İhaleli Altyapı İşlerinde Kazı Ruhsat Harcının Yüklenici Yerine İdare Bütçesinden Ödenmesi

Hayır, doğru değildir. Kazı ruhsat harcı ve keşif bedeli gibi vergi, resim ve harç niteliğindeki giderler, Kamu İhale Kurumu'nun Tip Sözleşmesi gereği sözleşme bedeline zaten dahildir ve bu nedenle yüklenici tarafından karşılanması gerekir; idarenin bunları ayrıca üstlenmesi hem mevzuata aykırıdır hem de yükleniciye haksız bir kazanç sağlar. Sayıştay denetiminde bu uygulama doğrudan tespit edilmiştir.

Denetim tespiti şöyledir:

"İdare tarafından ihaleli olarak yaptırılan alt yapı çalışmalarına ilişkin 'kazı ruhsat harcı ve keşif bedelinin' ilgili belediyeye yükleniciler tarafından ödenmesi gerekirken İdare bütçesinden ödendiği görülmüştür."

Tip Sözleşme hükmü bu giderlerin kime ait olduğunu açıkça düzenlemiştir:

"Taahhüdün yerine getirilmesine ilişkin her türlü vergi, resim, harç, yapı kullanım izin belgesi giderleri vb. giderler ile ulaşım, sözleşme kapsamındaki her türlü sigorta giderleri sözleşme bedeline dahildir."

4735 sayılı Kanun da idarenin sözleşme dokümanındaki şartlara aykırı bir uygulama içine giremeyeceğini vurgulamaktadır:

"...bu Kanuna göre düzenlenecek sözleşmelerde, ihale dokümanında yer alan şartlara aykırı hükümlere yer verilemeyeceği..."

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ise altyapı kazı izni harcının mükellefini ayrıca tanımlamıştır: harcın mükellefi, altyapı kazı izni talebinde bulunan taraftır; bu da somut olayda yükleniciden başkası değildir.

Analiz:
(1) Sözleşme bedeli teklif aşamasında yüklenici tarafından, tüm vergi/resim/harç yükümlülükleri kendisine ait olacak şekilde hesaplanır; idare bu giderleri sonradan üstlenirse, yüklenici aslında teklif fiyatına dahil ettiği bir maliyeti bir daha ödemeden, idareden ikinci kez karşılanmış olur.
(2) Bu durum, ihaleye teklif veren diğer isteklilere karşı da haksızlık yaratır; çünkü ihalede rekabet, tüm isteklilerin aynı maliyet kalemlerini teklif fiyatına dahil ettiği varsayımı üzerine kuruludur.
(3) "İşin aksamaması" gerekçesi, mevzuata aykırı bir ödemeyi meşrulaştırmaz; idare, ruhsat harcının yüklenici tarafından zamanında ödenmesini sözleşme şartı ve iş programı takibiyle sağlayabilir.
(4) Bu tür bir uygulamanın süreklilik kazanması, benzer altyapı ihalelerinin tümünde idarenin gizli ve mükerrer bir maliyet kalemi taşımasına, dolayısıyla kamu kaynağının fiilen yükleniciye aktarılmasına yol açar.

Yapılacaklar:
1. Altyapı ihalelerinde kazı ruhsat harcı ve keşif bedelinin yükleniciye ait olduğu, sözleşme ve teknik şartnamede ayrıca ve açıkça belirtilmelidir.
2. Ruhsat başvurusu ve harç ödemesi işin başlama koşulu haline getirilmeli, yüklenici bu ödemeyi yapmadan yer teslimi gerçekleştirilmemelidir.
3. Geçmişte idarece ödenmiş olan bu tür harç ve bedeller tespit edilip, hakedişlerden mahsup yoluyla yükleniciden geri alınmalıdır.
4. Mali hizmetler birimi, altyapı ihalelerine ait ödeme emirlerinde bu tür kalemlerin idare bütçesinden çıkıp çıkmadığını kontrol eden bir onay adımı eklemelidir.

Uygulama önerisi: İhale ve sözleşme yönetimi birimi, her altyapı sözleşmesinde "harç ve resimler yükleniciye aittir" maddesinin fiilen uygulandığını hakediş onayı öncesinde teyit etmelidir. Kural budur: sözleşme bedeline dahil olan vergi, resim ve harçlar yükleniciye aittir; idare bunları kendi bütçesinden karşılayamaz.