Pazar Yerinde Tahsis Ücreti Tarifesinin Belediye Meclisince Belirlenmemesi

Meclis kararına dayanmayan bir tahsilat, tutarı doğru olsa bile usulen sakattır ve keyfi uygulama ile suistimal riskine açık kapı bırakır. Sayıştay denetiminde tam olarak bu iki eksiklik -eksik hizmet tesisi ve tarife belirsizliği- birlikte tespit edilmiştir.

Denetim tespiti şu şekildedir:

"Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik'in 6'ncı maddesinde belirlenen hizmet tesisi ve özelliklerden birçoğunun bulunmadığı ve satış yerlerinin tahsis ücretine ilişkin Belediye Meclisince herhangi bir tarife belirlenmediği görülmüştür."

Yönetmelik, tahsis ücretinin ne olduğunu ve nasıl belirleneceğini açıkça tanımlamıştır:

"...tahsis ücreti; 2464 sayılı Kanuna göre, işgal edilen alan ile orantılı olarak belediye meclisince belirlenen işgaliye harcını ifade etmektedir."

Tahsilat usulü de ayrıca düzenlenmiştir:

"...tahsis ücretinin, satış yerinin kullanımı sonrasında belediye meclisince her yıl belirlenecek tarifeye göre belediyelerin yetkili kılacakları memur veya kişilerce makbuz karşılığında tahsil edileceği..."

Somut tespitte, belediyenin pazar yerinde pazarcı ve üretici satış yerleri, aydınlatma sistemi ve güvenlik kamerasının bulunmadığı, ayrıca satış yerlerinin tahsis ücretine ilişkin meclisçe herhangi bir tarife belirlenmediği ortaya konmuştur.

Analiz:
(1) Tahsis ücreti işgaliye harcının bir türüdür ve 2464 sayılı Kanun gereği her harç gibi meclis kararına dayanmak zorundadır; meclis tarifesi olmadan yapılan tahsilat, hukuki dayanaktan yoksun bir gelirdir.
(2) Tarife belirsizliği, aynı büyüklükteki satış yerinden farklı pazarcılardan farklı bedeller alınmasına, yani eşit muameleye aykırı ve keyfiliğe açık bir uygulamaya zemin hazırlar.
(3) Güvenlik kamerası ve aydınlatmanın eksik olması yalnızca fiziki bir noksanlık değildir; tahsilatın makbuzla ve denetlenebilir şekilde yapıldığının doğrulanmasını da zorlaştırır.
(4) İdare bulguya iştirak ederek eksik tesislerin tamamlanacağını ve tarifenin meclisçe belirleneceğini taahhüt etmiştir; bu, sorunun idarece de kabul edildiğini gösterir ancak uygulamanın fiilen izlenmesi gerekir.

Yapılacaklar:
1. Pazar yeri tahsis ücreti tarifesi, işgal edilen alanla orantılı olarak hazırlanıp belediye meclisinin onayına sunulmalı ve her yıl güncellenmelidir.
2. Meclis kararı Resmi Gazete'de değilse dahi belediye ilan panosunda ve pazarcı esnafına yazılı olarak duyurulmalıdır.
3. Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik'in 6'ncı maddesinde sayılan zorunlu tesisler (aydınlatma, güvenlik kamerası, pazarcı/üretici satış yerleri) tamamlanma takvimine bağlanmalıdır.
4. Tahsilatların makbuz karşılığı ve meclis tarifesine uygun yapıldığı, iç denetim veya mali hizmetler birimince örnekleme yoluyla düzenli kontrol edilmelidir.

Uygulama önerisi: Belediye meclisi, bütçe görüşmeleriyle birlikte pazar yeri tahsis ücreti tarifesini de her yıl gündemine almalı ve tarife kararını yürürlüğe koymadan tahsilata başlanmamalıdır. Kural budur: işgaliye niteliğindeki her tahsilat, önce meclis tarifesine sonra fiziki alt yapının tamamlanmasına bağlıdır.