Araç Zorunlu Trafik Sigortasının İhalesiz Doğrudan Temin ile Alınması

Hayır, ihalesiz alınamaz; zorunlu mali sorumluluk sigortası da dahil olmak üzere sigorta hizmetleri 4734 sayılı Kanun'un hizmet tanımına girer ve idarenin doğrudan temin eşiğinin altında kalmadığı sürece ihale usulüyle temin edilmesi gerekir. Sayıştay denetiminde bu usul hatası doğrudan tespit edilmiştir.

Denetim tespiti şöyledir:

"İdarenin mülkiyetindeki araçlar için Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası alımının ihale yapılmaksızın doğrudan temin yöntemi ile gerçekleştirildiği tespit edilmiştir."

4734 sayılı Kanun'un hizmet tanımı sigortayı açıkça kapsamaktadır:

"...Hizmetler alanı; bakım ve onarım, taşıma, haberleşme, sigorta, araştırma ve geliştirme, muhasebe, piyasa araştırması ve anket, danışmanlık, tanıtım, basım ve yayım, temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, toplantı, organizasyon, sergileme, koruma ve güvenlik, mesleki eğitim, fotoğraf, film, fikri ve güzel sanat, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmetler ile yazılım hizmetlerini, taşınır ve taşınmaz mal ve hakların kiralanmasını ve benzeri diğer hizmetleri kapsamaktadır."

Kamu İhale Genel Tebliği bu konuyu ayrıca ve özel olarak düzenlemiştir:

"...sigorta hizmetlerinin, 4734 sayılı Kanun'un 4'üncü maddesindeki hizmetler kapsamında yer aldığından anılan Kanun'a göre ihale edilmesi gerektiği, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu uyarınca yaptırılması zorunlu olan Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası ihalelerinde, idarelerin araç sayısı ve plaka numaralarını belirtmek zorunda oldukları ve isteklilerin idari şartnamede yer alan araç sayısı, aracın kayıtlı olduğu il ve aracın hasarsızlık oranını dikkate alarak teklif vereceği açık bir şekilde belirtilmiştir."

Analiz:
(1) Tebliğ'in sigorta ihalesine özgü ayrıntılı kurallar (araç sayısı, plaka, il, hasarsızlık oranı bildirimi) getirmiş olması, sigortanın "basit, standart bir alım" değil, idarece özenle ihaleye hazırlanması gereken bir hizmet olduğunu göstermektedir; bu ayrıntı düzeyi doğrudan temin usulüyle bağdaşmaz.
(2) İhale usulünün temel ilkeleri (saydamlık, rekabet, eşit muamele) sigorta hizmetinde de geçerlidir; doğrudan temin ile tek bir acenteden alınan teklif, farklı sigorta şirketlerinin rekabetçi fiyat sunma imkanını ortadan kaldırır.
(3) Zorunlu trafik sigortası her araç için tekrarlayan, öngörülebilir ve yıllık bütçelenen bir gider kalemidir; bu öngörülebilirlik, idarenin yıl başında toplu ve ihaleli bir sigorta alımı planlamasını hem mümkün hem de gerekli kılar.
(4) Doğrudan temin genellikle acil veya küçük tutarlı ihtiyaçlar için istisnai bir yöntemdir; araç filosunun tamamını kapsayan bir sigorta poliçesi, bu istisnai niteliğe uymayan, düzenli ve planlanabilir bir harcamadır.

Yapılacaklar:
1. Araç filosu zorunlu trafik sigortası, yıl başında toplu olarak ihaleye çıkarılmalı, doğrudan temin uygulamasına son verilmelidir.
2. İhale şartnamesi, Kamu İhale Genel Tebliği'nin öngördüğü araç sayısı, plaka listesi, kayıtlı il ve hasarsızlık oranı bilgilerini eksiksiz içermelidir.
3. Geçmişte doğrudan temin yoluyla yapılan sigorta alımlarının bedelleri, ihale usulüyle alınmış olsaydı oluşacak rekabetçi fiyatla karşılaştırılarak olası kamu zararı değerlendirilmelidir.
4. Mali hizmetler birimi, yıllık bütçe planlamasında sigorta giderini ihale takvimine önceden dahil etmelidir.

Uygulama önerisi: Destek hizmetleri müdürlüğü, her yıl aralık ayında bir sonraki yılın araç sigortası ihalesini hazırlayıp yıl başından önce sonuçlandırmalı, doğrudan temine gerek kalmamasını sağlamalıdır. Kural budur: zorunlu trafik sigortası dahil tüm sigorta hizmet alımları, doğrudan temin eşiğinin üzerinde kaldığı sürece 4734 sayılı Kanun'a göre ihale usulüyle temin edilir.