Belde Geneline Yönelik Olmayan Festival Etkinliğine Belediye Bütçesinden Harcama Yapılması

Hayır, uygun değildir; çünkü 5393 sayılı Kanun'daki gider yetkisi "mahalli ve müşterek" nitelikteki, yani belde sakinlerinin tamamını ilgilendiren ihtiyaçlarla sınırlıdır. Belirli bir kökenden veya belirli bir kesimden vatandaşların yoğun katıldığı bir etkinlik, ne kadar geleneksel ve sevilen olursa olsun, bu tanımın dışında kalır. Sayıştay denetiminde bu ayrım net biçimde ortaya konmuştur.

Denetim tespiti şöyledir:

"İlgili tutarları 'temsil, ağırlama, tören, fuar ve tanıtma giderleri' ayrıntı kodundan harcanmak üzere Belediye bütçesinden Bodrum Hamsi Festivali konulu harcama yapıldığı görülmüştür."

Kanunun temel felsefesi raporda şöyle açıklanmıştır:

"...temel ölçü, belde sakinlerinin mahalli ve müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olmasıdır ki madde hükmünde geçen 'müşterek' sözcüğünün rastgele seçilmiş bir sözcük olmayıp, 'beldedeki herkesi ilgilendiren' anlamında kullanıldığı aşikardır. Adından da anlaşılacağı üzere belde sakinlerinin tamamını ilgilendirmeyen yani müşterek olmayan ve doğası gereği mahalli de olmayan bir etkinlik için belde halkının vergilerinden oluşmuş bütçeden ödeme yapılması mümkün de görülmemektedir."

Ayrıca harcamanın "ağırlama gideri" sayılamayacağı da ayrıca vurgulanmıştır:

"...Belediye Bütçesinden Yapılacak Temsil, Ağırlama ve Tören Giderleri Yönergesi çerçevesinden baktığımızda da bahse konu harcamaların ağırlama gideri olarak kabul edilmesi zaten mümkün değildir. Zira anılan Yönerge'nin 5'inci maddesi Yönerge çerçevesinde kimlerin ağırlanabileceği belirlenmiş olup, bu kimseler tek tek sayılmıştır."

Sayıştay'ın sonuç değerlendirmesi kısa ve nettir:

"...söz konusu etkinliklere bütçeden harcama yapılması anılan mevzuata aykırılık teşkil etmekte olup, mahalli müşterek nitelikte olmayan harcamalardan kaçınılması gerekmektedir."

Analiz:
(1) İdarenin savunmasında etkinliğin "esnafa katkı sağladığı" ve "geleneksel hale geldiği" öne sürülmüş olsa da, ekonomik dolaylı fayda veya gelenekselleşme, harcamanın yasal dayanağını oluşturmaz; kanun ölçütü doğrudan "belde sakinlerinin tamamını ilgilendirme"dir.
(2) Temsil, ağırlama ve tören giderleri yönergesi, ağırlanabilecek kişileri sınırlı ve tek tek sayarak düzenlemiştir; bu tür bir yönergenin varlığı, idarenin bu kalemi geniş yorumlayarak her türlü etkinliğe uygulayamayacağını gösterir.
(3) Bir etkinliğin yoğun katılım görmesi veya popüler olması, onu otomatik olarak "mahalli müşterek" hale getirmez; katılımcı profili belirli bir gruba (burada belirli bir bölgesel kökenden vatandaşlara) yoğunlaşmışsa bu kriter zaten sağlanamaz.
(4) Bu tür harcamaların önü açık bırakılırsa, benzer gerekçelerle (turizme katkı, esnafa katkı, gelenekselleşme) birçok dar kapsamlı etkinlik bütçeden finanse edilebilir hale gelir; bu da kamu kaynağının amacı dışında sistematik kullanımına kapı aralar.

Yapılacaklar:
1. Bütçeden "temsil, ağırlama, tören, fuar ve tanıtma giderleri" kaleminden finanse edilecek her etkinlik için, katılımcı kitlesinin belde sakinlerinin tamamını mı yoksa belirli bir kesimini mi ilgilendirdiği önceden değerlendirilmelidir.
2. Yönergede sayılan ağırlanabilecek kişi/kurum listesi dışına çıkan harcamalar için bu kalem kullanılmamalı, uygun bir başka mevzuat dayanağı aranmalı ya da harcamadan vazgeçilmelidir.
3. Geleneksel hale gelmiş ancak mahalli müşterek nitelik taşımayan etkinlikler için, mümkünse sponsorluk, bağış veya dernek/vakıf işbirliği gibi bütçe dışı finansman modelleri değerlendirilmelidir.
4. Mali hizmetler birimi, bu kalemden yapılacak her harcama öncesinde hukuk işleri biriminin mahalli müşterek nitelik değerlendirmesini yazılı olarak almalıdır.

Uygulama önerisi: Kültür ve sosyal işler müdürlüğü, her etkinlik başvurusunda katılımcı profilini ve etkinliğin kapsayıcılığını gösteren kısa bir gerekçe raporu hazırlayıp mali hizmetler birimine sunmalıdır. Kural budur: belediye bütçesinden yapılan temsil ve ağırlama harcaması, ancak belde sakinlerinin tamamını ilgilendiren mahalli müşterek nitelikteki etkinlikler için yapılabilir.