Kadrolu İşçilere Yıllık 270 Saat Fazla Çalışma Sınırının Aşılması

Bütçenin yeterli olması bu konuda hiçbir şey ifade etmez; 4857 sayılı Kanun, fazla çalışmaya işçi bazında kesin bir yıllık tavan koymuştur ve bu tavan işyerine değil kişiye bağlıdır. Sayıştay denetiminde bu sınırın aşılması somut bir bulgu olarak raporlanmıştır.

Denetim tespiti şöyledir:

"İdarenin kadrolu işçilerinin bir bölümüne yasal sınırın üzerinde fazla çalışma yaptırıldığı görülmüştür."

Dayanak hükümler açıktır:

"4857 sayılı İş Kanunu'nun 'Fazla çalışma ücreti' başlıklı 41'inci maddesinin birinci fıkrasında fazla çalışma; Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık kırk beş saati aşan çalışmalar olarak tanımlanmış, sekizinci fıkrasında ise fazla çalışma süresinin bir yılda iki yüz yetmiş saatten fazla olamayacağı belirtilmiştir."

Yönetmelik bu sınırın kime ait olduğunu da netleştirmiştir:

"...bu süre sınırının işyerlerine veya yürütülen işlere değil, işçilerin şahıslarına ilişkin olduğu ifade edilmiştir."

Denetimde idarenin 2023 yılı kayıtları incelendiğinde, toplamda 83 işçi için bu 270 saatlik sınıra uyulmadığı; aşımın Hal, Basın Yayın ve Halkla İlişkiler, Park ve Bahçeler, Kültür İşleri, Sağlık İşleri, Özel Kalem, Zabıta, Destek Hizmetleri, Su İşleri, Ulaşım, İtfaiye ve Su ve Kanalizasyon gibi birçok farklı müdürlükte tekrarlandığı görülmüştür.

Analiz:
(1) Sınırın kişi bazında olması, aynı işçinin farklı iş kollarında veya vardiyalarda çalıştırılarak sınırı aşması riskini de kapsar; müdürlük bazında ayrı ayrı takip yeterli değildir, işçi bazında konsolide edilmiş bir toplam gerekir.
(2) 11 farklı müdürlükte aynı ihlalin görülmesi, sorunun tek bir birimin yönetim zaafı değil, idarenin genelinde iş planlamasının fazla mesaiye bağımlı kurulduğunu gösterir.
(3) İdarenin savunması yalnızca "müdürlüklere bildirim yapıldığı" ile sınırlı kalmış, geçmişe dönük fazla mesai kayıtlarının düzeltilmesi veya ek personel/vardiya planlaması gibi somut bir yapısal tedbir sunulmamıştır.
(4) Yıllık 270 saat sınırının aşılması yalnızca idari bir usulsüzlük değildir; işçi sağlığı ve iş güvenliği açısından da aşırı çalıştırma riski taşır ve olası bir iş kazasında idarenin sorumluluğunu ağırlaştırabilir.

Yapılacaklar:
1. Personel bilgi sisteminde her işçi için yıllık kümülatif fazla mesai sayacı oluşturulmalı, 270 saate yaklaşan işçiler otomatik uyarıyla ilgili müdürlüğe bildirilmelidir.
2. Fazla mesaiye bağımlı çalışan müdürlüklerde (itfaiye, su işleri, zabıta gibi) vardiya sistemi ve ek personel ihtiyacı yeniden değerlendirilmelidir.
3. Yıl sonu personel harcamaları denetiminde, sınırı aşan işçi listesi ayrıca çıkarılıp insan kaynakları biriminde kayıt altına alınmalıdır.
4. Mevzuata aykırı şekilde yaptırılan fazla çalışmalar için ilgili amirlerin sorumluluğu ayrıca değerlendirilmelidir.

Uygulama önerisi: İnsan kaynakları birimi, aylık puantaj onayı sırasında her işçinin yıllık toplamını görebileceği bir kümülatif rapor kullanmalıdır. Kural budur: 270 saatlik fazla çalışma sınırı işyerine değil işçiye aittir ve aşımı, bütçe yeterliliğinden bağımsız bir mevzuat ihlalidir.