadır" Yani vadeli hesaba bağlamak idarenin tercihine bırakılmış, mevzuata uygun bir uygulamadır. Sayıştay denetiminde de idarenin elindeki nakdin, kısa vadeli ihtiyacı aşan kısmının vadesiz hesapta atıl bekletilmesi, "faiz gelirinden mahrum kalınması" gerekçesiyle bulgu konusu yapılabilmektedir.

(Platformumuzda daha önce cevapladığımız, aynı ilkeyi ele alan iki ilişkili soru: "Nakit yönetimi ve atıl kaynakların değerlendirilmesi nasıl yapılmalı?" ve "Belediyenin kasadaki/banka hesabındaki parası hiç vadeye yatırılmıyorsa faiz geliri kaybı nasıl oluşur?" Bu ikisine bakmanızı öneririm, orada Kamu Haznedarlığı Yönetmeliği'nin araç listesi ve nakit akış planlaması önerileri detaylı anlatılmıştır.)

2. Teminatın mülkiyeti açısından kritik fark burada

Buradaki soru, önceki iki soru-cevaptan farklı bir hassasiyet taşıyor: o ikisinde konu idarenin kendi parasıydı, burada ise nakit teminat isteklinin/yüklenicinin malıdır; idare bunu sadece ihalenin/sözleşmenin güvencesi olarak emaneten elinde tutmaktadır. Nitekim Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği'nin 257 ve 320'nci maddeleri, alınan nakit teminatların "330 Alınan Depozito ve Teminatlar" (1 yıla kadar vadeli) veya "430 Alınan Depozito ve Teminatlar" (1 yıldan uzun vadeli) hesaplarında, yani bilançoda idarenin öz kaynağı değil bir emanet/pasif kalemi olarak izlenmesini öngörür. (Bu vade sınıflandırmasının doğru yapılması ayrıca önemlidir. Sayıştay'ın yakın tarihli bir bulgusunda, bir büyükşehir belediyesinde teminatların vadesine bakılmaksızın hepsinin kısa vadeli hesapta tutulduğu, oysa önemli bir kısmının bir yıldan uzun vadeli olması gerektiği tespit edilmiştir; teminatı vadeli hesaba bağlarken bu 330/430 ayrımını da gözden geçirmenizde fayda var.)

Bu emanet niteliği şu sonucu doğurur: teminatın anaparası kesinlikle isteklinin/yüklenicinindir ve şartlar oluştuğunda (ihalenin sonuçlanması, kesin kabul vb.) aynen iade edilmek zorundadır. Vadeli hesapta değerlendirilmesi durumunda ortaya çıkacak nema/faiz için ise mevzuatımızda açık ve tartışmasız bir hüküm bulunmamaktadır. KİK'te, ilgili yönetmeliklerde ve taradığım Sayıştay karar/bulgu arşivlerinde "teminat nemalandırılırsa nema idareye mi, teminat sahibine mi aittir" sorusuna doğrudan cevap veren bir düzenleme veya karar bulunmamaktadır. Bu boşluk pratikte önemlidir, çünkü nemayı idare geliri olarak bütçeye kaydetmek, esasen başkasının parasının getirisine el konulması anlamına gelebilir ve bu yönüyle haksız iktisap tartışmasına açıktır.

Önerim:
1. Nakit teminatları vadeli hesaba bağlamadan önce, ihale/sözleşme dokümanlarınızda (idari şartname, sözleşme) nema konusunda bir hüküm olup olmadığını kontrol edin, bazı idareler şartnameye "teminatın nemalandırılması halinde nema idareye ait olacaktır" ya da tam tersi bir hüküm koyar. Hüküm varsa uygulama nettir.
2. Şartnamede hüküm yoksa, mali hizmetler biriminizin bu kararı tek başına almak yerine hukuk biriminizden yazılı görüş almasını öneririm, çünkü emanet niteliğindeki bir varlığın nemasının idareye gelir kaydedilmesi, teminat sahibi tarafından itiraza açık bir işlemdir.
3. Hangi karar verilirse verilsin, teminat anaparasını ve varsa nemayı ayrı izleyin (muhasebe kaydında karışmasın); iade anında hangi tutarın teminat, hangi tutarın (varsa idareye bırakılan) nema olduğu tartışmasız olmalı.
4. Vadeye bağlarken 330/430 hesap ayrımını (yukarıdaki Sayıştay bulgusundaki gibi) teminatın gerçek vadesine göre doğru yapın, tamamını tek hesapta izlemeyin.