İhale Sürecinde Görevli Encümen Üyesinin Aynı Zamanda İhaleye Katılan Şirketi Yönetmesi

Hayır, olamaz; bu doğrudan 2886 sayılı Kanun'un ihaleye katılma yasağına aykırıdır. Kanun, ihaleyi yapan idarenin ita amirlerini ve ihale işlemlerini hazırlayan, yürüten, sonuçlandıran veya denetleyen kişileri, doğrudan veya dolaylı olarak o ihalelere katılmaktan açıkça yasaklamıştır. Sayıştay denetiminde bu çıkar çatışması somut olarak tespit edilmiştir.

Denetim tespiti şöyledir:

"Belediye encümeninde görev yapan Belediye Genel Sekreterinin aynı zamanda, belediye şirketi olan AKBEL AŞ'nin yönetim kurulu başkanlığını yaptığı ve sözkonusu şirketin belediye tarafından 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'na göre yapılan ihalelere katıldığı görülmüştür."

2886 sayılı Kanun'un yasaklama hükmü açıktır:

"Aşağıdaki şahıslar doğrudan veya dolaylı olarak ihalelere katılamazlar: 1. İhaleyi yapan idarenin; a) İta amirleri, b) İhale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak ve denetlemekle görevli olanlar..."

Kanun'un 13'üncü maddesi, belediye ihalelerinde bu görevin doğrudan encümene ait olduğunu belirtmektedir:

"Belediyelere ait ihaleler belediye encümenince bu Kanun hükümlerine göre yürütülür."

Raporda bu bağlantının hukuki sonucu şöyle açıklanmıştır:

"Belediyede ihale aşamalarında görevli personelin aynı zamanda yönetim kurulunda bulundukları şirketin belediyenin açtığı ihalelere katılması, ihale işlemlerini hazırlamak, yürütmek, sonuçlandırmak ve denetlemekle görevli olanlar ile ihaleye katılan arasında doğrudan bağlantı olması anlamına gelebilecektir."

Analiz:
(1) Genel sekreterin encümen üyesi sıfatıyla ihaleyi "yürüten ve sonuçlandıran" taraf, aynı zamanda şirketin yönetim kurulu başkanı sıfatıyla ihaleye "katılan" taraf olması, kanunun önlemeye çalıştığı tam da bu iç içe geçmiş durumdur.
(2) Bu yasak, fiilen bir usulsüzlük yapılıp yapılmadığından bağımsız olarak, yalnızca böyle bir görev ilişkisinin varlığı nedeniyle işletilir; yani "tarafsız davrandım" savunması yasağı ortadan kaldırmaz, mevzuat baştan bu ihtimali engellemeyi amaçlar.
(3) İdarenin savunmasının "Genel Sekreterin izinde olduğu ve dönüşte görevden ayrılacağı" ile sınırlı kalması, sorunun somut ihalelerdeki geçmiş etkisini gidermeye yönelik bir adım içermemektedir.
(4) Sayıştay Genel Kurulu'nun atıfta bulunulan kararı, bu tür görev çakışmalarının münferit bir yorum meselesi olmadığını, yerleşik bir içtihat konusu olduğunu göstermektedir.

Yapılacaklar:
1. İhale sürecinde görevli (ita amiri, encümen üyesi, ihale komisyonu üyesi) personelin, belediye şirketlerinde yönetim kurulu üyeliği veya benzeri görev alıp almadığı düzenli olarak kontrol edilmelidir.
2. Böyle bir görev çakışması tespit edildiğinde, ilgili kişi ya ihale görevinden ya da şirketteki görevinden istifa etmeden ihale sürecine dahil edilmemelidir.
3. Belediye şirketinin katıldığı geçmiş ihaleler, bu çakışma süresince alınmış kararlar açısından hukuk işleri birimince gözden geçirilmelidir.
4. İhale komisyonu ve encümen üyeliğine atama yapılırken, adayın belediye şirketlerindeki görevleri beyan formunda sorulmalı ve çakışma varsa atama yapılmamalıdır.

Uygulama önerisi: İnsan kaynakları ve yazı işleri birimleri, encümen ve ihale komisyonu üyeliğine atanacak personelden belediye şirketlerindeki görevlerine ilişkin yazılı beyan almalı ve bu beyanı atama öncesi kontrol etmelidir. Kural budur: ihale sürecini hazırlayan, yürüten veya sonuçlandıran kişi, aynı ihaleye katılan bir şirketi yönetemez.